بالون زدن قلب یا آنژیوپلاستی کرونری، روشی کمتهاجمی برای باز کردن رگهای تنگ یا مسدودشده قلب است. در این روش، پزشک یک کاتتر باریک را از طریق رگ مچ دست یا کشاله ران به سمت عروق کرونر هدایت میکند و بالون کوچکی را در محل گرفتگی باز میکند تا جریان خون به عضله قلب افزایش یابد.
در بسیاری از آنژیوپلاستیها پس از باز شدن رگ، یک استنت یا فنر قلب نیز در محل قرار داده میشود. استنت یک لوله توری بسیار کوچک است که داخل شریان باقی میماند و به باز ماندن آن کمک میکند. بنابراین بالون و فنر همیشه دو گزینه کاملاً جدا از یکدیگر نیستند و اغلب در یک فرایند درمانی استفاده میشوند.
آنژیوپلاستی ممکن است برای درمان بعضی بیماران مبتلا به درد قفسه سینه، کاهش خونرسانی قلب یا حمله قلبی انجام شود. بااینحال، هر تنگی عروق الزاماً به بالون یا استنت نیاز ندارد و تصمیم نهایی به علائم، نتیجه آنژیوگرافی، محل و تعداد گرفتگیها، بیماریهای همراه و نظر متخصص قلب مداخلهای بستگی دارد.
آنژیوپلاستی با آنژیوگرافی قلب تفاوت دارد. آنژیوگرافی بیشتر برای مشاهده رگها و تشخیص محل گرفتگی انجام میشود؛ اما آنژیوپلاستی یک اقدام درمانی برای باز کردن رگ است.
در ادامه، مراحل بالون زدن قلب، تفاوت آن با فنر قلب، مدت عمل، خطرات احتمالی و مراقبتهای بعد از آن را بررسی میکنیم.
پاسخ سریع: بالون زدن قلب چیست؟
بالون قلب بخشی از فرایند آنژیوپلاستی است. بالون کوچکی در محل تنگی شریان کرونر باز میشود تا پلاک به دیواره رگ فشرده و مسیر عبور خون وسیعتر شود. در بسیاری از موارد، پس از آن یک استنت برای باز نگه داشتن رگ قرار میگیرد.
بالون زدن قلب یا آنژیوپلاستی چگونه رگ را باز میکند؟
عروق کرونر وظیفه رساندن خون و اکسیژن به عضله قلب را بر عهده دارند. تجمع پلاکهای چربی و کلسترول در دیواره این رگها میتواند مسیر عبور خون را تنگ کند. در بعضی بیماران، کاهش جریان خون باعث درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس و کاهش توان فعالیت میشود.
هنگام آنژیوپلاستی، بالون خالیشده روی یک سیم راهنما از داخل کاتتر عبور داده میشود و دقیقاً در محل گرفتگی قرار میگیرد. پزشک بالون را برای مدت کوتاهی باز میکند. با باز شدن بالون، پلاک به سمت دیواره رگ فشرده شده و قطر داخلی شریان افزایش پیدا میکند.
در زمان باز شدن بالون ممکن است بیمار برای چند لحظه احساس فشار یا ناراحتی در قفسه سینه داشته باشد؛ زیرا جریان خون بهطور موقت تغییر میکند. بیمار باید هرگونه درد یا ناراحتی را همان لحظه به تیم درمان اطلاع دهد.
آنژیوپلاستی یکی از روشهای درمان بیماری عروق کرونر قلب است؛ اما جایگزین کنترل فشار خون، چربی خون، دیابت و ترک دخانیات محسوب نمیشود.
تفاوت آنژیوگرافی، بالون قلب و فنر قلب
این سه اصطلاح به هم مرتبط هستند، اما معنای یکسانی ندارند:
| اقدام | هدف اصلی | چه اتفاقی میافتد؟ | آیا داخل رگ باقی میماند؟ |
|---|---|---|---|
| آنژیوگرافی | تشخیص محل و شدت گرفتگی | ماده حاجب تزریق و از عروق تصویربرداری میشود | خیر |
| بالون قلب | باز کردن قسمت تنگشده رگ | بالون در محل تنگی باز و سپس خارج میشود | خیر |
| استنت یا فنر | کمک به باز ماندن شریان | شبکه فلزی کوچک با بالون باز میشود | بله |
بالون قلب بهتر است یا فنر زدن قلب؟
مقایسه بالون و فنر به شکل «کدام بهتر است؟» از نظر پزشکی دقیق نیست. بالون وسیلهای برای باز کردن رگ است، درحالیکه استنت پس از باز شدن رگ مانند یک داربست کوچک در داخل آن باقی میماند.
بالونزدن بدون استنت ممکن است در شرایط خاص و برای بعضی ضایعات عروقی انتخاب شود؛ اما در بسیاری از آنژیوپلاستیهای کرونری، استنت نیز قرار داده میشود تا احتمال برگشت سریع تنگی کاهش یابد.
بیشتر استنتهای جدید دارای پوشش دارویی هستند. این پوشش بهتدریج دارویی آزاد میکند که احتمال رشد بیشازحد بافت و تنگ شدن مجدد داخل استنت را کاهش میدهد.
انتخاب بالون ساده، بالون دارویی، استنت دارویی یا روش دیگر به محل گرفتگی، قطر رگ، طول ضایعه، خطر خونریزی و شرایط هر بیمار وابسته است.
مراحل بالون زدن قلب در یک نگاه
بالون زدن قلب چگونه انجام میشود؟
۱. آمادهسازی و پایش بیمار
بیمار روی تخت بخش آنژیوگرافی قرار میگیرد و دستگاههای کنترل ضربان قلب، فشار خون و سطح اکسیژن متصل میشوند. یک مسیر وریدی نیز برای تزریق دارو ایجاد میشود.
آنژیوپلاستی معمولاً با بیحسی موضعی و داروی آرامبخش انجام میشود. بیمار اغلب بیدار است و میتواند با تیم درمان صحبت کند. استفاده از بیهوشی عمومی در آنژیوپلاستی معمولی رایج نیست و فقط در شرایط خاص ممکن است مطرح شود.
۲. ورود کاتتر از مچ دست یا کشاله ران
پس از ضدعفونی و بیحس کردن پوست، پزشک یک غلاف باریک داخل شریان مچ دست یا کشاله ران قرار میدهد. کاتتر از داخل این مسیر به سمت دهانه عروق کرونر هدایت میشود.
بیمار معمولاً حرکت کاتتر در داخل رگ را احساس نمیکند؛ اما ممکن است در محل ورود، فشار یا ناراحتی خفیفی داشته باشد.
۳. تعیین دقیق محل تنگی
ماده حاجب تزریق میشود و پزشک با تصویربرداری اشعه ایکس محل و شکل گرفتگی را بررسی میکند. در بعضی موارد برای ارزیابی دقیقتر داخل رگ از تجهیزات تصویربرداری یا اندازهگیری فشار استفاده میشود.
۴. باز کردن بالون
سیم راهنما از محل تنگی عبور داده میشود و بالون خالیشده روی سیم به نقطه موردنظر میرسد. بالون یک یا چند بار باز و بسته میشود تا مسیر شریان گشاد شود.
۵. قرار دادن فنر یا استنت
اگر استنت لازم باشد، استنت جمعشده روی بالون قرار دارد. با باز شدن بالون، استنت به دیواره رگ میچسبد. سپس بالون و کاتتر خارج میشوند، اما استنت در داخل شریان باقی میماند.
۶. پایان فرایند و کنترل محل ورود
در پایان، پزشک جریان خون را دوباره بررسی میکند. سپس کاتتر خارج و محل ورود با فشار، وسیله مخصوص یا پانسمان کنترل میشود. مدت تحت نظر ماندن به مسیر ورود کاتتر، وضعیت بیمار و علت انجام آنژیوپلاستی بستگی دارد.
بالون زدن قلب چقدر طول میکشد؟
آنژیوپلاستی ممکن است از حدود نیم ساعت تا چند ساعت طول بکشد. در یک گرفتگی ساده، فرایند معمولاً کوتاهتر است؛ اما وجود چند گرفتگی، پیچخوردگی رگ، کلسیفیکاسیون، انسداد کامل یا شرایط اورژانسی میتواند زمان عمل را افزایش دهد.
زمان حضور بیمار در بیمارستان فقط به مدت انجام آنژیوپلاستی محدود نمیشود. آمادهسازی قبل از عمل، کنترل محل ورود کاتتر و پایش بعد از عمل نیز چند ساعت زمان میبرد.
بعضی بیماران همان روز و بعضی روز بعد ترخیص میشوند. بیمارانی که بهدلیل حمله قلبی تحت درمان قرار گرفتهاند ممکن است به بستری و مراقبت طولانیتری نیاز داشته باشند.
ورود از مچ دست بهتر است یا کشاله ران؟
هر دو مسیر در آنژیوپلاستی استفاده میشوند و انتخاب آنها به شرایط بیمار، تجربه پزشک و آناتومی عروق بستگی دارد.
| معیار | مسیر مچ دست | مسیر کشاله ران |
|---|---|---|
| محل ورود | شریان رادیال مچ | شریان فمورال کشاله ران |
| حرکت پس از عمل | معمولاً امکان حرکت زودتر | ممکن است نیاز به دراز کشیدن بیشتر باشد |
| مراقبت محل ورود | پرهیز موقت از فشار و بلند کردن جسم با دست | پرهیز از خم شدن و فشار به کشاله ران |
| امکان انتخاب | برای بسیاری از بیماران مناسب است | در برخی شرایط فنی یا عروقی انتخاب میشود |
چه کسانی ممکن است به بالون قلب نیاز داشته باشند؟
آنژیوپلاستی ممکن است در شرایط مختلفی انجام شود، اما وجود تنگی بهتنهایی به معنای نیاز قطعی به بالون نیست.
- حمله قلبی و نیاز به بازگرداندن سریع جریان خون
- درد قفسه سینهای که با درمان دارویی مناسب کنترل نشده است
- کاهش قابلتوجه خونرسانی قلب در بررسیهای تشخیصی
- تنگی عروقی که با علائم و وضعیت بیمار ارتباط دارد
- باز شدن مجدد رگی که قبلاً درمان شده است
- تنگی داخل استنت قبلی در بعضی بیماران
- بعضی شرایط اورژانسی عروق کرونر
درصد تنگی رگ تنها معیار تصمیمگیری نیست. محل گرفتگی، تعداد عروق، دیابت، قدرت پمپاژ قلب، خطر جراحی و شدت علائم نیز باید در نظر گرفته شوند.
برای گرفتگیهای پیچیده، چندرگی یا بعضی موارد درگیری رگ اصلی، ممکن است دارودرمانی، آنژیوپلاستی یا جراحی بایپس مقایسه شوند. انتخاب درمان باید با مشارکت بیمار و تیم پزشکی انجام شود.
چه افرادی ممکن است کاندید مناسبی برای بالون نباشند؟
آنژیوپلاستی برای همه گرفتگیها مناسب نیست. ممکن است در موارد زیر روش دیگری ترجیح داده شود:
- گرفتگیهای متعدد و پیچیده در چند رگ
- بعضی موارد درگیری گسترده رگ اصلی قلب
- آناتومی نامناسب رگ برای عبور یا باز کردن کاتتر
- ناتوانی بیمار در مصرف داروهای ضروری بعد از استنت
- خطر بسیار بالای خونریزی یا مشکلات پزشکی کنترلنشده
- شرایطی که جراحی بایپس نتیجه مناسبتری ایجاد میکند
تصمیم نهایی باید توسط متخصص قلب مداخلهای و در موارد پیچیده با نظر تیم قلب گرفته شود.
آمادگی قبل از بالون زدن قلب
در آنژیوپلاستی برنامهریزیشده، رعایت موارد زیر اهمیت دارد:
- تمام داروها و مکملهای مصرفی را به پزشک اعلام کنید.
- سابقه حساسیت به ماده حاجب یا داروها را اطلاع دهید.
- بیماری کلیوی، دیابت، اختلال خونریزی یا کمخونی را اعلام کنید.
- داروهای رقیقکننده خون را بدون دستور پزشک قطع نکنید.
- درباره مصرف داروهای دیابت در روز عمل سؤال کنید.
- دستور ناشتایی بیمارستان را دقیق رعایت کنید.
- نتیجه آزمایش خون، نوار قلب و آنژیوگرافی قبلی را همراه داشته باشید.
- برای بازگشت از بیمارستان، همراه داشته باشید.
در آنژیوپلاستی اورژانسی ممکن است فرصت انجام تمام مراحل آمادهسازی وجود نداشته باشد و تیم درمان اقدامات ضروری را همزمان انجام دهد.
آیا بالون قلب خطرناک است؟
آنژیوپلاستی یک روش رایج و کمتهاجمی است، اما مانند هر اقدام پزشکی بدون خطر نیست. احتمال بروز عوارض به سن، بیماری کلیوی، شدت گرفتگی، وضعیت اورژانسی، محل ورود کاتتر و بیماریهای همراه بستگی دارد.
عوارض احتمالی شامل موارد زیر هستند:
- خونریزی، کبودی یا تجمع خون در محل ورود کاتتر
- واکنش به ماده حاجب یا داروهای مورد استفاده
- آسیب کلیه، بهویژه در افراد دارای بیماری کلیوی
- نامنظم شدن ضربان قلب
- آسیب یا پارگی دیواره رگ
- تشکیل لخته در استنت
- تنگ شدن مجدد رگ
- حمله قلبی یا سکته مغزی در موارد نادر
- نیاز فوری به جراحی قلب در موارد نادر
پیش از عمل، پزشک باید خطر و فایده آنژیوپلاستی را برای همان بیمار توضیح دهد. عوارض مهم ممکن هستند، اما در بیشتر بیماران منتخب، هدف درمان بهبود جریان خون و کاهش خطر یا علائم ناشی از انسداد است.
مراقبتهای بعد از بالون زدن قلب
مراقبت از محل ورود کاتتر
کبودی و حساسیت خفیف اطراف محل ورود کاتتر ممکن است ایجاد شود. پانسمان را مطابق دستور مرکز درمانی نگه دارید و محل را از نظر تورم، خونریزی، قرمزی یا ترشح بررسی کنید.
روی محل ورود کاتتر کیسه آب گرم، ماساژ یا فشار غیرضروری قرار ندهید. اگر خونریزی شروع شد، دراز بکشید، فشار مستقیم وارد کنید و برای دریافت راهنمایی فوری با مرکز درمانی یا اورژانس تماس بگیرید.
نوشیدن مایعات
ممکن است پزشک مصرف مایعات را برای کمک به دفع ماده حاجب توصیه کند. افراد مبتلا به نارسایی قلب، بیماری کلیوی یا محدودیت مصرف آب نباید خودسرانه حجم زیادی مایعات بنوشند و باید برنامه پزشک را رعایت کنند.
فعالیت بدنی
در روز نخست بیشتر استراحت کنید. زمان بازگشت به فعالیت به مسیر ورود کاتتر و شرایط بیمار بستگی دارد. معمولاً باید برای چند روز تا حدود یک هفته از ورزش سنگین، بلند کردن اجسام و فشار به محل ورود خودداری شود.
پیادهروی سبک طبق توصیه پزشک میتواند به بازگشت تدریجی فعالیت کمک کند. بیماران پس از حمله قلبی ممکن است به برنامه بازتوانی قلبی نیاز داشته باشند.
حمام و شستوشو
زمان برداشتن پانسمان و دوش گرفتن را از تیم درمان بپرسید. معمولاً شستوشوی ملایم پس از زمان تعیینشده مجاز است، اما غوطهور شدن در وان یا استخر باید تا ترمیم محل ورود به تعویق بیفتد.
رانندگی و بازگشت به کار
زمان رانندگی و بازگشت به کار به علت آنژیوپلاستی، وجود حمله قلبی، نوع شغل و وضعیت بیمار بستگی دارد. پیش از ترخیص، زمان دقیق را از پزشک یا پرستار سؤال کنید.
بیشتر بدانید: مراقبت های بعد از فنر زدن قلبداروهای بعد از فنر قلب را خودسرانه قطع نکنید
پس از قرار دادن استنت، معمولاً داروهای ضدپلاکت برای جلوگیری از تشکیل لخته داخل استنت تجویز میشوند. نوع دارو و مدت مصرف برای همه بیماران یکسان نیست و به علت آنژیوپلاستی، نوع استنت و خطر خونریزی بستگی دارد.
قطع ناگهانی آسپرین، کلوپیدوگرل، تیکاگرلور یا داروی مشابه بدون هماهنگی پزشک میتواند خطر انسداد استنت و حمله قلبی را افزایش دهد. پیش از جراحی، دندانپزشکی یا مصرف داروی جدید، وجود استنت را اعلام کنید.
علائم خطر بعد از بالون قلب
در صورت مشاهده موارد زیر با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید:
- افزایش درد، ورم، قرمزی یا ترشح محل ورود
- خونریزی مداوم یا بزرگ شدن سریع کبودی
- تب یا لرز
- بیحسی، سردی، رنگپریدگی یا کبودی دست یا پا
- کاهش ادرار یا ورم غیرعادی
- بازگشت درد قفسه سینه هنگام فعالیت
- تپش یا ضربان نامنظم جدید
چه علائمی بعد از آنژیوپلاستی اورژانسی هستند؟
- درد یا فشار شدید و مداوم قفسه سینه
- تنگی نفس ناگهانی یا شدید
- تعریق سرد، تهوع یا ضعف شدید
- غش یا کاهش سطح هوشیاری
- خونریزی محل ورود که با فشار متوقف نمیشود
- بزرگ شدن سریع تورم در مچ یا کشاله ران
- ضعف ناگهانی صورت یا اندام و اختلال تکلم
در این شرایط منتظر نوبت معمولی نمانید و با اورژانس تماس بگیرید.
آیا بعد از بالون قلب دوباره رگ میگیرد؟
آنژیوپلاستی رگ تنگشده را باز میکند، اما علت زمینهای تصلب شرایین را بهطور کامل از بین نمیبرد. ممکن است در داخل استنت یا در قسمت دیگری از عروق، تنگی جدید ایجاد شود.
برای کاهش احتمال پیشرفت بیماری، موارد زیر اهمیت دارند:
- مصرف منظم داروهای تجویزشده
- قطع کامل سیگار و قلیان
- کنترل فشار خون
- کنترل کلسترول و تریگلیسرید
- کنترل قند خون و دیابت
- فعالیت بدنی متناسب با نظر پزشک
- کاهش وزن در صورت اضافهوزن
- شرکت در جلسات پیگیری و بازتوانی قلبی
کنترل عوامل خطر و پیگیری توسط متخصص قلب و عروق بخش مهمی از درمان بلندمدت پس از آنژیوپلاستی است.
طول عمر بعد از بالون زدن قلب
نمیتوان عدد ثابتی برای طول عمر پس از آنژیوپلاستی اعلام کرد. نتیجه بلندمدت به مقدار آسیب قبلی عضله قلب، تعداد عروق درگیر، دیابت، فشار خون، عملکرد کلیه، مصرف دخانیات و پایبندی بیمار به داروها بستگی دارد.
بسیاری از بیماران پس از درمان موفق و کنترل عوامل خطر میتوانند به فعالیتهای روزمره بازگردند. بااینحال، وجود استنت به معنی درمان کامل بیماری عروق کرونر نیست و پیگیری دورهای باید ادامه پیدا کند.
درد جدید یا شدید قفسه سینه را نباید صرفاً به سابقه قبلی نسبت داد. معیارهای تشخیص دردهای خطرناک در مقاله درد قفسه سینه و علائم خطر توضیح داده شدهاند.
برای بررسی گرفتگی عروق یا پیگیری بعد از آنژیوپلاستی نیاز به نوبت دارید؟
هنگام ثبت درخواست، گزارش آنژیوگرافی، کارت استنت، فهرست داروها و زمان شروع علائم را اعلام کنید.
سؤالات متداول
بالون زدن قلب عمل باز است؟
آیا بالون زدن قلب درد دارد؟
آیا هنگام بالون قلب بیهوشی کامل انجام میشود؟
بالون قلب چند ساعت طول میکشد؟
تفاوت بالون قلب و فنر چیست؟
آیا بالون زدن قلب خطرناک است؟
بعد از فنر قلب دارو تا چه مدت مصرف میشود؟
آیا بعد از بالون قلب دوباره رگ بسته میشود؟
چند روز بعد از آنژیوپلاستی میتوان کار کرد؟
جمعبندی
بالون زدن قلب یک در کلینیک قلب تهران روش کمتهاجمی برای باز کردن عروق تنگ یا مسدودشده کرونر است. کاتتر از مچ یا کشاله ران وارد میشود و بالون در محل گرفتگی باز میشود تا جریان خون افزایش پیدا کند.
در بسیاری از بیماران پس از باز شدن رگ، استنت نیز قرار داده میشود. بالون از بدن خارج میشود، اما استنت در رگ باقی میماند و به باز ماندن آن کمک میکند.
انتخاب میان درمان دارویی، آنژیوپلاستی و جراحی فقط بر اساس درصد گرفتگی انجام نمیشود. علائم، آناتومی عروق، تعداد رگهای درگیر و شرایط عمومی بیمار نیز اهمیت دارند.
مصرف منظم داروها، مراقبت از محل ورود کاتتر و کنترل عوامل خطر قلبی، نقش مهمی در نتیجه بلندمدت درمان دارند.