درمان سردردهای میگرنی و بوتاکس میگرن

سردرد میگرنی چیست؟

میگرن یک بیماری عصبی دوره‌ای است که می‌تواند سیستم‌های مختلف عصبی را درگیر کند. سردرد یکی از مهم‌ترین اجزای حمله است، اما برخی بیماران قبل، حین یا پس از حمله مشکلات دیگری مانند اختلال تمرکز، تغییر خلق، خستگی، تهوع یا حساسیت به محرک‌های محیطی را نیز تجربه می‌کنند.

درد می‌تواند یک طرف سر یا هر دو طرف را درگیر کند و گاهی در پیشانی، شقیقه، اطراف چشم، صورت یا حتی گردن احساس شود. بنابراین محل درد به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست.

تشخیص زمانی دقیق‌تر می‌شود که الگوی تمام حملات، مدت درد، عوامل همراه و نتیجه معاینه توسط متخصص مغز و اعصاب در کنار یکدیگر بررسی شوند.

از سردرد میگرنی چه می دانید؟
پیشنهاد می کنیم ویدیو زیر را مشاهده نمایید.

مهم‌ترین علائم سردردهای میگرنی

علائم میگرن بین افراد متفاوت هستند. بعضی بیماران فقط سردرد و حساسیت به نور دارند و برخی دیگر چند علامت هم‌زمان را تجربه می‌کنند.

سردرد فشاری دوطرفه بدون تهوع و بدون تشدید واضح با فعالیت ممکن است الگوی متفاوتی داشته باشد. برای نمونه، سردردهای تنشی ویژگی‌ها و مسیر درمان متفاوتی دارند.

میگرن با اورا و بدون اورا چه تفاوتی دارند؟

دو شکل شناخته‌شده میگرن، میگرن بدون اورا و میگرن با اورا هستند. در میگرن بدون اورا، سردرد و علائم همراه بدون یک دوره عصبی مشخص قبل از حمله ایجاد می‌شوند.

در میگرن با اورا، برخی بیماران پیش از سردرد یا همراه آن علائم عصبی کاملاً برگشت‌پذیر را تجربه می‌کنند. شایع‌ترین اورا مربوط به بینایی است و می‌تواند به شکل نقاط نورانی، خطوط زیگزاگ یا بخش‌هایی از میدان دید که به‌طور موقت واضح دیده نمی‌شوند ظاهر شود.

بعضی افراد علائم حسی مانند مورمور یا بی‌حسی و تعداد کمتری نیز اختلال موقت گفتار را تجربه می‌کنند. اورای جدید یا غیرمعمول، به‌ویژه اگر برای اولین بار ایجاد شده باشد، باید از مشکلات عصبی دیگری مانند سکته یا حمله ایسکمیک گذرا تفکیک شود.

اصطلاحاتی مانند «میگرن کلاسیک»، «میگرن پیچیده» یا «میگرن حاد» ممکن است در گفت‌وگوهای عمومی استفاده شوند، اما برای تصمیم درمانی بهتر است نوع میگرن براساس الگوی بالینی و طبقه‌بندی پزشکی تعیین شود.

میگرن مزمن چیست؟

میگرن مزمن با یک حمله بسیار طولانی یکسان نیست. در تعریف تخصصی، فرد برای بیش از سه ماه در حداقل ۱۵ روز هر ماه سردرد دارد و در بخشی از این روزها ویژگی‌های میگرنی وجود دارند.

این تفکیک اهمیت زیادی دارد، زیرا انتخاب بعضی درمان‌های پیشگیرانه مانند بوتاکس به الگوی تعداد روزهای سردرد و سابقه درمان بیمار وابسته است.

اگر تقریباً هر هفته با سردرد درگیر هستید، ثبت روزهای درد در یک تقویم می‌تواند به مشخص شدن تفاوت میگرن اپیزودیک، میگرن مزمن و سایر انواع سردرد مزمن کمک کند.

چه عواملی حمله میگرن را تحریک می‌کنند؟

عامل تحریک‌کننده با علت اصلی بیماری یکسان نیست. مغز فرد مستعد میگرن ممکن است به بعضی تغییرات محیطی یا جسمی حساس‌تر باشد، اما یک محرک مشخص الزاماً در همه بیماران باعث حمله نمی‌شود.

محرک‌های احتمالی می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• کم‌خوابی یا تغییر زیاد ساعت خواب
• استرس یا کاهش ناگهانی استرس
• گرسنگی و حذف وعده غذایی
• کم‌آبی بدن
• نور بسیار شدید یا چشمک‌زن
• بوهای شدید در افراد حساس
• تغییرات هورمونی مانند دوره قاعدگی
• مصرف یا قطع ناگهانی مقدار زیاد کافئین
• الکل در برخی بیماران
• برخی داروها در افراد مستعد

حذف گسترده مواد غذایی بدون اثبات ارتباط معمولاً توصیه نمی‌شود. ثبت زمان حمله، خواب، غذا و شرایط روزانه طی چند هفته می‌تواند محرک‌های شخصی هر فرد را بهتر نشان دهد.

درمان سردرد میگرنی چگونه انتخاب می‌شود؟

درمان میگرن معمولاً دو هدف اصلی دارد: کنترل حمله‌ای که در حال وقوع است و کاهش احتمال یا شدت حملات آینده. همه بیماران به درمان پیشگیرانه نیاز ندارند و انتخاب روش به تعداد حملات، شدت درد، مدت ناتوانی، بیماری‌های همراه و درمان‌هایی که قبلاً امتحان شده‌اند بستگی دارد.

درمان حمله حاد میگرن

در زمان حمله، هدف کاهش سریع درد و علائم همراه است. نوع داروی مناسب به شدت حمله، تهوع، بیماری‌های زمینه‌ای و پاسخ قبلی فرد به درمان بستگی دارد.

پزشک ممکن است از داروهای ضدالتهابی یا مسکن‌ها، داروهای اختصاصی میگرن مانند تریپتان‌ها و در صورت وجود تهوع از داروهای ضدتهوع استفاده کند. تمام این داروها برای همه افراد مناسب نیستند؛ برای مثال بعضی بیماری‌های قلبی یا داروهای هم‌زمان می‌توانند انتخاب درمان را محدود کنند.

معمولاً درمان حمله زمانی اثر بهتری دارد که طبق برنامه‌ای که پزشک تعیین کرده است در شروع مناسب حمله مصرف شود. مصرف خودسرانه چند دارو یا افزایش مکرر مقدار آن‌ها می‌تواند خطر عارضه و سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو را افزایش دهد.

در کنار دارو، استراحت در محیط آرام و کم‌نور و استفاده کنترل‌شده از سرما ممکن است در برخی افراد شدت درد را کمتر کند. روش صحیح استفاده از کمپرس سرد برای سردرد باید به‌گونه‌ای باشد که به پوست آسیب نزند.

درمان پیشگیرانه میگرن چه زمانی لازم می‌شود؟

اگر حملات پرتکرار، طولانی یا ناتوان‌کننده باشند، پزشک ممکن است درمان پیشگیرانه را پیشنهاد کند. هدف این درمان‌ها کاهش تعداد روزهای سردرد، شدت حملات و نیاز به داروی حاد است.

انتخاب داروی پیشگیری به شرایط هر بیمار وابسته است. برخی داروهای مورد استفاده در اصل برای بیماری‌هایی مانند فشار خون، صرع یا افسردگی تولید شده‌اند اما در بعضی بیماران می‌توانند در پیشگیری از میگرن نیز مفید باشند. علاوه بر این، درمان‌های اختصاصی‌تر میگرن نیز وجود دارند.

هر درمان پیشگیرانه برای اثرگذاری به زمان و پیگیری نیاز دارد. قطع درمان پس از چند روز به علت نداشتن نتیجه فوری یا افزایش خودسرانه مقدار دارو توصیه نمی‌شود.

انتخاب درمان باید علاوه بر تعداد سردردها، بیماری‌های دیگر، بارداری یا برنامه بارداری، وزن، فشار خون و داروهای هم‌زمان را نیز در نظر بگیرد.

بوتاکس میگرن چیست و برای چه افرادی استفاده می‌شود؟

سم بوتولینوم نوع A که معمولاً با نام بوتاکس شناخته می‌شود، علاوه بر کاربردهای زیبایی، در پزشکی نیز استفاده می‌شود. یکی از کاربردهای آن پیشگیری از سردرد در برخی بیماران بزرگسال مبتلا به میگرن مزمن است.

بوتاکس درمان فوری حمله فعلی نیست. تزریق در نقاط مشخص سر و گردن انجام می‌شود و هدف آن کاهش دفعات و شدت سردردهای آینده است.

همه افراد مبتلا به میگرن کاندید بوتاکس نیستند. تعداد روزهای سردرد در ماه، نوع میگرن، درمان‌های قبلی و احتمال سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو باید قبل از تصمیم‌گیری بررسی شوند.

پاسخ به تزریق نیز در تمام بیماران یکسان نیست و ممکن است برای ارزیابی دقیق اثر درمان به چند دوره پیگیری نیاز باشد.

درمان میگرن با rTMS چه جایگاهی دارد؟

تحریک مغناطیسی مغز یک روش غیرتهاجمی است که در برخی شرایط عصبی و روان‌پزشکی استفاده می‌شود و کاربرد آن برای بعضی بیماران مبتلا به میگرن نیز بررسی شده است.

این روش را نباید جایگزین عمومی دارو یا درمان استاندارد برای تمام بیماران دانست. نوع میگرن، شدت و تعداد حملات و درمان‌هایی که قبلاً امتحان شده‌اند باید قبل از انتخاب آن بررسی شوند.

چون این موضوع یک Search Intent مستقل دارد، جزئیات نحوه انجام، تعداد جلسات و انتخاب بیمار در مقاله درمان میگرن با آر تی ام اس به‌صورت اختصاصی بررسی شده است.

نوروفیدبک برای میگرن چه کاربردی دارد؟

نوروفیدبک روشی است که با ثبت فعالیت مغزی و ارائه بازخورد، به فرد برای تمرین خودتنظیمی کمک می‌کند. در برخی برنامه‌های درمانی از آن به‌عنوان مداخله مکمل استفاده می‌شود، اما میزان پاسخ بیماران یکسان نیست.

این روش نباید به‌عنوان درمان قطعی میگرن معرفی شود. بررسی نحوه انجام و محدودیت‌های نوروفیدبک برای میگرن در صفحه تخصصی خودش انجام شده تا محتوای این مقاله روی درمان کلی سردرد میگرنی باقی بماند.

آیا میگرن درمان قطعی دارد؟

نمی‌توان برای همه بیماران یک درمان قطعی و دائمی تضمین کرد. میگرن یک بیماری مستعد حملات دوره‌ای است و هدف درمان پزشکی معمولاً کاهش دفعات، مدت، شدت و اثر حملات بر زندگی فرد است.

بعضی بیماران با درمان مناسب برای مدت طولانی حملات بسیار کمی تجربه می‌کنند، درحالی‌که فرد دیگری ممکن است به تنظیم دوره‌ای دارو و روش پیشگیرانه نیاز داشته باشد.

بنابراین عباراتی مانند «درمان همیشگی میگرن» یا «درمان صددرصد» نباید بدون ارزیابی شرایط شخصی بیمار وعده داده شوند.

سبک زندگی چه اثری بر کنترل میگرن دارد؟

سبک زندگی به‌تنهایی جای درمان پزشکی را نمی‌گیرد، اما منظم کردن بعضی عادت‌های روزانه می‌تواند نوسان محرک‌ها را کمتر کند و به کنترل بهتر حملات کمک کند.

• زمان خواب و بیداری را تا حد امکان منظم نگه دارید.
• وعده‌های غذایی را به‌طور مکرر حذف نکنید.
• در طول روز آب کافی مصرف کنید.
• مقدار کافئین را ناگهان کم یا زیاد نکنید.
• فعالیت بدنی منظم و متناسب داشته باشید.
• محرک‌های شخصی را با دفترچه سردرد شناسایی کنید.
• داروهای حمله را بیشتر از برنامه پزشک مصرف نکنید.
• استرس را با روش‌هایی متناسب با شرایط خود مدیریت کنید.

مصرف زیاد مسکن چگونه می‌تواند سردرد را بیشتر کند؟

یکی از مشکلات مهم در بیماران دارای سردرد پرتکرار، استفاده مکرر از داروهای حاد است. اگر فرد بارها در هفته برای کنترل سردرد مسکن یا داروی اختصاصی میگرن مصرف کند، ممکن است به‌تدریج الگویی از سردرد ناشی از مصرف بیش از حد دارو ایجاد شود.

در این شرایط، افزایش مقدار دارو لزوماً مشکل را حل نمی‌کند و حتی می‌تواند چرخه سردرد را پیچیده‌تر کند. نوع دارو و تعداد روزهای مصرف در ماه باید در مراجعه پزشکی گزارش شوند.

قطع ناگهانی بعضی داروها نیز ممکن است مناسب نباشد؛ بنابراین اگر مصرف داروی شما زیاد شده است، برنامه کاهش یا تغییر باید توسط پزشک تنظیم شود.

چه زمانی سردرد میگرنی نیاز به بررسی فوری دارد؟

فردی که سابقه میگرن دارد نیز ممکن است به یک نوع سردرد متفاوت و جدی مبتلا شود. بنابراین هر سردرد جدید را نباید بدون بررسی به میگرن قبلی نسبت داد.

اگر سردرد با علائم عصبی غیرمعمول یا تغییرات جدی همراه است، زمان مراجعه به متخصص مغز و اعصاب باید براساس شدت و نوع علامت تعیین شود.

برای سردرد میگرنی چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

در موارد زیر ارزیابی تخصصی مفید است:

• سردردها پرتکرار شده‌اند.
• درد مانع کار، تحصیل یا فعالیت روزانه می‌شود.
• داروهای معمول دیگر اثر کافی ندارند.
• تعداد روزهای مصرف مسکن رو به افزایش است.
• الگوی سردرد نسبت به گذشته تغییر کرده است.
• اورا یا علائم عصبی برای اولین بار ایجاد شده‌اند.
• حملات چند روز ادامه پیدا می‌کنند.
• درباره نیاز به درمان پیشگیرانه یا بوتاکس سؤال دارید.

در کلینیک مغز و اعصاب بررسی نوع سردرد، سابقه حملات، داروهای قبلی و مشکلات همراه می‌تواند به انتخاب مسیر درمان متناسب با هر بیمار کمک کند.

سوالات متداول درباره سردردهای میگرنی

جمع‌بندی

سردردهای میگرنی بخشی از یک بیماری عصبی دوره‌ای هستند و می‌توانند با تهوع، حساسیت به نور و صدا و محدود شدن فعالیت روزانه همراه شوند. شدت، محل و تعداد حملات در افراد مختلف یکسان نیست.

درمان ممکن است شامل کنترل حمله حاد، پیشگیری از حملات آینده و اصلاح عوامل تحریک‌کننده باشد. در برخی بیماران مبتلا به میگرن مزمن، بوتاکس نیز می‌تواند به‌عنوان یکی از گزینه‌های پیشگیرانه مطرح شود.

مصرف زیاد داروهای حاد ممکن است خودش به ادامه سردرد کمک کند؛ بنابراین تعداد روزهای مصرف دارو و پاسخ به هر درمان باید ثبت و با پزشک بررسی شود.

سردرد جدید، ناگهانی یا همراه با علائم عصبی غیرمعمول را نباید بدون بررسی به میگرن نسبت داد.