نیروی فشار وارده به دیواره سرخرگها، فشار خون نامیده میشود. به عبارت دیگر فشار خون یعنی فشاری که خون در هر انقباض عضله قلب به دیواره سرخرگها وارد میکند. بیماری فشار خون بالا یا پرفشاری خون قاتل خاموش نامیده میشود، زیرا بیسروصدا و بدون علامت خاصی شخص مبتلا را به مرگ و پایان زندگی نزدیک میکند. بنابراین اگر پرفشاری خون در مراحل اولیه کنترل نشود، نهتنها فعالیت دستگاه قلب و عروق، بلکه سایر اعضای بدن نیز دچار مشکل میشود. بیماری قلبی ناشی از فشار خون بالا موضوعی است که در این مقاله کلینیک آرام به آن میپردازیم.
فشار خون بالا چیست؟
فشار خون بالا یا پرفشاری خون یک بیماری مزمن است که در آن فشار خون در شریانها بالا میرود و با افزایش فشار خون، قلب برای حفظ گردش خون در رگها شدیدتر از حالت طبیعی فعالیت میکند.
فشار خون شامل دو مقیاس سیستولی و دیاستولی است. در حالت استراحت، فشار خون طبیعی سیستولی بین ۱۰۰ تا ۱۴۰ میلیمتر جیوه و فشار خون طبیعی دیاستولی بین ۶۰ تا ۹۰ میلیمتر جیوه است. در صورتی که فشار خون بهطور مزمن برابر یا بیش از ۱۴۰ بر روی ۹۰ میلیمتر جیوه باشد، فرد از فشار خون بالا رنج میبرد.
فشار خون بالا چگونه به قلب آسیب میزند؟
فشار خون بالا زمانی رخ میدهد که خون با نیروی بیشتری نسبت به حالت طبیعی در رگها جریان پیدا کند. زمانی که این وضعیت برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، قلب مجبور میشود با فشار بیشتری کار کند تا خون را به سراسر بدن برساند.
در طول زمان، این فشار اضافی باعث ضخیم شدن عضله قلب، کاهش انعطافپذیری عروق و افزایش خطر بیماریهای قلبی میشود. در بسیاری از بیماران، فشار خون کنترل نشده میتواند زمینهساز نارسایی قلبی، بیماری عروق کرونر، سکته قلبی و اختلالات ریتم قلب شود.
هرچه فشار خون مدت بیشتری کنترل نشده باقی بماند، احتمال آسیب به قلب و عروق نیز بیشتر خواهد شد. به همین دلیل تشخیص زودهنگام و کنترل مناسب فشار خون اهمیت زیادی دارد.
انواع بیماریهای قلبی ناشی از فشار خون بالا
معمولاً مشکلات قلبی مرتبط با فشار خون بالا به عروق و ماهیچههای قلب مرتبط هستند. انواع این بیماریها عبارتند از:
تنگ شدن عروق
عروق کرونر خون را به ماهیچه قلب منتقل میکنند. با افزایش فشار خون، رگهای خونی باریک شده و جریان خون به قلب کند یا متوقف میشود. این بیماری تحت عنوان بیماری عروق کرونر نیز شناخته میشود و میتواند فرد را در معرض حمله قلبی قرار دهد.
ضخیم شدن و بزرگ شدن قلب
فشار خون بالا پمپاژ خون در قلب را دچار مشکل میکند. فعالیت شدید و مداوم قلب باعث ضخیم شدن و رشد عضلات قلب میشود. این تغییر معمولاً در بطن چپ رخ میدهد و به آن هیپرتروفی بطن چپ گفته میشود.
بیشتر بدانید: درمان التهاب عضله قلب
علائم آسیب قلبی ناشی از فشار خون بالا
- تنگی نفس
- درد یا فشار در قفسه سینه
- خستگی زودرس
- تپش قلب
- سرگیجه
- تورم پاها
- کاهش تحمل فعالیت
- تنگی نفس هنگام خواب
چه عواملی باعث ابتلا به فشار خون بالا میشوند؟
فشار خون بالا یکی از عوامل خطر مهم بیماریهای قلبی است. برخی عوامل میتوانند احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش دهند، از جمله:
- اضافه وزن
- عدم فعالیت کافی
- استعمال دخانیات
- مصرف غذای پرچرب و پرکلسترول
- زمینه ارثی
- افزایش سن
عوارض فشار خون بالا بر قلب
فشار خون بالا یکی از مهمترین عوامل خطر بیماریهای قلبی و عروقی محسوب میشود. در صورت عدم کنترل مناسب، این بیماری میتواند عوارض جدی و گاهی جبرانناپذیری ایجاد کند.
بیماری عروق کرونر
افزایش فشار خون باعث آسیب به دیواره رگها و تسریع روند گرفتگی عروق قلب میشود.
نارسایی قلبی
زمانی که قلب برای سالها تحت فشار قرار بگیرد، توانایی پمپاژ مؤثر خون کاهش پیدا میکند و دچار نارسایی قلبی می شود.
ضخیم شدن عضله قلب
قلب برای مقابله با فشار بالا بزرگتر و ضخیمتر میشود که در نهایت عملکرد طبیعی آن را مختل میکند.
سکته قلبی
گرفتگی عروق کرونر در بیماران مبتلا به فشار خون بالا خطر بروز سکته قلبی را افزایش میدهد.
آریتمیهای قلبی
برخی بیماران ممکن است دچار بینظمی در ضربان قلب شوند که نیازمند بررسی تخصصی است.
علائم فشار خون بالا
از آنجایی که فشار خون بالا معمولاً علامت واضحی ندارد، بسیاری از افراد از بیماری خود آگاه نیستند و گاهی پس از آسیب رسیدن به قلب متوجه آن میشوند.
- درد قفسه سینه
- تنگی نفس
- تپش قلب
- سرگیجه
- غش کردن
- سکته
- ایست قلبی ناگهانی
روشهای تشخیص فشار خون بالا
برای تشخیص بیماری، پزشک ممکن است موارد زیر را بررسی کند:
- بررسی سابقه پزشکی
- معاینه فیزیکی
- آزمایش برای بررسی کلیهها، سدیم و پتاسیم
- الکتروکاردیوگرام برای ثبت فعالیت الکتریکی قلب
- اکوکاردیوگرام برای بررسی ساختار و عملکرد قلب
- آنژیوگرافی عروق کرونر برای بررسی جریان خون قلب
- تست ورزش
- تست استرس هستهای
پیشگیری از بیماری قلبی ناشی از فشار خون بالا
خوشبختانه در بسیاری از موارد میتوان با کنترل فشار خون و اصلاح سبک زندگی از بروز آسیبهای قلبی جلوگیری کرد. فشار خون بالا یکی از مهمترین عوامل خطر بیماریهای قلبی و عروقی است و هرچه زودتر کنترل شود، احتمال بروز عوارضی مانند نارسایی قلبی، سکته قلبی و بیماری عروق کرونر کاهش مییابد.
چگونه از بیماری قلبی ناشی از فشار خون بالا پیشگیری کنیم؟
- فشار خون خود را به صورت منظم اندازهگیری و کنترل کنید.
- مصرف نمک و غذاهای فرآوریشده را کاهش دهید.
- وزن خود را در محدوده سالم نگه دارید.
- فعالیت بدنی منظم داشته باشید.
- از مصرف دخانیات و سیگار خودداری کنید.
- قند خون و چربی خون خود را کنترل کنید.
- استرس را مدیریت کرده و خواب کافی داشته باشید.
- داروهای فشار خون را طبق دستور پزشک مصرف کنید.
- معاینات دورهای قلب و عروق را جدی بگیرید.
بیماری قلبی ناشی از فشار خون بالا در بلند مدت
بهبودی از این بیماری به شرایط فرد و شدت بیماری بستگی دارد. در بیشتر مواقع، تغییر در سبک زندگی میتواند از شدت گرفتن بیماری و بدتر شدن شرایط جلوگیری کند. با این حال، در موارد پیشرفته ممکن است درمان دارویی یا روشهای تخصصیتری لازم باشد.
تغذیه مناسب برای بیماران مبتلا به فشار خون بالا
تغذیه سالم یکی از مهمترین عوامل کنترل فشار خون و پیشگیری از بیماریهای قلبی ناشی از فشار خون بالا است. انتخاب مواد غذایی مناسب میتواند به کاهش فشار وارد شده بر قلب و عروق کمک کند.
مواد غذایی مفید برای کنترل فشار خون
- سبزیجات برگ سبز مانند اسفناج و کاهو
- میوههای تازه به ویژه موز، پرتقال و انواع توت
- ماهیهای چرب مانند سالمون و ساردین
- حبوبات مانند عدس، لوبیا و نخود
- غلات کامل مانند جو دوسر و نان سبوسدار
- مغزها و دانهها در حد متعادل
- لبنیات کمچرب
- روغن زیتون و سایر چربیهای سالم
مواد غذایی که باید محدود شوند
- نمک و غذاهای شور
- فست فودها
- سوسیس و کالباس
- غذاهای کنسروی و فرآوریشده
- نوشابهها و نوشیدنیهای شیرین
- تنقلات شور
- غذاهای سرخشده و پرچرب
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
فشار خون بالا همیشه با علائم واضح همراه نیست، اما در برخی شرایط میتواند به یک وضعیت اورژانسی تبدیل شود. در صورت مشاهده علائم زیر، باید در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید:
- فشار خون بالاتر از ۱۸۰ روی ۱۲۰ میلیمتر جیوه باشد.
- درد یا احساس فشار در قفسه سینه داشته باشید.
- دچار تنگی نفس ناگهانی یا شدید شوید.
- ضعف یا بیحسی ناگهانی در یک سمت بدن ایجاد شود.
- تپش قلب شدید یا نامنظم را تجربه کنید.
- دچار اختلال در بینایی، تکلم یا تعادل شوید.
کلام آخر
تأثیر فشار خون بالا بر بدن این است که میتواند در مدت زمان طولانی و بدون علائم قابل توجه، به آرامی به بدن آسیب وارد کند. به همین دلیل ورزش منظم، رژیم غذایی سالم، کاهش مصرف نمک و چربیهای ناسالم و کنترل منظم فشار خون اهمیت زیادی دارد.
در کلینیک قلب تهران، خدمات تخصصی تشخیص، بررسی و درمان بیماریهای قلبی و عروقی با بهرهگیری از تجهیزات پیشرفته و زیر نظر متخصصان مجرب قلب ارائه میشود تا بیماران بتوانند با اطمینان بیشتری سلامت قلب خود را حفظ کنند.
سوالات متداول
آیا فشار خون بالا همیشه باعث بیماری قلبی میشود؟
خیر، اما اگر فشار خون برای مدت طولانی کنترل نشود، خطر ابتلا به بیماریهای قلبی و عروقی را به طور قابل توجهی افزایش میدهد.
آیا بیماری قلبی ناشی از فشار خون بالا قابل درمان است؟
در بسیاری از موارد با کنترل فشار خون، اصلاح سبک زندگی، مصرف منظم داروها و درمان علتهای زمینهای میتوان روند بیماری را کنترل کرد.
بهترین فشار خون برای بیماران قلبی چقدر است؟
مقدار مناسب فشار خون برای هر بیمار با توجه به سن، سابقه بیماری، داروها و وضعیت قلبی متفاوت است و باید توسط پزشک تعیین شود.
آیا استرس باعث افزایش فشار خون میشود؟
بله، استرس مزمن میتواند باعث افزایش فشار خون و فشار بیشتر بر قلب شود؛ بنابراین مدیریت استرس در کنار درمان پزشکی اهمیت زیادی دارد.
آیا ورزش برای بیماران مبتلا به فشار خون بالا مفید است؟
بله، فعالیت بدنی منظم و کنترلشده میتواند به کاهش فشار خون، کنترل وزن و بهبود سلامت قلب کمک کند؛ البته نوع ورزش باید با نظر پزشک انتخاب شود.