التهاب درون قلب یا اندوکاردیت یکی از بیماری های جدی قلبی است که معمولا در اثر ورود میکروب ها به جریان خون و درگیری لایه داخلی قلب، دریچه های قلب یا بافت های اطراف آن ایجاد می شود. این بیماری در ظاهر ممکن است با علائمی شبیه تب، ضعف، تعریق شبانه، درد عضلانی یا تنگی نفس شروع شود، اما اگر به موقع تشخیص داده نشود، می تواند باعث آسیب دریچه قلب، نارسایی قلبی، سکته، آبسه قلبی و حتی عفونت گسترده در بدن شود.
درمان اندوکاردیت به نوع عامل عفونت، شدت درگیری دریچه ها، وضعیت عمومی بیمار، وجود دریچه مصنوعی یا وسایل کاشته شده قلبی و پاسخ بدن به دارو بستگی دارد. در بسیاری از بیماران، درمان اصلی با آنتی بیوتیک وریدی چند هفته ای انجام می شود، اما در بعضی شرایط مانند تخریب شدید دریچه، آبسه قلبی، عفونت کنترل نشده یا خطر بالای آمبولی، جراحی قلب نیز لازم می شود.
التهاب درون قلب چیست و چرا باید جدی گرفته شود؟
اندوکاردیت به التهاب و عفونت لایه داخلی قلب گفته می شود. این لایه، سطح داخلی حفره های قلب و دریچه ها را می پوشاند. زمانی که باکتری ها، قارچ ها یا در موارد نادر عوامل دیگر وارد خون می شوند، ممکن است روی دریچه قلب یا نواحی آسیب دیده قلبی بنشینند و توده های عفونی کوچکی به نام وژتاسیون ایجاد کنند. این توده ها می توانند عملکرد دریچه را مختل کنند یا تکه هایی از آن ها جدا شده و به مغز، ریه، کلیه یا سایر اندام ها برسند.
اهمیت اندوکاردیت در این است که فقط یک عفونت ساده نیست؛ بلکه عفونتی است که می تواند ساختار قلب را درگیر کند. به همین دلیل، تب طولانی، تعریق شبانه، تنگی نفس، درد قفسه سینه، کاهش وزن بی دلیل، خستگی شدید یا ایجاد سوفل قلبی جدید باید جدی گرفته شود، به خصوص در افرادی که سابقه بیماری دریچه ای قلب، دریچه مصنوعی، اندوکاردیت قبلی، نقص مادرزادی قلب، تزریق مواد مخدر یا ضعف سیستم ایمنی دارند.
علت اندوکاردیت چیست؟
شایع ترین علت اندوکاردیت، ورود باکتری ها به جریان خون است. این اتفاق ممکن است از مسیر دهان و دندان، پوست، زخم های عفونی، تزریق های غیر ایمن، برخی اقدامات پزشکی، عفونت های درمان نشده یا وسایل داخل عروقی رخ دهد. باکتری ها پس از ورود به خون، در افراد مستعد می توانند به دریچه های قلب یا بافت های آسیب دیده قلبی بچسبند و باعث التهاب و تخریب بافت شوند.
بهداشت نامناسب دهان و دندان یکی از عوامل مهمی است که می تواند احتمال ورود باکتری های دهانی به خون را افزایش دهد. به همین دلیل، مسواک زدن منظم، استفاده از نخ دندان، درمان پوسیدگی دندان، رسیدگی به عفونت لثه و مراجعه دوره ای به دندانپزشک در افراد پرخطر اهمیت زیادی دارد.
چه کسانی بیشتر در معرض اندوکاردیت هستند؟
اندوکاردیت ممکن است در هر فردی رخ دهد، اما برخی افراد بیشتر در معرض خطر قرار دارند. افراد دارای دریچه مصنوعی قلب، سابقه قبلی اندوکاردیت، برخی بیماری های مادرزادی قلب، سابقه ترمیم دریچه با مواد مصنوعی، بیماران دارای وسایل کاشته شده قلبی مانند ضربان ساز یا دفیبریلاتور، افراد با ضعف سیستم ایمنی، بیماران دیابتی کنترل نشده و افرادی که تزریق های غیر ایمن دارند، باید علائم عفونت را جدی تر دنبال کنند.
همچنین کسانی که بیماری دریچه ای قلب دارند یا در گذشته جراحی قلب انجام داده اند، بهتر است قبل از اقدامات دندانپزشکی یا پزشکی تهاجمی، وضعیت خود را به پزشک و دندانپزشک اطلاع دهند تا در صورت نیاز، تصمیم درست درباره مراقبت پیشگیرانه گرفته شود.
روش های تشخیص اندوکاردیت
تشخیص اندوکاردیت فقط با مشاهده علائم انجام نمی شود. پزشک ابتدا شرح حال، سابقه بیماری قلبی، سابقه تب، داروهای مصرفی، جراحی های قبلی، اقدامات دندانپزشکی یا عفونت های اخیر را بررسی می کند. سپس معاینه قلب، بررسی صداهای غیرطبیعی، ارزیابی علائم پوستی، تورم پاها و نشانه های عوارض احتمالی انجام می شود.
آزمایش کشت خون
کشت خون یکی از مهم ترین آزمایش ها برای تشخیص اندوکاردیت است. این آزمایش کمک می کند عامل عفونت مشخص شود و پزشک بتواند آنتی بیوتیک مناسب را انتخاب کند. در حالت ایده آل، کشت خون باید قبل از شروع آنتی بیوتیک انجام شود، زیرا مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک می تواند نتیجه آزمایش را منفی یا گمراه کننده کند.
اکو قلب در تشخیص اندوکاردیت
اکوکاردیوگرافی یکی از اصلی ترین روش های تصویربرداری برای بررسی اندوکاردیت است. اکو قلب می تواند وجود توده های عفونی روی دریچه، نارسایی دریچه، تنگی دریچه، آبسه یا تغییرات ساختاری قلب را نشان دهد. در بسیاری از موارد ابتدا اکو از روی قفسه سینه انجام می شود، اما اگر نتیجه کافی نباشد یا بیمار دریچه مصنوعی داشته باشد، ممکن است اکو از طریق مری درخواست شود. اکو از طریق مری تصاویر دقیق تری از دریچه ها و ساختارهای قلبی ارائه می دهد.
اگر می خواهید با اصطلاحات اکو و کاربرد آن در بررسی بیماری های قلبی بیشتر آشنا شوید، مطالعه مقاله تفسیر اکو قلب می تواند برای شما مفید باشد.
بیشتر بدانید: کلینیک قلب تهران
درمان التهاب درون قلب با آنتی بیوتیک
درمان اصلی اندوکاردیت عفونی در بیشتر بیماران، آنتی بیوتیک وریدی است. نوع آنتی بیوتیک بر اساس عامل عفونت، نتیجه کشت خون، وضعیت کلیه و کبد، سن بیمار، وجود دریچه مصنوعی و شدت بیماری انتخاب می شود. مدت درمان در اندوکاردیت معمولا چند هفته است و در بسیاری از موارد حدود ۴ تا ۶ هفته ادامه پیدا می کند.
در شروع درمان، بیمار معمولا در بیمارستان تحت نظر قرار می گیرد تا پاسخ بدن به دارو، کاهش تب، وضعیت قلب، نتیجه آزمایش ها و احتمال بروز عوارض بررسی شود. پس از کنترل علائم و در صورت مناسب بودن شرایط، ممکن است ادامه درمان طبق نظر پزشک به صورت برنامه ریزی شده و تحت پیگیری دقیق انجام شود.
نکته مهم درباره مصرف آنتی بیوتیک
قطع زودهنگام آنتی بیوتیک یا تغییر خودسرانه دارو می تواند باعث باقی ماندن عفونت، عود بیماری و مقاوم شدن میکروب شود. حتی اگر تب یا ضعف بیمار بهتر شود، دوره درمان باید طبق دستور پزشک کامل شود. در طول درمان نیز ممکن است آزمایش خون، کشت خون مجدد، بررسی عملکرد کلیه، بررسی کبد و اکو قلب تکرار شود.
آیا اندوکاردیت همیشه نیاز به جراحی دارد؟
خیر. بسیاری از بیماران با درمان دارویی مناسب بهبود پیدا می کنند، اما در بعضی شرایط جراحی ضروری می شود. تصمیم به جراحی معمولا توسط تیم درمان شامل متخصص قلب، متخصص عفونی، جراح قلب و تیم تصویربرداری گرفته می شود.
جراحی زمانی مطرح می شود که دریچه قلب به شدت آسیب دیده باشد، نارسایی قلبی ایجاد شده باشد، عفونت با وجود آنتی بیوتیک کنترل نشود، آبسه یا فیستول در اطراف دریچه شکل گرفته باشد، دریچه مصنوعی درگیر شده باشد، عامل عفونت قارچی یا مقاوم باشد یا توده های عفونی بزرگ خطر آمبولی و سکته ایجاد کنند.
عوارض درمان نشدن اندوکاردیت
اگر اندوکاردیت به موقع درمان نشود، عفونت می تواند دریچه قلب را تخریب کند و باعث نارسایی قلبی شود. همچنین ممکن است تکه هایی از توده عفونی جدا شده و به مغز برسند و باعث سکته شوند. درگیری کلیه، طحال، ریه، استخوان، ستون فقرات و عروق نیز ممکن است رخ دهد.
از دیگر عوارض مهم می توان به آبسه اطراف دریچه قلب، اختلال ریتم قلب، اختلال هدایت الکتریکی قلب، سپسیس، آمبولی ریه، آسیب کلیه و عفونت های منتشر اشاره کرد. به همین دلیل، تشخیص زودهنگام و شروع سریع درمان اهمیت زیادی دارد.
در بیمارانی که اندوکاردیت باعث نارسایی قلبی می شود، پیگیری تخصصی قلب اهمیت بیشتری پیدا می کند. برای آشنایی بیشتر با این وضعیت می توانید مقاله نارسایی قلبی را در سایت کلینیک آرام مطالعه کنید.
پیشگیری از اندوکاردیت
پیشگیری از اندوکاردیت برای همه افراد به یک شکل نیست. مهم ترین اصل، رعایت بهداشت دهان و دندان، درمان سریع عفونت ها، پرهیز از تزریق های غیر ایمن، مراقبت از زخم ها، کنترل بیماری های زمینه ای و پیگیری منظم بیماری های قلبی است.
نقش دندانپزشکی در پیشگیری
در افراد پرخطر، بعضی اقدامات دندانپزشکی که با دستکاری لثه، ریشه دندان یا سوراخ شدن مخاط دهان همراه هستند، ممکن است نیاز به بررسی پیشگیرانه داشته باشند. البته مصرف آنتی بیوتیک پیشگیرانه برای همه افراد لازم نیست و فقط در گروه های خاص و با نظر پزشک توصیه می شود. به همین دلیل، بیمار باید قبل از درمان دندانپزشکی، سابقه دریچه مصنوعی، اندوکاردیت قبلی، بیماری مادرزادی قلب یا جراحی قلب را به دندانپزشک اطلاع دهد.
توصیه های مهم پزشکی
با انجام برخی از اقدامات، می توان از بروز برخی از عفونت ها که می توانند باعث اندوکاردیت شوند، جلوگیری کرد.
- بهتر است داروهای داخل وریدی را با تجویز پزشک انجام دهید و از مصرف خودسرانه آنها دوری کنید.
- با اهمیت دادن به هر نوع زخم و بریدگی، می توانید از عفونی شدن آنها جلوگیری کنید.
- نظافت دهان و دندان، استفاده از نخ دندان و مسواک، کمک می کند تا از ایجاد هر نوع عفونت باکتریایی جلوگیری شود. اگر عفونت دندانی و یا لثه ای دارید، باید فوراً نسبت به درمان آن اقدام کنید.
- اگر جزو افرادی هستید که بیماری قلبی دارید، باید بیماری خود را کنترل و درمان کنید.
- در صورت تشخیص عفونت در بدن باید نسبت به درمان سریع عفونت نیز اقدام کنید تا سلامت عمومی بدن را به دست آورید.
سبک زندگی مناسب در طول درمان اندوکاردیت
در دوره درمان، بدن در حال مبارزه با عفونت است و قلب نیز ممکن است تحت فشار قرار داشته باشد. استراحت کافی، مصرف منظم داروها، تغذیه مناسب، نوشیدن مایعات طبق نظر پزشک، کاهش مصرف نمک در بیماران قلبی، پرهیز از فعالیت سنگین و مراجعه منظم برای آزمایش و ویزیت اهمیت دارد.
تغذیه باید به گونه ای باشد که بدن توان ترمیم داشته باشد. مصرف منابع پروتئینی مناسب، میوه و سبزیجات، غذاهای کم چرب و وعده های منظم می تواند به حفظ انرژی بدن کمک کند. اگر بیمار دچار نارسایی قلبی، بیماری کلیوی یا محدودیت مایعات باشد، رژیم غذایی باید طبق نظر پزشک تنظیم شود.
بیمارانی که به اندوکاردیت مبتلا هستند، با رژیم غذایی و سبک زندگی مناسب می توانند روند درمان را تسریع ببخشند.
- با کاهش مصرف نمک می توانید فشار خون را کنترل و بار را از روی قلب کمتر کنید.
- با مصرف پروتئین می توانید بافت ها را ترمیم و سیستم ایمنی را تقویت کنید. مواد پروتئینی از جمله ماهی، تخم مرغ و حبوبات منبع خوبی از پروتئین هستند.
- آنتی اکسیدان ها نیز به کاهش التهاب و تقویت سیستم ایمنی بدن کمک بزرگی می کنند. با مصرف سبزیجات و میوه از جمله توت فرنگی، کلم بروکلی و هویج می توانید آنتی اکسیدان مورد نیاز بدن را تامین کنید.
- پرهیز از غذاهای چرب، الکل و کافئین نیز می تواند به کنترل ضربان قلب کمک بسیاری کند.
بهترین سبک زندگی بیماران اندوکاردیت، استراحت کافی و پرهیز از فعالیت های سنگین است. به دلیل اینکه بدن در حال مبارزه با عفونت است، استراحت کافی کمک می کند تا فشار بر روی قلب کمتر شود. رعایت بهداشت دهان و دندان، مصرف به موقع داروها و مراجعه منظم به پزشک نیز، در کنترل بیماری بسیار تاثیرگذار خواهد بود.
مراقبت های پس از درمان و جلوگیری از عود
پس از پایان درمان، پیگیری همچنان مهم است. در برخی بیماران، پزشک ممکن است کشت خون، اکو قلب، آزمایش های التهابی یا بررسی عملکرد دریچه را تکرار کند. هدف از پیگیری این است که عفونت دوباره فعال نشده باشد، دریچه قلب عملکرد قابل قبول داشته باشد و عوارض دیررس ایجاد نشده باشد.
بیمارانی که سابقه اندوکاردیت دارند، باید در آینده نسبت به تب های طولانی، تعریق شبانه، ضعف غیرعادی یا علائم قلبی حساس باشند. همچنین لازم است در مراجعه به دندانپزشک یا پزشکان دیگر، سابقه اندوکاردیت خود را اعلام کنند.
جمع بندی
اندوکاردیت یک بیماری جدی قلبی است، اما اگر به موقع تشخیص داده شود و درمان تحت نظر پزشک انجام شود، بسیاری از بیماران می توانند روند درمان را با موفقیت طی کنند. نکته مهم این است که تب طولانی، تعریق شبانه، ضعف شدید، تنگی نفس، درد قفسه سینه یا علائم غیرعادی در افراد دارای بیماری قلبی نباید نادیده گرفته شود.
درمان التهاب درون قلب معمولا با آنتی بیوتیک وریدی چند هفته ای انجام می شود، اما در مواردی که دریچه قلب آسیب جدی دیده باشد یا عفونت کنترل نشود، جراحی نیز لازم است. رعایت بهداشت دهان و دندان، درمان سریع عفونت ها، پرهیز از مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک و پیگیری منظم با متخصص قلب، مهم ترین اقدامات برای کاهش خطر عود بیماری هستند.
برای بررسی علائم قلبی، تفسیر اکو، پیگیری بیماری های دریچه ای یا دریافت مشاوره تخصصی، می توانید به صفحه بهترین متخصص قلب در تهران در کلینیک آرام مراجعه کنید.