وقتی که که خونرسانی به بخشی از عضله قلب مختل شود و سلولهای قلبی در اثر کمبود اکسیژن، شروع به مردن کنند، سکته قلبی یا انفارکتوس حاد اتفاق میافتد. این عارضه جدی با علائمی مانند درد شدید قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق سرد و اضطراب شدید همراه است و یک اورژانس پزشکی به شمار میآید. در صورت عدم اقدام سریع، پیامدهایی چون ایست قلبی ناگهانی، آسیب دائمی به بافت قلب و حتی مرگ اجتنابناپذیر خواهد بود.
سکته قلبی یا انفارکتوس حاد چیست و چگونه درمان میشود؟
سکته قلبی یا انفارکتوس حاد میوکارد زمانی رخ میدهد که جریان خون به بخشی از عضله قلب به شدت کاهش پیدا کند یا کاملا قطع شود. در بیشتر موارد، علت این اتفاق بسته شدن یکی از عروق کرونر قلب به وسیله لخته خون است. وقتی خون و اکسیژن کافی به عضله قلب نرسد، سلولهای قلبی شروع به آسیب دیدن میکنند و اگر درمان به موقع انجام نشود، بخشی از عضله قلب از بین میرود.
سکته قلبی یک وضعیت اورژانسی است. هرچه درمان سریعتر شروع شود، احتمال حفظ عضله قلب، کاهش عوارض و نجات جان بیمار بیشتر میشود. به همین دلیل، درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع، سرگیجه، درد منتشر به دست چپ، فک، گردن یا پشت نباید نادیده گرفته شود. در این شرایط، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.
علائم سکته قلبی
علائم سکته قلبی در همه افراد یکسان نیست. برخی بیماران درد شدید و واضح در قفسه سینه دارند، اما بعضی دیگر فقط دچار تنگی نفس، ضعف شدید، تهوع، تعریق یا احساس سوءهاضمه میشوند. درد سکته قلبی معمولا به شکل فشار، سنگینی، فشردگی یا درد مبهم در مرکز یا سمت چپ قفسه سینه احساس میشود و ممکن است به بازو، شانه، گردن، فک، پشت یا معده منتشر شود.
علائم شایع شامل موارد زیر است:
- درد، فشار یا سنگینی قفسه سینه
- انتشار درد به دست چپ یا راست، شانه، گردن، فک یا پشت
- تنگی نفس
- تعریق سرد
- تهوع، استفراغ یا احساس سوءهاضمه
- سرگیجه، سبکی سر یا غش
- ضعف شدید و ناگهانی
- تپش قلب یا احساس ضربان نامنظم
- اضطراب شدید یا احساس خطر ناگهانی
گاهی سکته قلبی با درد کلاسیک قفسه سینه همراه نیست. این حالت به خصوص در زنان، سالمندان و افراد دیابتی بیشتر دیده میشود. در این افراد ممکن است علائم به صورت خستگی غیرعادی، تنگی نفس، تهوع، درد پشت، درد فک، سوءهاضمه یا تعریق سرد ظاهر شود. راهنمای 2025 ACC/AHA نیز اشاره میکند که با وجود شایع بودن درد قفسه سینه، زنان بیشتر از مردان ممکن است علائم همراه غیر از درد قفسه سینه داشته باشند.
سکته قلبی چگونه اتفاق میافتد؟
در بیشتر موارد، سکته قلبی به دنبال بیماری عروق کرونر ایجاد میشود. در این بیماری، چربی، کلسترول و مواد التهابی در دیواره عروق کرونر تجمع پیدا میکنند و پلاک میسازند. اگر این پلاک پاره شود، بدن برای ترمیم آن لخته خون تشکیل میدهد. این لخته میتواند مسیر خونرسانی به قلب را تنگ یا مسدود کند.
وقتی خونرسانی قطع شود، عضله قلب اکسیژن کافی دریافت نمیکند. اگر این وضعیت سریع درمان نشود، بافت قلب آسیب میبیند. به همین دلیل در سکته قلبی، زمان اهمیت حیاتی دارد و درمان باید هرچه سریعتر برای باز کردن رگ بسته شده انجام شود.
چه زمانی علائم سکته قلبی خطرناک است؟
هر درد قفسه سینه به معنی سکته قلبی نیست، اما درد جدید، شدید، طولانی یا همراه با علائم هشدار باید جدی گرفته شود. اگر درد یا فشار سینه بیش از چند دقیقه ادامه پیدا کند، با فعالیت بدتر شود، به دست، فک، گردن یا پشت بزند یا همراه با تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع، سرگیجه یا غش باشد، باید فوری با اورژانس تماس گرفت.
انواع سکته قلبی
سکته قلبی معمولا در قالب سندرم کرونری حاد بررسی میشود. سندرم کرونری حاد شامل شرایطی است که در آن خونرسانی به عضله قلب به طور ناگهانی کم یا قطع میشود. انجمن قلب آمریکا، حمله قلبی و آنژین ناپایدار را از نمونههای سندرم کرونری حاد میداند و درمان آن را وابسته به بازگرداندن جریان خون با دارو یا روشهای مداخلهای معرفی میکند.
سکته قلبی STEMI
در STEMI معمولا یکی از عروق کرونر به طور کامل بسته میشود و در نوار قلب، بالا رفتن قطعه ST دیده میشود. این نوع سکته قلبی معمولا خطرناکتر است و نیاز به باز کردن فوری رگ بسته شده دارد. درمان میتواند با آنژیوپلاستی اورژانسی و گذاشتن استنت یا در شرایط خاص با داروی حلکننده لخته انجام شود.
سکته قلبی NSTEMI
در NSTEMI انسداد معمولا کامل نیست یا بخشی از جریان خون هنوز باقی مانده است. در این حالت ممکن است در نوار قلب بالا رفتن واضح ST دیده نشود، اما آزمایش خون میتواند آسیب عضله قلب را نشان دهد. این نوع هم جدی است و نیاز به بستری، دارو، پایش قلبی و در بسیاری از بیماران بررسی عروق کرونر دارد.
آنژین ناپایدار
آنژین ناپایدار زمانی مطرح میشود که درد قفسه سینه جدید، شدیدتر از قبل یا در حالت استراحت ایجاد شود، اما هنوز شواهد واضح آسیب عضله قلب در آزمایش خون دیده نشود. با این حال، آنژین ناپایدار میتواند مقدمه سکته قلبی باشد و باید جدی بررسی شود.
علتهای سکته قلبی
مهمترین علت سکته قلبی، بیماری عروق کرونر و آترواسکلروز است. در این حالت، پلاکهای چربی در دیواره رگهای قلب تشکیل میشوند. اگر این پلاکها پاره شوند، لخته خون ایجاد میشود و جریان خون را مختل میکند. Mayo Clinic نیز علت اصلی سکته قلبی را کاهش یا انسداد شدید جریان خون قلب به دنبال تجمع چربی، کلسترول و مواد دیگر در عروق کرونر معرفی میکند.
عوامل خطر سکته قلبی شامل موارد زیر هستند:
- فشار خون بالا
- چربی خون بالا
- دیابت
- سیگار و قلیان
- اضافه وزن و چاقی
- کم تحرکی
- استرس مزمن
- رژیم غذایی پرچرب و پرنمک
- سابقه خانوادگی بیماری قلبی
- سن بالا
- بیماری کلیوی
- سابقه قبلی سکته قلبی یا آنژین
سکته قلبی با درد معده یا اضطراب چه تفاوتی دارد؟
گاهی سکته قلبی با سوزش معده، سوءهاضمه، درد معده یا اضطراب اشتباه گرفته میشود. این اشتباه میتواند خطرناک باشد، چون بیمار مراجعه را به تأخیر میاندازد. درد گوارشی معمولا با غذا، ترش کردن، سوزش سر دل یا دراز کشیدن ارتباط دارد. درد اضطرابی نیز ممکن است با تپش قلب، لرزش، ترس شدید و تنفس سریع همراه باشد.
اما اگر درد یا سوزش قفسه سینه همراه با تعریق سرد، تنگی نفس، ضعف شدید، تهوع، درد بازو یا فک، سرگیجه یا بدتر شدن با فعالیت باشد، نباید آن را فقط به معده یا اعصاب نسبت داد. در این حالت باید اول احتمال مشکل قلبی بررسی شود.
تشخیص سکته قلبی چگونه انجام میشود؟
تشخیص سکته قلبی با بررسی سریع علائم، معاینه، نوار قلب و آزمایش خون انجام میشود. پزشک فشار خون، ضربان قلب، سطح اکسیژن و وضعیت عمومی بیمار را بررسی میکند. نوار قلب یا ECG میتواند تغییرات الکتریکی ناشی از آسیب قلب را نشان دهد. آزمایش تروپونین نیز برای بررسی آسیب عضله قلب استفاده میشود. Mayo Clinic نیز نوار قلب، آزمایش خون، اکو، آنژیوگرافی کرونر و تصویربرداریهای تکمیلی را از ابزارهای تشخیص حمله قلبی معرفی میکند.
روشهای تشخیصی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- نوار قلب یا ECG
- آزمایش خون، به ویژه تروپونین
- اکو قلب
- عکس قفسه سینه در برخی موارد
- سی تی آنژیوگرافی عروق کرونر در شرایط انتخابی
- آنژیوگرافی کرونر
- پایش ریتم قلب در بیمارستان
درمان سکته قلبی
هدف درمان سکته قلبی، بازگرداندن سریع جریان خون به عضله قلب، کاهش درد، جلوگیری از بزرگتر شدن لخته، پیشگیری از آریتمی و کاهش آسیب عضله قلب است. نوع درمان به نوع سکته، زمان شروع علائم، وضعیت بیمار، امکانات مرکز درمانی و نتیجه آزمایشها بستگی دارد.
آنژیوپلاستی و استنت
در بسیاری از بیماران، مهمترین درمان باز کردن رگ بسته شده با آنژیوپلاستی است. در این روش، پزشک از طریق یک کاتتر وارد عروق قلب میشود، محل انسداد را باز میکند و معمولا یک استنت برای باز نگه داشتن رگ قرار میدهد. NHS توضیح میدهد که آنژیوپلاستی کرونر میتواند جریان خون را بهتر کند و در حمله قلبی، شانس زنده ماندن را نسبت به داروهای حلکننده لخته افزایش دهد.
داروهای حلکننده لخته
اگر دسترسی فوری به آنژیوپلاستی امکانپذیر نباشد و بیمار شرایط مناسب داشته باشد، ممکن است داروهای حلکننده لخته استفاده شوند. این داروها برای باز کردن لخته به کار میروند، اما برای همه بیماران مناسب نیستند و خطر خونریزی دارند.
داروهای قلبی
داروهایی مانند ضد پلاکتها، ضد انعقادها، نیتروگلیسیرین، بتابلاکرها، استاتینها، داروهای کنترل فشار خون و داروهای محافظ قلب ممکن است بسته به شرایط بیمار استفاده شوند. NHS Inform درمانهای اولیه حمله قلبی را شامل ضد پلاکتها، آنژیوپلاستی، اکسیژن در صورت نیاز، داروهای ضد تهوع، مسکن و درمانهای بازگرداننده جریان خون معرفی میکند.
جراحی بای پس قلب
در برخی بیماران که گرفتگی عروق متعدد، انسداد پیچیده یا شرایط خاص دارند، ممکن است جراحی بای پس عروق کرونر یا CABG مطرح شود. در این روش مسیر جدیدی برای عبور خون اطراف رگ مسدود شده ایجاد میشود.
بعد از سکته قلبی چه مراقبتهایی لازم است؟
بعد از درمان اولیه، مراقبت طولانی مدت اهمیت زیادی دارد. بیمار باید داروها را دقیق مصرف کند، فشار خون، چربی و قند خون را کنترل کند، سیگار را ترک کند، رژیم غذایی سالم داشته باشد و طبق نظر پزشک فعالیت بدنی را به تدریج شروع کند. توانبخشی قلبی نیز در بسیاری از بیماران کمک میکند بازگشت به زندگی روزمره ایمنتر و اصولیتر انجام شود.
عوارض سکته قلبی
سکته قلبی اگر دیر درمان شود یا آسیب قلبی گسترده باشد، میتواند باعث عوارض جدی شود. این عوارض شامل نارسایی قلبی، آریتمی، شوک قلبی، آسیب دریچههای قلب، تشکیل لخته، سکته مغزی و در موارد شدید ایست قلبی است.
پیشگیری از سکته قلبی
پیشگیری از سکته قلبی با کنترل عوامل خطر شروع میشود. ترک سیگار، کنترل فشار خون، کنترل دیابت، کاهش چربی خون، تغذیه سالم، کاهش وزن، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی و مدیریت استرس از مهمترین اقدامات هستند. اگر فرد سابقه خانوادگی بیماری قلبی، درد قفسه سینه، فشار خون بالا، دیابت یا چربی خون دارد، بررسی دورهای قلب اهمیت بیشتری پیدا میکند.
جمع بندی
سکته قلبی یا انفارکتوس حاد زمانی رخ میدهد که خونرسانی به عضله قلب کاهش شدید پیدا کند یا قطع شود. این وضعیت معمولا به دلیل بسته شدن عروق کرونر با لخته خون ایجاد میشود و یک اورژانس پزشکی است. درد یا فشار قفسه سینه، انتشار درد به بازو، فک، گردن یا پشت، تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع، سرگیجه و ضعف شدید از علائم مهم هستند.
درمان سریع میتواند از آسیب بیشتر به قلب جلوگیری کند. تشخیص با نوار قلب، آزمایش تروپونین، اکو و در صورت نیاز آنژیوگرافی انجام میشود. درمان ممکن است شامل دارو، آنژیوپلاستی، استنت، داروهای حلکننده لخته یا جراحی بای پس باشد. بعد از سکته قلبی، مصرف منظم داروها، کنترل عوامل خطر و مراجعه به بهترین کلینیک قلب تهران و پیگیری با متخصص قلب برای پیشگیری از سکته مجدد ضروری است.ش