ورزش و فعالیت بدنی منظم یکی از بخشهای مهم مراقبت از سلامت قلب است، اما ورزش مناسب برای بیماران قلبی باید متناسب با نوع بیماری، شدت علائم، داروهای مصرفی و توان جسمی فرد انتخاب شود. برای بسیاری از بیماران پایدار، کمتحرکی کامل نهتنها ضروری نیست، بلکه فعالیت بدنی کنترلشده میتواند به افزایش توان جسمی، بهبود گردش خون و کنترل برخی عوامل خطر قلبی کمک کند.
پیادهروی، دوچرخه ثابت با شدت سبک تا متوسط، تمرینات کششی و بعضی حرکات مقاومتی سبک از گزینههایی هستند که میتوانند برای برخی بیماران مناسب باشند؛ اما ورزشهایی مانند دویدن شدید، وزنههای سنگین یا تمرینات پرفشار برای همه بیماران قلبی مناسب نیستند.
اگر سابقه حمله قلبی ، آنژیوپلاستی، جراحی قلب، نارسایی قلبی یا آریتمی دارید، بهتر است پیش از شروع یا افزایش شدت ورزش درباره برنامه مناسب خود با پزشک مشورت کنید.
در ادامه بررسی میکنیم بهترین ورزش برای بیماران قلبی چیست، چه حرکاتی را میتوان در خانه انجام داد، شدت مناسب ورزش چقدر است و در چه شرایطی باید فعالیت را متوقف کرد.
بهترین ورزش برای بیماران قلبی چیست؟
برای بسیاری از بیماران قلبی که بیماری آنها پایدار و تحت کنترل است، پیادهروی با شدت سبک تا متوسط یکی از سادهترین گزینهها برای شروع محسوب میشود. دوچرخه ثابت سبک، حرکات کششی و تمرینات مقاومتی سبک نیز ممکن است بر اساس شرایط فرد به برنامه اضافه شوند.
فواید ورزش برای بیماران قلبی
فعالیت بدنی منظم میتواند در کنار درمان پزشکی و اصلاح سبک زندگی به بهبود سلامت قلب و عروق کمک کند. هدف ورزش در بیمار قلبی فقط «قویتر کردن قلب» نیست؛ بلکه کاهش کمتحرکی و بهبود عملکرد کل سیستم قلبی، عروقی، تنفسی و عضلانی اهمیت دارد.
- افزایش توان انجام فعالیتهای روزانه
- بهبود آمادگی قلبی ـ تنفسی
- کمک به کنترل فشار خون
- کمک به کنترل وزن
- بهبود حساسیت به انسولین و کنترل قند
- کمک به کنترل عوامل خطر بیماری عروق
- حفظ قدرت عضلات و استقلال حرکتی
- کاهش آثار منفی کمتحرکی طولانیمدت
در بیماریهایی مانند نارسایی قلبی نیز فعالیت بدنی باید براساس وضعیت بیمار و شدت علائم برنامهریزی شود و نباید صرفاً از یک نسخه ورزشی عمومی استفاده کرد.
ورزش برای تقویت قلب و عروق چگونه باید باشد؟
بهترین برنامه معمولاً ترکیبی از فعالیت هوازی، تقویت عضلات و حرکات انعطافپذیری است. نسبت و شدت این تمرینات براساس بیماری فرد تغییر میکند.
1. پیادهروی
پیادهروی برای بسیاری از بیماران قلبی پایدار گزینه مناسبی برای شروع است، زیرا شدت آن بهراحتی قابل تنظیم است. فردی که مدتها کمتحرک بوده میتواند با چند دقیقه پیادهروی آرام شروع کند و بهتدریج مدت فعالیت را افزایش دهد.
2. دوچرخه ثابت
دوچرخه ثابت امکان کنترل سرعت و مقاومت را فراهم میکند و در برخی بیماران گزینه مناسبی برای تمرین هوازی است. مقاومت دستگاه در شروع نباید سنگین باشد و افزایش آن باید تدریجی انجام شود.
3. تمرینات مقاومتی سبک
تمرین قدرتی در صورت مناسب بودن شرایط بیمار میتواند به حفظ عضلات کمک کند. استفاده از کش ورزشی، وزنههای سبک یا وزن بدن نسبت به تمرینات حداکثری انتخاب منطقیتری برای شروع است.
هنگام تمرین مقاومتی از حبس کردن نفس و فشار آوردن شدید خودداری کنید. وزنهبرداری سنگین یا تمرین تا مرز ناتوانی برای بیمار قلبی نباید بدون تأیید پزشک انجام شود.
4. تمرینات کششی و انعطافپذیری
حرکات کششی سبک میتوانند انعطاف بدن را حفظ کنند و به انجام راحتتر فعالیتهای روزانه کمک کنند. کشش باید آرام و بدون حرکت ضربهای انجام شود و نباید با درد همراه باشد.
5. شنا؛ فقط برای افراد مناسب
شنا ورزش خوبی برای بسیاری از افراد است اما برای تمام بیماران قلبی بهترین انتخاب اولیه نیست. بیمارانی که بهتازگی دچار رویداد قلبی شدهاند، بیماری کنترلنشده دارند یا تحمل فعالیت آنها مشخص نیست، بهتر است ابتدا درباره شنا با پزشک مشورت کنند.
حرکات ورزشی مناسب برای بیماران قلبی در خانه
بعضی حرکات ساده را میتوان پس از تأیید مناسب بودن فعالیت بدنی در منزل انجام داد. هدف این تمرینها افزایش تدریجی تحرک است، نه ایجاد خستگی شدید.
اگر بیمار اخیراً جراحی قلب داشته است، محدودیتهای مربوط به جناغ و فعالیت بدنی اهمیت ویژهای دارند و برنامه باید با مراقبتهای بعد از عمل قلب باز هماهنگ باشد.
کدام ورزش برای قلب مفید است؟
بهترین ورزش، ورزشی نیست که بیشترین فشار را ایجاد کند؛ بلکه فعالیتی است که بیمار بتواند آن را بهصورت منظم و بدون ایجاد علائم خطر انجام دهد.
بیمار قلبی چند دقیقه در روز ورزش کند؟
برای بزرگسالان در حالت عمومی، یکی از اهداف شناختهشده رسیدن به حدود ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته است؛ اما این عدد نباید برای همه بیماران قلبی بهعنوان نسخه ثابت در نظر گرفته شود.
فردی که مدت زیادی کمتحرک بوده یا اخیراً دچار بیماری قلبی شده است ممکن است ابتدا فقط ۵ تا ۱۰ دقیقه فعالیت سبک را تحمل کند. در چنین شرایطی افزایش تدریجی زمان بسیار مهمتر از رسیدن سریع به عدد مشخص است.
در بعضی بیماران پزشک ممکن است پیش از تعیین شدت مناسب، انجام تست ورزش قلب را برای ارزیابی پاسخ قلب به فعالیت پیشنهاد کند.
شدت مناسب ورزش برای بیماران قلبی چقدر است؟
در بسیاری از برنامههای اولیه، شدت سبک تا متوسط انتخاب میشود. یک روش ساده برای درک شدت متوسط این است که فرد هنگام فعالیت تنفس سریعتری داشته باشد اما همچنان بتواند چند جمله را بدون نفسنفس زدن شدید بیان کند.
استفاده از ضربان قلب هدف میتواند برای بعضی افراد مفید باشد؛ بااینحال داروهایی مانند بتابلوکرها ضربان قلب را کاهش میدهند و بنابراین فرمولهای عمومی ضربان هدف ممکن است برای چنین بیمارانی دقیق نباشند.
محدوده مناسب ضربان، فشار خون و شدت تمرین در بیماران دارای بیماری قلبی قابلتوجه بهتر است توسط پزشک یا تیم توانبخشی قلبی تعیین شود.
گرم کردن و سرد کردن را حذف نکنید
شروع ناگهانی تمرین سنگین باعث افزایش سریع نیاز قلب به اکسیژن میشود. بهتر است قبل از فعالیت اصلی چند دقیقه با راه رفتن آرام یا حرکات سبک بدن را آماده کنید.
در پایان نیز سرعت فعالیت را ناگهان صفر نکنید. چند دقیقه راه رفتن آرام به کاهش تدریجی ضربان و تنفس کمک میکند.
ورزش برای قلب ضعیف و نارسایی قلبی
بیمار مبتلا به قلب ضعیف یا نارسایی قلبی لزوماً نباید همیشه بیتحرک باشد. در بیمارانی که وضعیت پایدار دارند، فعالیت بدنی منظم و کنترلشده میتواند بخشی از برنامه مراقبت باشد.
با این حال اگر تنگی نفس در استراحت، افزایش واضح ورم پاها، افزایش سریع وزن، درد قفسه سینه یا تشدید ناگهانی خستگی ایجاد شده است، زمان مناسبی برای شروع یا افزایش ورزش نیست و بیمار باید ارزیابی شود.
شدت ورزش در نارسایی قلبی باید براساس وضعیت بالینی، داروها و تحمل فعالیت تعیین شود.
ورزش مناسب برای گرفتگی رگ قلب
فعالیت بدنی یکی از اجزای مهم کنترل عوامل خطر بیماری عروق کرونر است، اما ورزش نمیتواند جای درمان انسداد قابلتوجه عروق، داروها یا اقدامات پزشکی لازم را بگیرد.
بیماری که هنگام راه رفتن یا فعالیت دچار فشار یا درد قفسه سینه میشود نباید برای «باز کردن رگ» شدت تمرین را بیشتر کند. بروز آنژین با فعالیت نیازمند ارزیابی و تعیین محدوده ایمن ورزش است.
برنامه فعالیت بدنی در افراد مبتلا به بیماری عروق کرونر قلب باید در کنار درمان اصلی و کنترل فشار، چربی خون، دیابت و سایر عوامل خطر انجام شود.
ورزش بعد از سکته قلبی، استنت یا جراحی قلب
پس از یک رویداد قلبی، هدف این نیست که بیمار هرچه سریعتر به ورزش سنگین برگردد. افزایش فعالیت باید مرحلهای باشد و در بسیاری از بیماران، توانبخشی قلبی ایمنترین مسیر برای بازگشت به ورزش است.
توانبخشی قلبی میتواند شامل ارزیابی توان جسمی، ورزش تحت نظارت، آموزش درباره دارو، تغذیه، کنترل عوامل خطر و بازگشت تدریجی به فعالیتهای عادی باشد.
بیمار پس از سکته یا جراحی نباید بر اساس احساس بهتر شدن، دارو را کم یا قطع کند یا بدون تأیید پزشک وارد ورزش سنگین شود.
چه زمانی باید ورزش را فوراً متوقف کرد؟
اگر هنگام ورزش هرکدام از موارد زیر ایجاد شد، فعالیت را متوقف کنید:
- درد، فشار، سنگینی یا سوزش غیرعادی قفسه سینه
- تنگی نفس شدید یا بسیار بیشتر از حد معمول
- سرگیجه یا احساس نزدیک شدن به غش
- تپش شدید یا نامنظم همراه با ضعف
- تعریق سرد، تهوع یا رنگپریدگی غیرعادی
- ضعف ناگهانی یا خستگی شدید و غیرمعمول
- دردی که به بازو، فک، گردن یا پشت انتشار پیدا میکند
علائم شدید، جدید یا ماندگار بهخصوص درد قفسه سینه و تنگی نفس میتوانند نیازمند ارزیابی فوری پزشکی باشند.
فعال بودن در هنگام ابتلا به بیماری قلبی
اگر بیماری قلبی دارید، قلب شما آنطور که باید کارآمد نیست و باید برای پمپاژ خون در سراسر بدن هنگام ورزش سخت تر کار کند. به همین دلیل است که باید با شدت کمتر و مدت زمان کوتاه تر فعالیت بدنی را شروع کنید تا زمانی که قلب شما قوی تر شود و توانایی نیازهای قلبی عروقی را از طریق ورزش تقویت کنید.
کلینیک قلب تهران همچنین ممکن است توصیه کند ضربان قلب خود را در محدوده هدف نگه دارید و اگر ضربان قلب شما از حد معینی فراتر رفت، برای محافظت از قلب و جلوگیری از آسیب، ورزش را متوقف کنید. این مقادیر بسته به میانگین ضربان قلب در حالت استراحت برای شما شخصی سازی می شود.
چه کسانی قبل از شروع ورزش باید با متخصص قلب مشورت کنند؟
- افرادی که اخیراً سکته قلبی یا آنژیوپلاستی داشتهاند
- بیماران پس از جراحی قلب
- افراد مبتلا به نارسایی قلبی
- افرادی که هنگام فعالیت درد قفسه سینه دارند
- بیماران مبتلا به آریتمی علامتدار
- افرادی که با فعالیت دچار غش یا سرگیجه میشوند
- بیماران دارای بیماری دریچهای قابلتوجه
- افرادی که مدت طولانی کاملاً کمتحرک بودهاند و بیماری قلبی شناختهشده دارند
ارزیابی توسط متخصص قلب و عروق میتواند مشخص کند چه نوع ورزش، چه شدت و چه محدودهای از فعالیت برای بیمار مناسبتر است.
سوالات متداول درباره ورزش برای بیماران قلبی
بهترین ورزش برای بیماران قلبی چیست؟
چه ورزشهایی برای تقویت قلب مفید هستند؟
آیا دویدن برای بیمار قلبی خوب است؟
آیا وزنه زدن برای بیماران قلبی ممنوع است؟
بیمار قلبی روزی چند دقیقه پیادهروی کند؟
آیا ورزش برای گرفتگی رگ قلب مفید است؟
ضربان قلب بیمار قلبی هنگام ورزش باید چقدر باشد؟
جمعبندی
بهترین ورزش برای بیماران قلبی معمولاً فعالیتی است که ایمن، قابل ادامه و متناسب با شرایط پزشکی فرد باشد. پیادهروی و سایر تمرینات هوازی سبک تا متوسط برای بسیاری از بیماران پایدار نقطه شروع مناسبی هستند.
شدت ورزش باید بهتدریج افزایش پیدا کند و تمرینات سنگین، رقابتی یا پرفشار نباید بدون ارزیابی به همه بیماران قلبی توصیه شوند.
بیمارانی که سابقه سکته قلبی، جراحی، نارسایی قلبی یا علائم هنگام فعالیت دارند، بهتر است برنامه ورزشی خود را با پزشک یا تیم توانبخشی قلبی هماهنگ کنند.