انواع سکته مغزی و درمان آن با بهترین روش

سکته مغزی چیست؟

سکته مغزی یا «حمله مغزی» زمانی اتفاق می‌افتد که یک رگ خونی در مغز مسدود می‌شود یا می‌ترکد. مغز نمی‌تواند اکسیژن را ذخیره کند، بنابراین به شبکه‌ای از رگ‌های خونی متکی است تا خون غنی از اکسیژن را برای آن فراهم کند. سکته مغزی منجر به کمبود خون رسانی شده و باعث می‌شود سلول‌های عصبی اطراف از عرضه مواد مغذی و اکسیژن قطع شوند. هنگامی که اکسیژن رسانی، برای بیش از سه تا چهار دقیقه قطع می شود، سلول ها آسیب می بینند.

انواع سکته مغزی

سکته مغزی می تواند به صورت سکته های هموراژیک یا خونریزی مغزی، سکته مغزی ایسکمی یا حملات ایسکمی گذرا ظاهر شود.

سکته هموراژیک

این نوع سکته زمانی اتفاق می افتد که یک رگ خونی ضعیف در مغز پاره شود و خونریزی از رگ خونی به طور ناگهانی رخ می دهد. فشار و نیروی خونی که از رگ خونی خارج می شود نیز می تواند به بافت مغز اطراف آسیب برساند. سکته هموراژیک جدی ترین نوع سکته مغزی است. حدود 13 درصد از سکته های مغزی خونریزی دهنده هستند. دو نوع سکته هموراژیک وجود دارد: داخل مغزی و زیر عنکبوتیه. خونریزی های داخل مغزی شایع تر است و زمانی رخ می دهد که یک رگ خونی در بافت عمقی مغز پاره شود. خونریزی زیر عنکبوتیه معمولاً زمانی اتفاق می‌افتد که یک آنوریسم (کیسه پر از خونی که از شریان بیرون می‌آید) پاره شود و در فضای بین مغز و جمجمه خونریزی کند. این نوع سکته مغزی هموراژیک اغلب به دلیل فشار خون بالا اتفاق می افتد.

سکته مغزی ایسکمی

این نوع سکته زمانی اتفاق می افتد که یک رگ خونی در مغز لخته ایجاد کرده و جریان خون به مغز را قطع می کند. لخته خونی که در یک رگ خونی در مغز ایجاد می شود، “ترومبوز” نامیده می شود. لخته خونی که در قسمت دیگری از بدن مانند گردن یا دیواره قلب ایجاد می‌شود و به مغز می‌رود، “آمبولی” نامیده می‌شود. لخته‌های خون اغلب ناشی از وضعیتی به نام «آترواسکلروز»، ایجاد پلاک با رسوبات چربی در دیواره‌های رگ‌ های خونی است. حدود 87 درصد از سکته های مغزی ایسکمی هستند. درمان سکته مغزی ایسکمی بستگی به این دارد که قربانی سکته با چه سرعتی پس از شروع علائم به بیمارستان می رسد. در بیماران واجد شرایط، دارویی به نام tPA (فعال کننده پلاسمینوژن بافتی) ممکن است تجویز شود. این دارو برای رفع لخته و کمک به بازگرداندن جریان خون عمل می کند. در سایر بیماران، متخصص مغز و اعصاب ممکن است ترومبکتومی مکانیکال را توصیه کند. این جایی است که یک پزشک متخصص یک کاتتر را از طریق شریان کشاله ران به سمت بالا از بدن به مغز عبور می دهد و از یک دستگاه برای گرفتن لخته و بیرون کشیدن آن استفاده می کند.

حمله ایسکمی گذرا (TIA)

TIA باید به اندازه سکته مغزی به صورت جدی درمان شود. TIA همان علائم سکته مغزی را دارد، اما فقط چند دقیقه یا تا 24 ساعت طول می کشد. برخلاف سکته مغزی، TIA سلول های مغز را از بین نمی برد، بنابراین هیچ آسیب پایداری به مغز وارد نمی شود. TIA یک علامت هشدار دهنده جدی سکته مغزی در نظر گرفته می شود. از هر 3 نفری که TIA دارند، 1 نفر دچار سکته مغزی می شود.

سکته مغزی چه اثرات ماندگاری می تواند ایجاد کند؟

اثرات سکته مغزی به میزان و محل آسیب در مغز بستگی دارد. در میان انواع مختلفی از ناتوانی هایی که می تواند در اثر سکته مغزی ایجاد شود عبارتند از:

چرا سکته مغزی قسمت های مختلف بدن را تحت تاثیر قرار می دهد؟

سلول های عصبی در بافت مغز با سلول های دیگر برای کنترل عملکردهایی از جمله حافظه، گفتار و حرکت ارتباط برقرار می کنند. هنگامی که سکته مغزی رخ می دهد، سلول های عصبی در بافت مغز آسیب می بینند. در نتیجه این آسیب، سلول های عصبی نمی توانند با سلول های دیگر ارتباط برقرار کنند و عملکرد آنها مختل می شود. اگر سکته مغزی در سمت راست مغز رخ دهد، سمت چپ بدن تحت تاثیر قرار می گیرد و بالعکس.

مطالعه بیشتر: چکاپ مغز و اعصاب

چگونه می توان از سکته مغزی جلوگیری کرد؟

اگر می خواهید از اختلالات مغزو اعصاب و یا جلوگیری از سکته مغزی کنید، باید عوامل خطری که منجر به سکته مغزی می شوند و همچنین استراتژی هایی که برای کاهش سکته استفاده می شود را بشناسید. مطمئن شوید که علائم هشدار دهنده را می شناسید. اگر علائم هشدار دهنده سکته مغزی را مشاهده کردید، با اورژانس تماس بگیرید!
بیشتر علائم هشدار دهنده سکته بدون درد هستند:

• بی حسی یا ضعف ناگهانی صورت، بازو یا پا، به ویژه در یک طرف بدن.
• مشکل ناگهانی در درک یا صحبت کردن. فرد ممکن است گفتار نامفهوم یا گفتار گیج کننده داشته باشد.
• مشکل دید ناگهانی در یک چشم یا هر دو چشم.
• سرگیجه شدید و یا از دست دادن ناگهانی تعادل، هماهنگی یا توانایی راه رفتن.
• سردرد ناگهانی و شدید بدون دلیل.

عوامل خطر سکته مغزی چیست؟

به طور کلی، شایع ترین عوامل خطر سکته مغزی عبارتند از:

• فشار خون بالا
• کلسترول بالا
• سیگار کشیدن
• دیابت
• افزایش سن

بیماری‌های قلبی مانند فیبریلاسیون دهلیزی، سوراخ در قلب، و بیماری های دریچه ای قلب نیز می‌توانند علت بالقوه سکته مغزی باشند.
وقتی سکته مغزی در افراد جوان‌ تر (کمتر از 50 سال) رخ می‌دهد، عوامل خطر کمتر رایجی که باید در نظر گرفته شوند شامل مصرف موادی مانند کوکائین یا آمفتامین‌ ها، پارگی آنوریسم و ​مسائل ژنتیکی برای لخته شدن غیرطبیعی خون است.
نمونه ای از سابقه ژنتیکی برای سکته مغزی در شرایط نادری به نام هموسیستینوری رخ می دهد که در آن سطوح بیش از حد ماده شیمیایی هموسیستین در بدن وجود دارد. دانشمندان در حال تلاش اند برای تعیین اینکه آیا وقوع غیرارثی سطوح بالای هموسیستین در هر سنی می تواند مستعد سکته باشد یا خیر.

سکته مغزی در سالمندان چه تفاوتی با افراد جوان دارد؟

اگرچه سکته مغزی در هر سنی ممکن است رخ دهد، اما احتمال بروز آن با افزایش سن بیشتر می‌شود. سالمندان به دلیل تغییرات طبیعی عروق، شیوع بیشتر بیماری‌هایی مانند فشار خون بالا، دیابت، چربی خون و بیماری‌های قلبی، بیش از سایر افراد در معرض سکته مغزی قرار دارند. علاوه بر این، روند بهبودی در سالمندان معمولاً کندتر است و ممکن است به توانبخشی طولانی‌تری نیاز داشته باشند.

در مقابل، سکته مغزی در افراد جوان شیوع کمتری دارد، اما غیرممکن نیست. عواملی مانند ناهنجاری‌های مادرزادی عروق مغزی، اختلالات انعقاد خون، برخی بیماری‌های خودایمنی، مصرف دخانیات، چاقی، کم‌تحرکی و سبک زندگی ناسالم می‌توانند خطر سکته مغزی را در سنین پایین افزایش دهند.

یکی دیگر از تفاوت‌های مهم این است که علائم سکته مغزی در سالمندان گاهی با بیماری‌های دیگر یا تغییرات ناشی از افزایش سن اشتباه گرفته می‌شود و همین موضوع ممکن است باعث تأخیر در مراجعه به مراکز درمانی شود. در حالی که در سکته مغزی، هر دقیقه اهمیت دارد و شروع سریع درمان می‌تواند از آسیب دائمی به سلول‌های مغز جلوگیری کند.

صرف‌نظر از سن بیمار، بروز علائمی مانند ضعف ناگهانی یک سمت بدن، اختلال در گفتار، بی‌حسی صورت یا اندام‌ها، کاهش بینایی، سرگیجه شدید یا اختلال در تعادل، نیازمند مراجعه فوری به مراکز درمانی است. تشخیص و درمان سریع، مهم‌ترین عامل در کاهش عوارض و افزایش شانس بهبودی بیماران مبتلا به سکته مغزی محسوب می‌شود.

آیا سکته مغزی دوباره تکرار می‌شود؟

بله، افرادی که یک بار سکته مغزی را تجربه کرده‌اند، در مقایسه با سایر افراد بیشتر در معرض سکته مجدد قرار دارند. البته این موضوع به معنای قطعی بودن تکرار سکته نیست؛ بلکه با کنترل عوامل خطر، مصرف منظم داروها و پیگیری درمان می‌توان احتمال بروز مجدد آن را تا حد زیادی کاهش داد.

مهم‌ترین عواملی که خطر تکرار سکته مغزی را افزایش می‌دهند شامل فشار خون بالا، دیابت کنترل نشده، چربی خون بالا، بیماری‌های قلبی به ویژه فیبریلاسیون دهلیزی، مصرف سیگار، اضافه وزن، کم‌تحرکی و رعایت نکردن دستورات درمانی هستند.

پس از ترخیص از بیمارستان، پزشک معمولاً داروهایی مانند داروهای ضدپلاکت، داروهای ضدانعقاد (در صورت نیاز)، داروهای کنترل فشار خون و داروهای کاهش‌دهنده چربی خون را برای بیمار تجویز می‌کند. مصرف منظم این داروها، در کنار اصلاح سبک زندگی، نقش مهمی در پیشگیری از سکته مجدد دارد.

همچنین رعایت رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی متناسب با شرایط بیمار، ترک دخانیات، کنترل استرس، انجام معاینات دوره‌ای و مراجعه منظم به متخصص مغز و اعصاب، از مهم‌ترین اقدامات برای کاهش خطر عود بیماری محسوب می‌شوند.

اگر فردی که سابقه سکته مغزی دارد دوباره دچار علائمی مانند ضعف ناگهانی دست یا پا، اختلال در گفتار، افتادگی صورت، کاهش بینایی، سرگیجه شدید یا اختلال در تعادل شود، باید بدون اتلاف وقت به اورژانس مراجعه کند؛ زیرا درمان سریع در ساعات اولیه، مهم‌ترین عامل در کاهش آسیب مغزی و افزایش شانس بهبودی است.

طلایی‌ترین زمان درمان سکته مغزی

در درمان سکته مغزی، زمان یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده میزان بهبودی بیمار است. پزشکان از اصطلاح «زمان یعنی مغز» (Time is Brain) استفاده می‌کنند؛ زیرا با هر دقیقه تأخیر در شروع درمان، تعداد زیادی از سلول‌های مغزی به دلیل کمبود اکسیژن و خون‌رسانی از بین می‌روند.

در سکته مغزی ایسکمیک، اگر بیمار در ساعات اولیه پس از شروع علائم به مرکز درمانی مجهز مراجعه کند، ممکن است بتوان از درمان‌های تخصصی مانند داروهای حل‌کننده لخته یا روش‌های پیشرفته خارج کردن لخته استفاده کرد. این اقدامات می‌توانند جریان خون را دوباره به مغز بازگردانده و میزان آسیب مغزی را به شکل قابل توجهی کاهش دهند.

به همین دلیل، مشاهده علائمی مانند افتادگی یک سمت صورت، ضعف یا بی‌حسی دست و پا، اختلال ناگهانی در گفتار، کاهش بینایی، سرگیجه شدید یا اختلال در تعادل باید یک وضعیت اورژانسی تلقی شود. در چنین شرایطی، بیمار نباید منتظر برطرف شدن علائم بماند یا خوددرمانی کند؛ بلکه باید در سریع‌ترین زمان ممکن با اورژانس تماس گرفته یا به نزدیک‌ترین مرکز درمانی مراجعه کند.

هرچه درمان زودتر آغاز شود، احتمال حفظ عملکرد طبیعی مغز، کاهش عوارض دائمی، کوتاه‌تر شدن دوره توانبخشی و افزایش شانس بازگشت بیمار به زندگی عادی بیشتر خواهد بود.

بیشتر بدانید: خواص سیاه دانه برای سکته مغزی

آیا سکته مغزی قابل پیشگیری است؟

اگرچه نمی‌توان از بروز همه موارد سکته مغزی جلوگیری کرد، اما بخش قابل توجهی از آن‌ها با کنترل عوامل خطر و اصلاح سبک زندگی قابل پیشگیری هستند. بسیاری از افرادی که دچار سکته مغزی می‌شوند، دارای بیماری‌های زمینه‌ای یا عوامل خطری هستند که در صورت تشخیص و درمان به موقع، احتمال بروز سکته در آن‌ها کاهش می‌یابد.

کنترل فشار خون یکی از مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری از سکته مغزی است. همچنین کنترل دیابت، کاهش چربی خون، حفظ وزن مناسب، فعالیت بدنی منظم، تغذیه سالم، خواب کافی و مدیریت استرس نقش مهمی در حفظ سلامت عروق مغزی دارند.

ترک سیگار، محدود کردن مصرف الکل، مصرف منظم داروهای تجویز شده توسط پزشک و انجام معاینات دوره‌ای نیز می‌توانند خطر سکته مغزی را به میزان قابل توجهی کاهش دهند. افرادی که سابقه بیماری‌های قلبی، سکته مغزی یا حملات ایسکمیک گذرا (TIA) دارند، باید بیش از سایر افراد تحت نظر پزشک باشند.

مراقبت از بیمار سکته مغزی در منزل

پس از ترخیص از بیمارستان، مراقبت صحیح در منزل نقش بسیار مهمی در روند بهبودی بیمار دارد. همکاری اعضای خانواده و رعایت توصیه‌های پزشک می‌تواند به بازگشت سریع‌تر توانایی‌های جسمی و ذهنی بیمار کمک کند.

رعایت رژیم غذایی مناسب، مصرف منظم داروها، انجام تمرینات فیزیوتراپی، کاردرمانی و گفتاردرمانی، پیشگیری از ایجاد زخم بستر، کمک به انجام فعالیت‌های روزمره و حمایت روحی و روانی از بیمار، از مهم‌ترین اقدامات مراقبتی در منزل هستند.

همچنین لازم است وضعیت فشار خون، قند خون و سایر بیماری‌های زمینه‌ای به طور منظم کنترل شود و در صورت مشاهده هرگونه تغییر غیرعادی، پزشک معالج در جریان قرار گیرد.

چه زمانی بعد از سکته مغزی باید دوباره به پزشک مراجعه کرد؟

اگر بیمار پس از سکته مغزی با علائم جدید یا تشدید علائم قبلی مواجه شود، باید در کوتاه‌ترین زمان ممکن توسط متخصص مغز و اعصاب ارزیابی شود. مراجعه سریع در چنین شرایطی می‌تواند از بروز آسیب بیشتر جلوگیری کند.

مهم‌ترین علائمی که نیاز به مراجعه فوری دارند عبارت‌اند از:

• ضعف یا بی‌حسی جدید در صورت، دست یا پا

• اختلال ناگهانی در گفتار یا درک صحبت دیگران

• تشنج

• سردرد شدید و غیرمعمول

• کاهش سطح هوشیاری یا خواب‌آلودگی غیرطبیعی

• اختلال ناگهانی در بینایی یا تعادل

• تنگی نفس یا درد قفسه سینه

در صورت مشاهده هر یک از این علائم، نباید منتظر بهبود خودبه‌خودی ماند و لازم است بیمار در سریع‌ترین زمان ممکن به اورژانس یا نزدیک‌ترین مرکز درمانی منتقل شود.

مطالعه بیشتر: فوق تخصص سکته مغزی

جمع بندی

سکته مغزی یکی از مهم‌ترین اورژانس‌های پزشکی است که هر دقیقه تأخیر در تشخیص و درمان آن می‌تواند باعث آسیب جبران‌ناپذیر به سلول‌های مغز شود. آشنایی با علائم هشداردهنده، مراجعه سریع به مراکز درمانی، شروع درمان در زمان طلایی و ادامه توانبخشی، مهم‌ترین عواملی هستند که می‌توانند شانس بهبودی بیمار را به میزان قابل توجهی افزایش دهند. همچنین کنترل فشار خون، دیابت، چربی خون، ترک سیگار و داشتن سبک زندگی سالم، نقش مهمی در پیشگیری از سکته مغزی و جلوگیری از تکرار آن دارند. اگر شما یا یکی از نزدیکانتان علائمی مانند ضعف ناگهانی دست یا پا، اختلال در گفتار، افتادگی صورت، سرگیجه شدید یا کاهش هوشیاری را تجربه کرده‌اید، مراجعه فوری به متخصص مغز و اعصاب اهمیت زیادی دارد. تشخیص سریع و درمان تخصصی می‌تواند از بسیاری از عوارض دائمی این بیماری جلوگیری کند. کلینیک آرام با بهره‌گیری از پزشکان مجرب، تجهیزات تشخیصی پیشرفته و ارائه خدمات تخصصی در زمینه بیماری‌های مغز و اعصاب، یکی از گزینه‌های مناسب برای بررسی، تشخیص، درمان و پیگیری بیماران مبتلا به سکته مغزی و سایر اختلالات عصبی محسوب می‌شود. اگر به دنبال بهترین مرکز مغز و اعصاب برای دریافت خدمات تخصصی، ارزیابی دقیق و برنامه درمانی متناسب با شرایط خود هستید، کلینیک آرام می‌تواند با ارائه خدمات جامع و همراهی مستمر در تمامی مراحل درمان و توانبخشی، مسیر بازگشت شما به زندگی عادی را هموارتر کند.