کاردیومیوپاتی قلب: علائم، علل و روش‌های درمان

اگر موقع راه رفتن زود نفس‌تان می‌برد، پاها و شکم‌تان بی‌دلیل ورم می‌کند یا حس می‌کنید قلبتان مثل قبل پرتوان نمی‌زند، احتمال بیماری کاردیومیوپاتی قلب وجود دارد. این مشکل، عضله قلب را ضعیف می‌کند و کار پمپاژ خون را سخت‌تر می‌سازد. گاهی بی‌سر و صدا پیش می‌رود و ناگهان با علائم جدی خودش را نشان می‌دهد.

کاردیومیوپاتی قلب یکی از بیماری‌های مهم عضله قلب است که می‌تواند بدون ایجاد علائم واضح، به تدریج عملکرد طبیعی قلب را تحت تأثیر قرار دهد. در این بیماری، عضله قلب ممکن است ضخیم، بزرگ، سفت یا ضعیف شود و در نتیجه توانایی قلب برای پمپاژ مؤثر خون به اندام‌های مختلف بدن کاهش پیدا کند. اگر این اختلال به موقع تشخیص داده نشود، احتمال بروز عوارضی مانند نارسایی قلبی، آریتمی، تشکیل لخته خون و حتی مرگ ناگهانی قلبی افزایش می‌یابد.

علت ایجاد کاردیومیوپاتی همیشه یکسان نیست. برخی افراد به دلیل عوامل ژنتیکی و سابقه خانوادگی به این بیماری مبتلا می‌شوند، در حالی که در برخی دیگر، بیماری‌هایی مانند فشار خون بالا، دیابت، بیماری‌های دریچه‌ای قلب، عفونت‌های ویروسی، مصرف طولانی‌مدت الکل یا برخی داروها می‌توانند زمینه‌ساز آسیب به عضله قلب باشند. خوشبختانه با پیشرفت روش‌های تشخیصی و درمانی، در بسیاری از بیماران می‌توان با تشخیص زودهنگام، درمان مناسب و اصلاح سبک زندگی، روند پیشرفت بیماری را کنترل کرد و کیفیت زندگی را به میزان قابل توجهی بهبود بخشید.

در این مقاله به طور کامل با انواع کاردیومیوپاتی، علائم، علل، عوامل خطر، روش‌های تشخیص، جدیدترین روش‌های درمان، عوارض احتمالی و راهکارهای پیشگیری از پیشرفت بیماری آشنا خواهید شد تا بتوانید با آگاهی بیشتر، سلامت قلب خود و اطرافیانتان را حفظ کنید.

کاردیومیوپاتی قلب چیست؟

کاردیومیوپاتی، بیماری مربوط به عضلات قلب است که هر کسی را در هر سنی درگیر می­کند اما در مردان بیشتر از زنان دیده می‌شود. در این بیماری، عضله قلب، بزرگ و سفت می­شود یا حتی بافت سالم آن به‌تدریج جای خود را به بافت اسکار (جای زخم) می­دهد. هرچه این روند پیش برود، قلب توانایی کمتری برای پمپاژ خون به سراسر بدن پیدا می‌کند.

اگر این مشکل به موقع درمان نشود موجب نارسایی قلبی، آریتمی قلبی (نامنظمی ضربان) و تجمع مایعات در پاها، شکم یا ریه‌ها می­گردد. حتی ممکن است مشکلاتی برای دریچه‌های قلب ایجاد کند.

بیشتر بدانید: کلینیک قلب تهران

انواع اصلی کاردیومیوپاتی

ویژگی‌های ساختاری، علت بروز و تأثیر آن بر عملکرد قلب عواملی هستند که در دسته­بندی کاردیومیوپاتی قلب اهمیت دارند.

کاردیومیوپاتی دیلاته

در این نوع، خصوصا بطن چپ، دچار گشادی و نازک شدن دیواره‌ها می‌شود که منجر به کاهش توان پمپاژ خون و افت عملکرد قلب می‌گردد. علائم شایع شامل خستگی، تنگی نفس، ورم اندام‌ها و کاهش تحمل فعالیت است. علت‌ها شامل عفونت‌های ویروسی مانند کوکساکی، عوامل ژنتیکی، مصرف طولانی‌مدت الکل یا مواد مخدر، فشار خون کنترل‌نشده و برخی داروهای شیمی‌درمانی است.

کاردیومیوپاتی آرایتموژنیک بطن راست

یک بیماری نادر و ژنتیکی که در آن، عضله بطن راست به تدریج با بافت چربی و فیبروز جایگزین می‌شود. این تغییرات موجب اختلال عملکرد بطن راست و بروز آریتمی‌های خطرناک می‌گردد. علائم شامل ضربان نامنظم قلب، سرگیجه، غش، درد قفسه سینه و خطر مرگ ناگهانی به‌ویژه در ورزشکاران جوان است.

کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

در این بیماری ژنتیکی، ضخامت غیرطبیعی دیواره‌های قلب به‌خصوص بطن چپ و سپتوم سبب کاهش فضای داخلی بطن و اختلال در پر شدن و خروج خون می‌گردد. این حالت ممکن است جریان خروجی قلب را مسدود کرده و زمینه بروز آریتمی‌های جدی را ایجاد کند.

کاردیومیوپاتی محدود

دیواره‌های قلب سفت و غیرقابل انعطاف شده و توانایی انبساط در مرحله دیاستول کاهش پیدا می­کند در حالی که قدرت انقباض تا حدی حفظ می‌شود. شایع‌ترین علل شامل آمیلوئیدوز، فیبروز گسترده، سارکوئیدوز و برخی بیماری‌های متابولیک یا ارثی است.

کاردیومیوپاتی تاکوتسوبو

به‌صورت موقت و برگشت‌پذیر رخ می‌دهد و پس از استرس شدید روانی یا جسمی ایجاد می‌شود. بطن چپ دچار اختلال ناگهانی عملکرد می­گردد که علائم آن مشابه حمله قلبی (درد قفسه سینه و تنگی نفس) است اما بدون انسداد عروق کرونری رخ می‌دهد.

علت ایجاد کاردیومیوپاتی قلب

جهش‌های ژنتیکی مادرزادی یا اکتسابی از علل اصلی بروز کاردیومیوپاتی‌ها هستند. در برخی انواع مانند کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM) نقش ژنتیک بسیار پررنگ است. این تغییرات  به‌طور مستقیم بیماری را ایجاد می­کنند یا زمینه را برای اثرات منفی عوامل محیطی فراهم می­سازند.

بیماری‌های روماتولوژیک و بافت همبند

بیماری‌های خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید، لوپوس و اسکلرودرمی موجب التهاب و آسیب به عضله قلب می­شوند یا روند بیماری‌های قلبی را تشدید می­کنند.

مطالعه بیشتر برای درمان التهاب عضله قلب

عفونت‌ها

ویروس‌ها، باکتری‌ها و برخی عوامل عفونی مستقیماً به عضله قلب حمله می­کنند یا با ایجاد واکنش ایمنی غیرمستقیم سبب آسیب قلب می­شوند. نمونه‌ها شامل هپاتیت C، ویروس فلج اطفال، عفونت‌های گلو، مخملک، سل و سایر عوامل ویروسی و باکتریایی هستند.

کمبود ویتامین‌ها و املاح ضروری

کمبود مواد مغذی مانند ویتامین B1، نیاسین و اسید فولیک عملکرد عضله قلب را مختل کرده و زمینه‌ساز یا تشدیدکننده کاردیومیوپاتی‌ها است.

مصرف الکل و مواد مخدر

الکل یک سم قلبی شناخته‌شده است که موجب ضعف و نارسایی قلب می­شود. این در حالی است که مواد مخدر صنعتی مانند آمفتامین و قرص‌های اکستازی به آسیب جدی و گاه دائمی عضله قلب منجر می­گردند.

کاردیومیوپاتی قلب در بارداری

کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM) در سال‌های اخیر با روند رو به افزایش در میان زنان باردار تشخیص داده می‌شود. بسیاری از زنان مبتلا به HCM می‌توانند بارداری را بدون مشکل جدی پشت سر بگذارند اما خطر عوارض قلبی در موارد زیر بیشتر است:

• وجود علائم یا سابقه مشکلات قلبی پیش از بارداری
• وجود انسداد شدید در مجرای خروجی بطن چپ

پیش از اقدام به بارداری، این بیماران باید تحت ارزیابی کامل پزشکی، آزمایش‌های تشخیصی و در صورت لزوم مشاوره ژنتیکی قرار بگیرند تا میزان خطر و نیاز به مراقبت ویژه در دوران بارداری مشخص شود.

تشخیص کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM)

فرآیند تشخیص HCM با ارزیابی بالینی جامع شروعمی‌شود که شامل جمع‌آوری شرح حال دقیق از بیمار، بررسی علائم، سابقه خانوادگی بیماری‌های قلبی و انجام معاینه فیزیکی کامل است.

اکوکاردیوگرام: مهم‌ترین روش تصویربرداری برای تشخیص HCM است که با استفاده از امواج اولتراسوند، ساختار قلب، ضخامت دیواره‌ها و عملکرد بطن‌ها را به‌طور دقیق نمایش می‌دهد.

بیشتر بدانید: 11 نشانه مشکل قلبی که به متخصص قلب نیاز دارید

الکتروکاردیوگرام (ECG):

فعالیت الکتریکی قلب را ثبت کرده و  وجود ناهنجاری‌ها یا آریتمی‌های مرتبط با HCM را مشخص می­سازد.

ام‌آر‌آی قلب: تصاویری با وضوح بالا از عضله قلب ارائه می‌دهد و در ارزیابی میزان و محل ضخیم‌شدگی دیواره‌های قلب بسیار کاربردی است.

آزمایش ژنتیک: برای اعضای خانواده بیماران مبتلا توصیه می‌شود تا ناقلان بالقوه جهش‌های ژنتیکی شناسایی شوند.

تشخیص‌های افتراقی: برخی شرایط، علائمی مشابه HCM ایجاد می­کنند و باید از طریق بررسی دقیق افتراق داده شوند، از جمله:

• تنگی دریچه آئورت
• فشار خون بالا
• قلب ورزشکار (تغییرات فیزیولوژیک ناشی از تمرینات شدید)

پیشگیری از کاردیومیوپاتی قلب

صادقانه باید بگوییم که اگر نوع بیماری ارثی باشد، نمی‌توان جلوی بروز آن را گرفت اما با مراقبت درست، خطر و عوارض آن کمتر خواهد شد. برای محافظت از قلب، بهتر است:

• از مصرف مواد مخدر، الکل و دخانیات خودداری کنید.
• رژیم غذایی سالم و متعادل داشته باشید و مصرف سبزیجات، میوه و غذاهای کم‌چرب را در برنامه روزانه بگنجانید.
• خواب کافی و باکیفیت داشته باشید تا قلب فرصت ترمیم و استراحت پیدا کند.
• استرس و اضطراب را کنترل کنید، چون فشار روانی می‌تواند روی عملکرد قلب اثر بگذارد.
• فعالیت بدنی منظم داشته باشید؛ حتی پیاده‌روی روزانه می‌تواند خطر بیماری‌های قلبی را کاهش دهد.

به زبان ساده، اگر سالم غذا بخورید، سیگار نکشید، خوب بخوابید، استرس را کم کنید و بدنتان را فعال نگه دارید، قلبتان قوی‌تر و خطر کاردیومیوپاتی کمتر می‌شود.

چه زمانی احتمال ابتلا به کاردیومیوپاتی بیشتر می­شود؟

• بارداری، بلاخص اگر با عوارض قلبی همراه باشد.
• سابقه حمله قلبی که باعث آسیب به عضله قلب شده باشد.
• انجام شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی به دلیل تأثیر منفی بر بافت قلب.
• مصرف مواد مخدر یا نوشیدنی‌های الکلی که به قلب آسیب می‌زنند.
• ابتلا به نارسایی قلبی، کاردیومیوپاتی یا ایست ناگهانی قلب در گذشته.
• استرس و فشار روحی شدید مثل از دست دادن یک عزیز که می‌تواند عملکرد قلب را مختل کند.

آیا کاردیومیوپاتی همیشه ارثی است؟

یکی از سوالات رایج بیماران این است که آیا کاردیومیوپاتی قلب همیشه منشأ ارثی دارد یا خیر. پاسخ این سؤال منفی است. اگرچه برخی از انواع کاردیومیوپاتی به دلیل تغییرات ژنتیکی و سابقه خانوادگی ایجاد می‌شوند، اما همه بیماران زمینه ارثی ندارند.

در برخی افراد، کاردیومیوپاتی در نتیجه عواملی مانند فشار خون بالا، بیماری‌های دریچه‌ای قلب، بیماری عروق کرونر، دیابت، عفونت‌های ویروسی، مصرف طولانی‌مدت برخی داروها یا مصرف الکل ایجاد می‌شود. همچنین در گروهی از بیماران، با وجود انجام بررسی‌های کامل، علت مشخصی برای بیماری پیدا نمی‌شود که به آن کاردیومیوپاتی ایدیوپاتیک گفته می‌شود.

در صورتی که چند نفر از اعضای یک خانواده به کاردیومیوپاتی یا مرگ ناگهانی قلبی در سنین پایین مبتلا شده باشند، احتمال وجود زمینه ژنتیکی بیشتر است. در چنین شرایطی ممکن است پزشک انجام بررسی‌های تکمیلی یا غربالگری سایر اعضای خانواده را نیز توصیه کند.

تشخیص علت ایجاد کاردیومیوپاتی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نوع درمان، نحوه پیگیری بیماری و حتی ارزیابی خطر در سایر اعضای خانواده می‌تواند بر اساس منشأ بیماری متفاوت باشد. به همین دلیل مراجعه به متخصص قلب و انجام بررسی‌های لازم، بهترین راه برای تشخیص دقیق نوع کاردیومیوپاتی و انتخاب مناسب‌ترین برنامه درمانی است.

 

درمان قطعی کاردیومیوپاتی قلب ممکن است؟

این عارضه درمان قطعی ندارد اما با روش‌های مختلف می­توان علائم آن را کنترل و سرعت پیشرفت بیماری را کاهش داد. این اقدامات برای کاهش عوارض و پیشگیری از نارسایی قلبی کمک کننده هستند. اگر علائمی مشاهده کردید که ممکن است نشانه مشکل قلبی باشد، باید فورا به پزشک مراجعه کنید.

نشانه‌هایی که باید فورا برای بررسی کاردیومیوپاتی به پزشک مراجعه کنید

اگر هر یک از علائم زیر را تجربه کردید حتی اگر خفیف یا موقتی باشند، اصلا وقت را تلف نکنید و سریعا به متخصص قلب مراجعه کنید.

• تنگی نفس غیرعادی، مخصوصا هنگام فعالیت یا دراز کشیدن
• خستگی شدید یا ضعف بی‌دلیل
• تورم غیرطبیعی در پاها، مچ‌ها یا شکم
• درد یا فشار در قفسه سینه
• ضربان قلب نامنظم، خیلی سریع یا شدید (تپش قلب)
• سرگیجه، احساس گیجی یا غش کردن
• احساس فشار یا سنگینی در قفسه سینه همراه با تپش قلب غیرطبیعی
• داشتن سابقه خانوادگی بیماری‌های قلبی یا کاردیومیوپاتی، مخصوصا در بستگان نزدیک با سابقه مرگ ناگهانی قلبی
• ابتلا به بیماری‌های قلبی یا داشتن عوامل خطر مثل فشار خون بالا، دیابت، چاقی یا مصرف دخانیات
• تشدید علائم نارسایی قلبی مانند تنگی نفس مداوم یا تورم پاها

آیا ورزش برای بیماران مبتلا به کاردیومیوپاتی مجاز است؟

ورزش یکی از ارکان مهم حفظ سلامت قلب است، اما در بیماران مبتلا به کاردیومیوپاتی نوع، شدت و مدت فعالیت بدنی باید با نظر متخصص قلب تعیین شود. اگرچه بسیاری از بیماران می‌توانند فعالیت‌های بدنی سبک تا متوسط را انجام دهند، اما انجام ورزش‌های سنگین یا رقابتی در برخی انواع کاردیومیوپاتی ممکن است خطر بروز آریتمی، تشدید علائم یا سایر عوارض قلبی را افزایش دهد.

به طور کلی، پیاده‌روی، تمرینات کششی و فعالیت‌های هوازی سبک، در صورت تأیید پزشک، برای بسیاری از بیماران مناسب هستند. در مقابل، ورزش‌های بسیار سنگین، وزنه‌برداری حرفه‌ای یا فعالیت‌هایی که فشار زیادی به قلب وارد می‌کنند، ممکن است برای برخی بیماران توصیه نشوند.

بهترین برنامه ورزشی، برنامه‌ای است که متناسب با نوع کاردیومیوپاتی، وضعیت عملکرد قلب، سن بیمار و سایر بیماری‌های زمینه‌ای توسط متخصص قلب طراحی شده باشد. بنابراین، بیماران نباید بدون مشورت پزشک فعالیت ورزشی جدیدی را آغاز کنند یا شدت تمرینات خود را افزایش دهند.

آیا زنان باردار مبتلا به کاردیومیوپاتی نیاز به مراقبت ویژه دارند؟

بارداری در زنان مبتلا به کاردیومیوپاتی نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و مراقبت تخصصی است. تغییرات طبیعی دوران بارداری باعث افزایش حجم خون و فشار بیشتر بر قلب می‌شود و این موضوع می‌تواند در برخی بیماران علائم بیماری را تشدید کند.

زنانی که سابقه کاردیومیوپاتی دارند، بهتر است پیش از بارداری توسط متخصص قلب ارزیابی شوند تا میزان عملکرد قلب، شدت بیماری و احتمال بروز عوارض بررسی شود. در طول دوران بارداری نیز پیگیری منظم توسط متخصص قلب و متخصص زنان اهمیت زیادی دارد تا وضعیت مادر و جنین به طور مستمر کنترل شود.

در بسیاری از موارد، با مراقبت مناسب، مصرف صحیح داروها و انجام معاینات منظم، امکان سپری کردن یک بارداری موفق وجود دارد. با این حال، تصمیم‌گیری درباره بارداری و نحوه مدیریت آن باید به صورت کاملاً فردی و با نظر تیم درمان انجام شود.

آیا درد قفسه سینه ممکن است نشانه کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک باشد؟

درد قفسه سینه یکی از علائم رایج بسیاری از بیماری‌های قلبی است، اما به‌تنهایی نمی‌تواند نشان دهد که فرد حتما به کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM) مبتلاست. برای تشخیص دقیق، باید همه علائم دیگر بررسی شده و معاینات و آزمایش‌های لازم در مراکز درمانی انجام شود تا نوع دقیق بیماری مشخص گردد.

راهکارهای خانگی برای کنترل کاردیومیوپاتی قلب

اینکه در طول روز به اندازه کافی آب بنوشید، اهمیت بسیار زیادی دارد. البته در برخی بیماران، کاهش مصرف نمک و مایعات در صورتی که علائم نارسایی قلبی وجود داشته باشد، ضروری است.

انجام تمرینات هوازی سبک و غیررقابتی برای بیشتر افراد مبتلا به کاردیومیوپاتی امکان‌پذیر است. با این حال، نوع و شدت ورزش باید طبق نظر پزشک باشد و از بلند کردن وزنه‌های سنگین خودداری شود.

سالی یک‌بار برای چکاپ قلب و بررسی وضعیت قلب به متخصص قلب مراجعه کنید تا روند بیماری تحت کنترل باشد.

آیا کاردیومیوپاتی با داروهای گیاهی قابل بهبود است؟

گیاه زالزالک  برای بهبود علائم نارسایی احتقانی قلب در مراحل اولیه، که از عوارض اصلی کاردیومیوپاتی است، مؤثر است.  بسیاری از متخصصان طب گیاهی، زالزالک را یک روش کم‌خطر و مفید برای کمک به کنترل این عارضه می‌دانند. البته استفاده از آن باید با نظر پزشک انجام شود تا با سایر درمان‌ها تداخل نداشته باشد.

عوارض کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM)

اگر این بیماری کنترل نشود باعث مشکلات جدی خواهد شد، از جمله:

نارسایی قلبی: ضعف قلب در پمپاژ خون که باعث تجمع مایعات در بدن و احساس خستگی می‌شود.

آریتمی (ریتم غیرطبیعی قلب): این وضعیت خطر سکته مغزی یا ایست قلبی را بالا می­برد.

مرگ ناگهانی قلبی: در ورزشکاران جوان، HCM ممکن است در حین فعالیت شدید باعث آریتمی کشنده شود.

زندگی با کاردیومیوپاتی چگونه است؟

تشخیص کاردیومیوپاتی به معنای پایان زندگی عادی نیست. بسیاری از بیماران با تشخیص به موقع، درمان مناسب و رعایت توصیه‌های پزشکی می‌توانند سال‌ها زندگی فعال و باکیفیتی داشته باشند. آنچه بیش از همه اهمیت دارد، پیگیری منظم وضعیت قلب و پایبندی به برنامه درمانی است.

بیماران مبتلا به کاردیومیوپاتی معمولاً باید داروهای تجویز شده را به طور منظم مصرف کنند، فشار خون و وزن خود را کنترل کنند و در فواصل زمانی تعیین شده توسط متخصص قلب برای انجام معاینات و بررسی عملکرد قلب مراجعه نمایند. انجام اکوکاردیوگرافی، نوار قلب یا سایر آزمایش‌های تکمیلی در صورت نیاز به پزشک کمک می‌کند روند بیماری را بهتر ارزیابی کند.

اصلاح سبک زندگی نیز نقش مهمی در کنترل بیماری دارد. رعایت رژیم غذایی سالم، کاهش مصرف نمک، حفظ وزن مناسب، ترک سیگار، پرهیز از مصرف الکل و انجام فعالیت بدنی متناسب با شرایط بیمار می‌تواند به بهبود عملکرد قلب کمک کند. البته نوع و شدت ورزش باید حتماً با نظر متخصص قلب تعیین شود.

همچنین بیماران باید نسبت به علائمی مانند افزایش تنگی نفس، تورم پاها، درد قفسه سینه، تپش قلب شدید یا کاهش تحمل فعالیت‌های روزانه هوشیار باشند و در صورت بروز یا تشدید این علائم، در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنند.

با مراقبت مناسب، پیگیری منظم و همکاری با متخصص قلب، بسیاری از افراد مبتلا به کاردیومیوپاتی می‌توانند فعالیت‌های روزمره خود را ادامه داده و کیفیت زندگی مطلوبی داشته باشند.

سخن پایانی

کاردیومیوپاتی؛ بیماری جدی  است که نباید نادیده گرفت. تشخیص و درمان به‌موقع آن، جان شما را نجات داده و کیفیت زندگی را به شکل قابل‌توجهی ارتقا می­دهد. اگر علائمی مانند تنگی نفس غیرمعمول، خستگی شدید یا تپش قلب را تجربه می‌کنید، نباید در مراجعه به پزشک تأخیر کنید. مراجعه به متخصص قلب و عروق در پیشگیری از پیشرفت بیماری و کنترل علائم تاثیر زیادی دارد.