میگرن فقط یک سردرد معمولی نیست. حمله میگرنی ممکن است ساعتها ادامه پیدا کند و با تهوع، حساسیت به نور و صدا، اختلال بینایی، کاهش تمرکز و ناتوانی در انجام فعالیتهای روزانه همراه شود. بعضی بیماران نیز در طول ماه بارها دچار حمله میشوند و با وجود مصرف دارو، همچنان کنترل مناسبی روی سردرد خود ندارند.
درمان میگرن باید بر اساس نوع سردرد، تعداد حملات، وجود یا نبود اورا، داروهای مصرفی، بیماریهای همراه و میزان تأثیر سردرد بر زندگی بیمار انتخاب شود. داروهای کنترل حمله، داروهای پیشگیرانه، اصلاح سبک زندگی، بوتاکس میگرن و برخی روشهای نورومدولاسیون از گزینههایی هستند که پزشک ممکن است بررسی کند.
یکی از روشهای غیرتهاجمی که برای برخی بیماران مورد بررسی قرار میگیرد، درمان میگرن با آر تی ام اس است. در این روش، پالسهای مغناطیسی از طریق یک کویل روی پوست سر به ناحیه مشخصی از مغز منتقل میشوند تا تحریکپذیری مدارهای عصبی مرتبط با درد و میگرن تعدیل شود.
آر تی ام اس درمان قطعی یا فوری برای همه مبتلایان نیست. این روش بیشتر برای بیمارانی مطرح میشود که حملات مکرر دارند، درمانهای رایج برای آنها کافی نبوده یا به دلیل عوارض دارویی نمیتوانند بعضی داروها را ادامه دهند. انتخاب بیمار، محل تحریک، شدت پالس و تعداد جلسات باید توسط پزشک تعیین شود.
در این مقاله با نحوه عملکرد rTMS، میزان اثرگذاری، مراحل درمان، عوارض، موارد منع و تفاوت آن با سایر روشها آشنا میشوید. برای بررسی کامل روشهای دارویی و تزریقی نیز میتوانید راهنمای درمان سردردهای میگرنی و بوتاکس میگرن را مطالعه کنید.
پاسخ سریع: آیا آر تی ام اس میگرن را درمان میکند؟
مطالعات نشان میدهند rTMS ممکن است در برخی بیماران باعث کاهش تعداد حملات، شدت سردرد، مصرف داروهای تسکیندهنده و ناتوانی ناشی از میگرن شود. با این حال، نتیجه برای همه یکسان نیست و هنوز یک پروتکل واحد برای تمام بیماران وجود ندارد. این روش معمولاً بهعنوان درمان کمکی یا پیشگیرانه و پس از ارزیابی متخصص مغز و اعصاب بررسی میشود، نه جایگزین خودکار تمام داروها.
آر تی ام اس چیست و چگونه بر میگرن اثر میگذارد؟
rTMS مخفف تحریک مغناطیسی تکراری مغز است. در این روش یک کویل الکترومغناطیسی روی بخش مشخصی از پوست سر قرار میگیرد و پالسهای مغناطیسی کوتاه ایجاد میکند. این میدان مغناطیسی بدون ایجاد برش، جریان الکتریکی کوچکی در بافت عصبی هدف ایجاد میکند.
میگرن با تغییر در تحریکپذیری قشر مغز، پردازش درد و فعالیت شبکههای عصبی ارتباط دارد. پزشک با انتخاب ناحیه هدف و فرکانس مناسب تلاش میکند فعالیت مدارهایی را که در ایجاد یا تداوم حملات نقش دارند، تعدیل کند.
این روش با الکتروشوک یا ECT تفاوت دارد. بیمار بیهوش نمیشود، تشنج درمانی ایجاد نمیشود و معمولاً پس از جلسه میتواند کلینیک را ترک کند و فعالیت عادی خود را ادامه دهد.
برای آشنایی دقیقتر با سازوکار این روش و سایر کاربردهای آن، صفحه تحریک مغزی غیرتهاجمی با TMS و tDCS را مشاهده کنید و به متخصص مغز و اعصاب مراجعه فرمائید.
تفاوت rTMS و sTMS در درمان میگرن چیست؟
عبارت TMS یک خانواده از روشهای تحریک مغناطیسی را شامل میشود. در sTMS یا تحریک مغناطیسی تکپالس، دستگاه در هر بار استفاده یک یا تعداد محدودی پالس ایجاد میکند. برخی دستگاههای تکپالس برای درمان حمله میگرن همراه با اورا و پیشگیری از میگرن مجوز دریافت کردهاند.
در rTMS، مجموعهای از پالسهای تکراری با فرکانس و الگوی مشخص طی جلسات درمانی ارائه میشود. تحقیقات این روش بیشتر بر کاهش دفعات و شدت حملات و پیشگیری از میگرن تمرکز دارند.
بنابراین مجوز یا نتیجه علمی یک دستگاه sTMS را نمیتوان مستقیماً به تمام دستگاهها و پروتکلهای rTMS تعمیم داد. پزشک باید مشخص کند کدام نوع تحریک مغزی با هدف درمانی بیمار تناسب دارد. مقاله تفاوت tDCS و rTMS نیز دو روش رایج نورومدولاسیون را مقایسه کرده است.
میزان اثرگذاری rTMS برای درمان میگرن چقدر است؟
نتایج مطالعات نشان میدهند تحریک مغناطیسی تکراری با فرکانس بالا ممکن است تعداد حملات، شدت سردرد و ناتوانی مرتبط با میگرن را در برخی بیماران کاهش دهد. با این حال، نتایج مطالعات کاملاً یکسان نیستند.
ناحیه تحریک، فرکانس پالس، شدت تحریک، تعداد جلسات، نوع میگرن و ویژگیهای بیمار در نتیجه درمان اثر دارند. به همین دلیل نمیتوان یک درصد موفقیت ثابت برای همه افراد اعلام کرد.
معیار موفقیت نیز فقط از بین رفتن کامل سردرد نیست. کاهش تعداد روزهای سردرد، کمتر شدن شدت حملات، کاهش نیاز به داروی نجات و بازگشت بهتر بیمار به فعالیت روزانه میتوانند پاسخ درمانی محسوب شوند.
بیمار باید پیش از شروع درمان درباره هدف واقعبینانه، احتمال پاسخ، هزینه و روش ارزیابی نتیجه با پزشک گفتوگو کند. وعده درمان قطعی یا تضمینی برای میگرن با rTMS مبنای علمی مناسبی ندارد.
چه کسانی ممکن است کاندید درمان میگرن با rTMS باشند؟
مواردی که ممکن است درمان بررسی شود
- حملات میگرنی مکرر یا سردرد مزمن
- پاسخ ناکافی به درمانهای پیشگیرانه رایج
- بروز عوارض آزاردهنده با بعضی داروها
- وجود محدودیت برای مصرف برخی داروها
- کاهش قابلتوجه کیفیت زندگی و عملکرد روزانه
- میگرن همراه با افسردگی یا اختلالات همزمان قابل بررسی
- امکان حضور منظم در جلسات و پیگیری نتیجه
مواردی که به ارزیابی ویژه نیاز دارند
- وجود وسیله الکترونیکی یا فلزی کاشتنی نزدیک سر و گردن
- کاشت حلزون، تحریککننده مغزی یا کلیپسهای خاص مغزی
- سابقه تشنج یا بیماری افزایشدهنده خطر تشنج
- مصرف داروهایی که آستانه تشنج را کاهش میدهند
- ضربه یا ضایعه ساختاری مغز
- بارداری یا بیماری پزشکی کنترلنشده
- سردردی که هنوز تشخیص دقیق آن مشخص نشده است
وجود موارد بالا همیشه به معنای ممنوعیت قطعی نیست؛ اما باید پیش از شروع درمان به پزشک اعلام شوند. برای ارزیابی تخصصی میتوانید از خدمات مرکز مغز و اعصاب کلینیک آرام استفاده کنید.
درمان میگرن با آر تی ام اس چگونه انجام میشود؟
مسیر درمان باید با تشخیص دقیق و بررسی سابقه بیمار آغاز شود. روشن کردن دستگاه بدون تعیین نوع سردرد، داروهای قبلی و خطرهای احتمالی، رویکرد مناسبی نیست.
۱. ارزیابی نوع سردرد
پزشک درباره محل درد، مدت حمله، تعداد روزهای سردرد، علائم همراه، اورا، عوامل تحریککننده، سابقه خانوادگی و داروهای مصرفی سؤال میکند. ثبت یک دفترچه سردرد میتواند اطلاعات مفیدی درباره الگوی حملات ارائه دهد.
۲. بررسی درمانهای قبلی
نوع داروهای پیشگیرانه و تسکیندهنده، مقدار مصرف، مدت استفاده، عوارض و میزان پاسخ بررسی میشوند. مصرف مکرر داروهای مسکن نیز اهمیت دارد؛ زیرا میتواند به سردرد ناشی از مصرف بیشازحد دارو منجر شود.
۳. غربالگری ایمنی
سابقه تشنج، جراحی مغز، وسایل کاشتنی، داروهای خاص و بیماریهای زمینهای بررسی میشوند. اشیای فلزی قابل جدا شدن مانند گوشواره و پیرسینگ پیش از جلسه برداشته میشوند. پرکردگی معمولی دندان یا سیم ارتودنسی اغلب مانع درمان نیست، اما باید به درمانگر اطلاع داده شود.
۴. تعیین آستانه و محل تحریک
تیم درمان، شدت مناسب تحریک و ناحیه هدف را با توجه به پروتکل و شرایط بیمار تعیین میکند. در برخی مراکز از اندازهگیریهای دقیقتر یا اطلاعات تصویربرداری برای تعیین محل استفاده میشود.
۵. اجرای جلسه درمان
بیمار روی صندلی مینشیند و کویل روی پوست سر قرار میگیرد. هنگام ارسال پالسها ممکن است صدای کلیک، ضربههای خفیف روی پوست سر یا انقباض جزئی عضلات صورت احساس شود. برای محافظت شنوایی ممکن است از گوشگیر استفاده شود.
۶. ارزیابی پاسخ درمان
تعداد روزهای سردرد، شدت حملات، مصرف دارو و میزان ناتوانی بیمار در طول دوره ثبت میشوند. اگر پاسخ کافی ایجاد نشود یا عارضه قابلتوجهی بروز کند، پزشک میتواند پروتکل را تغییر دهد یا روش دیگری را پیشنهاد کند.
تعداد جلسات آر تی ام اس برای میگرن چقدر است؟
تعداد جلسات برای همه بیماران ثابت نیست. مطالعات از پروتکلهای متفاوتی استفاده کردهاند و ممکن است جلسات در چند روز یا طی چند هفته برنامهریزی شوند.
پزشک تعداد جلسات را با توجه به نوع میگرن، شدت علائم، پروتکل دستگاه، پاسخ بیمار و وجود بیماری همراه تعیین میکند. تعیین یک برنامه ثابت مانند پنج جلسه در هفته برای تمام مبتلایان، مبنای دقیقی ندارد.
مدت هر جلسه نیز به نوع دستگاه و تعداد پالسها بستگی دارد و ممکن است از چند دقیقه تا چند ده دقیقه متغیر باشد. جلسه اول به دلیل ارزیابی و تنظیم دستگاه معمولاً زمان بیشتری نیاز دارد.
نتیجه درمان ممکن است تدریجی باشد. بعضی بیماران در طول دوره تغییر را احساس میکنند و در برخی دیگر ارزیابی اصلی پس از پایان جلسات انجام میشود.
آیا rTMS درمان فوری حمله میگرن است؟
پروتکلهای rTMS معمولاً با هدف کاهش تکرار و شدت حملات طی یک دوره درمانی بررسی میشوند و نباید آنها را با درمان فوری درد شدید در منزل یا اورژانس یکسان دانست.
در هنگام حمله، پزشک ممکن است داروهای نجات، استراحت در محیط کمنور، مدیریت تهوع و روشهای دیگری را توصیه کند. نوع داروی فوری به سابقه بیمار، بیماریهای قلبی، بارداری و داروهای دیگر بستگی دارد.
اگر سردرد برای بیشتر روزهای ماه ادامه دارد یا الگوی آن تغییر کرده است، مقاله علتها و درمان سردرد مزمن میتواند اطلاعات تکمیلی ارائه دهد.
مقایسه rTMS با دارو، بوتاکس و نوروفیدبک
| روش | کاربرد کلی | مزیت احتمالی | محدودیت |
|---|---|---|---|
| داروهای پیشگیرانه | کاهش دفعات و شدت حملات | تنوع دارویی و امکان مصرف در منزل | عوارض، تداخل یا پاسخ ناکافی در برخی بیماران |
| بوتاکس میگرن | پیشگیری در برخی بیماران مبتلا به میگرن مزمن | فاصله بیشتر بین دورههای تزریق | تزریقی بودن و مناسب نبودن برای همه انواع میگرن |
| rTMS | نورومدولاسیون و کاهش احتمالی حملات | غیرتهاجمی و بدون بیهوشی | نیاز به جلسات مکرر و نبود پاسخ یکسان |
| نوروفیدبک | آموزش تنظیم فعالیت مغزی در برخی بیماران | غیرتهاجمی و بدون دارو | نیاز به جلسات و شواهد متفاوت بین بیماران |
انتخاب میان این روشها رقابت ساده میان «بهترین» و «بدترین» درمان نیست. بعضی بیماران از یک روش و بعضی از درمان ترکیبی نتیجه میگیرند.
برای بررسی روش دیگر غیرتهاجمی میتوانید مقاله درمان میگرن با نوروفیدبک را مطالعه کنید.
مزایای احتمالی درمان سردرد میگرنی با rTMS
- روش غیرتهاجمی و بدون برش یا تزریق
- عدم نیاز معمول به بیهوشی یا بستری
- امکان بازگشت به فعالیت عادی پس از بیشتر جلسات
- نداشتن بعضی عوارض سیستمیک داروهای خوراکی
- امکان بررسی برای بیماران با پاسخ ناکافی به بعضی درمانها
- قابلیت تنظیم ناحیه، شدت و فرکانس تحریک
- امکان استفاده در یک برنامه درمانی ترکیبی زیر نظر پزشک
غیرتهاجمی بودن به معنای بدون عارضه یا مناسب بودن برای همه افراد نیست. ایمنی و فایده درمان باید برای هر بیمار جداگانه ارزیابی شود.
عوارض آر تی ام اس برای میگرن چیست؟
بیشتر عوارض گزارششده خفیف و موقتی هستند. شدت عارضه میتواند به محل تحریک، شدت پالس و حساسیت بیمار بستگی داشته باشد.
- درد یا ناراحتی پوست سر هنگام تحریک
- سردرد خفیف پس از جلسه
- انقباض موقت عضلات پیشانی یا صورت
- احساس گزگز در پوست سر
- سرگیجه یا خستگی کوتاهمدت
- ناراحتی ناشی از صدای پالسها در صورت استفاده نکردن از محافظ شنوایی
تشنج مهمترین عارضه جدی احتمالی TMS است، اما با رعایت دستورالعملهای استاندارد و غربالگری مناسب، وقوع آن نادر است. سابقه تشنج، بعضی داروها، کمبود خواب، مصرف الکل و برخی بیماریهای مغزی باید پیش از درمان بررسی شوند.
اگر پس از جلسه دچار سردرد غیرعادی، ضعف، بیحسی، گیجی، کاهش هوشیاری یا تشنج شدید، فوراً به تیم درمان اطلاع دهید.
چه سردردی نیازمند بررسی فوری است؟
در صورت مشاهده علائم زیر، درمان را به میگرن نسبت ندهید و منتظر جلسه rTMS نمانید:
- شروع ناگهانی شدیدترین سردرد عمر
- سردرد همراه با ضعف، بیحسی یا افتادگی یک سمت صورت
- اختلال ناگهانی گفتار، تعادل یا سطح هوشیاری
- سردرد همراه با تب، خشکی گردن یا تشنج
- سردرد جدید پس از ضربه به سر
- از دست دادن ناگهانی بینایی یا دوبینی جدید
- سردرد جدید و متفاوت در بارداری یا پس از زایمان
- تغییر واضح در الگوی سردردهای قبلی
قبل از جلسه آر تی ام اس چه نکاتی را رعایت کنیم؟
- فهرست داروها و مکملهای خود را همراه داشته باشید.
- سابقه تشنج، غش، ضربه مغزی یا جراحی سر را اعلام کنید.
- وجود هرگونه وسیله فلزی یا الکترونیکی کاشتنی را اطلاع دهید.
- از مصرف غیرعادی الکل و کمخوابی پیش از جلسه خودداری کنید.
- داروهای میگرن را بدون دستور پزشک قطع نکنید.
- گوشواره، پیرسینگ و وسایل فلزی قابل جدا شدن را بردارید.
- تغییر شدت سردرد یا بروز علامت عصبی جدید را قبل از جلسه گزارش دهید.
بعد از جلسه rTMS چه مراقبتهایی لازم است؟
بیشتر بیماران به مراقبت خاص یا همراه نیاز ندارند و میتوانند پس از جلسه به فعالیت معمول بازگردند. با این حال، در صورت سرگیجه یا سردرد بهتر است تا برطرف شدن علائم استراحت کنید.
- میزان سردرد و عوارض پس از هر جلسه را ثبت کنید.
- برنامه خواب و وعدههای غذایی را منظم نگه دارید.
- آب کافی بنوشید و محرکهای شناختهشده خود را مدیریت کنید.
- جلسات را بدون هماهنگی قطع یا جابهجا نکنید.
- داروهای تجویزشده را طبق برنامه ادامه دهید.
- عارضه شدید، طولانی یا غیرعادی را به پزشک گزارش دهید.
هزینه درمان میگرن با آر تی ام اس چگونه تعیین میشود؟
هزینه نهایی فقط به مبلغ یک جلسه محدود نیست و به تعداد جلسات، پروتکل مورد استفاده، ارزیابی اولیه و خدمات پیگیری بستگی دارد.
عوامل مؤثر بر هزینه عبارتاند از:
- تعداد و فاصله جلسات درمان
- نوع پروتکل و مدت هر جلسه
- ویزیت و ارزیابی متخصص مغز و اعصاب
- نیاز به بررسی یا آزمایش تکمیلی
- پیگیری و ارزیابی پاسخ بیمار
- نوع بیمه تکمیلی و شرایط پوشش خدمات نورومدولاسیون
پیش از شروع دوره، درباره تعداد تقریبی جلسات، هزینه کامل دوره و شرایط بیمه سؤال کنید. برای بررسی خدمات و معیارهای انتخاب مرکز میتوانید صفحه مرکز آر تی ام اس در تهران را مشاهده کنید.
چگونه یک مرکز مناسب برای rTMS میگرن انتخاب کنیم؟
کیفیت درمان فقط به مدل دستگاه وابسته نیست. تشخیص صحیح میگرن، انتخاب بیمار، طراحی پروتکل و پیگیری نتیجه نقش مهمتری دارند.
- ارزیابی بیمار توسط پزشک دارای صلاحیت
- بررسی کامل موارد منع و عوامل افزایشدهنده خطر
- استفاده از تجهیزات استاندارد و سرویسشده
- اجرای درمان توسط فرد آموزشدیده
- استفاده از محافظ شنوایی و اصول ایمنی
- ثبت تعداد روزهای سردرد و پاسخ بیمار
- پرهیز از وعده درمان تضمینی و قطعی
- امکان تغییر برنامه یا ارجاع بیمار در صورت پاسخ ناکافی
برای آشنایی بیشتر با معیارهای انتخاب مرکز میتوانید راهنمای بهترین مرکز تحریک مغناطیسی و تحریک مغزی را مطالعه کنید.
برای بررسی درمان میگرن با rTMS نیاز به ارزیابی دارید؟
هنگام هماهنگی نوبت، تعداد روزهای سردرد، داروهای مصرفی، سابقه اورا و درمانهای قبلی خود را اعلام کنید تا مسیر مراجعه مناسبتر بررسی شود.
سؤالات متداول
آیا rTMS میگرن را برای همیشه درمان میکند؟
بهترین راه درمان سردرد میگرنی چیست؟
چند جلسه rTMS برای درمان میگرن لازم است؟
آیا درمان میگرن با آر تی ام اس درد دارد؟
آیا بعد از rTMS میتوان داروی میگرن را قطع کرد؟
برای میگرن چشمی میتوان از rTMS استفاده کرد؟
rTMS بهتر است یا بوتاکس میگرن؟
آیا آر تی ام اس برای بیمار دارای سیم ارتودنسی ممنوع است؟
جمعبندی
rTMS برای درمان میگرن روشی غیرتهاجمی است که با استفاده از پالسهای مغناطیسی، فعالیت مدارهای عصبی مرتبط با درد را تعدیل میکند. پژوهشها از کاهش احتمالی تعداد و شدت حملات در برخی بیماران حمایت میکنند، اما نتیجه برای همه افراد یکسان نیست.
این درمان بیشتر برای بیماران منتخب، بهویژه افرادی که پاسخ کافی به بعضی درمانهای رایج ندادهاند، بررسی میشود. تعداد جلسات، ناحیه تحریک و شدت پالس باید براساس شرایط بیمار تعیین شوند.
پیش از شروع درمان، تشخیص دقیق میگرن، بررسی سابقه تشنج، داروها و وسایل کاشتنی ضروری است.