تاثیر سیگار بر قلب فقط به افزایش موقت ضربان محدود نمیشود. ترکیبات موجود در دود سیگار میتوانند به دیواره رگها آسیب بزنند، اکسیژنرسانی خون را کاهش دهند، احتمال تشکیل لخته را بیشتر کنند و روند گرفتگی عروق را سرعت ببخشند.
نیکوتین پس از ورود به بدن باعث افزایش ضربان قلب، بالا رفتن موقت فشار خون و تنگ شدن بعضی رگها میشود. مونوکسید کربن موجود در دود نیز جای بخشی از اکسیژن را در خون میگیرد؛ بنابراین قلب برای رساندن اکسیژن کافی به اندامها باید سختتر کار کند.
این آسیبها ممکن است سالها بدون علامت مشخص ادامه پیدا کنند. برخی افراد زمانی متوجه مشکل میشوند که با درد قفسه سینه، کاهش توان فعالیت، تنگی نفس یا یک رویداد جدی مانند حمله قلبی روبهرو شدهاند.
مصرف کم یا تفننی سیگار نیز بیخطر محسوب نمیشود. خطر فقط به تعداد نخ روزانه وابسته نیست و عواملی مانند مدت مصرف، سن شروع، فشار خون، دیابت، چربی خون و سابقه خانوادگی بیماری قلبی نیز اهمیت دارند.
در ادامه بررسی میکنیم سیگار کشیدن با قلب چه میکند، چه بیماریهایی را تشدید میکند، دود دستدوم و قلیان چه اثری دارند و بدن پس از ترک سیگار چگونه شروع به ترمیم میکند.
پاسخ سریع: سیگار با قلب چه میکند؟
سیگار ضربان و فشار خون را بالا میبرد، اکسیژنرسانی را کاهش میدهد، به پوشش داخلی رگها آسیب میزند و خون را مستعد تشکیل لخته میکند. ادامه مصرف میتواند خطر گرفتگی عروق کرونر، حمله قلبی، سکته مغزی، بیماری عروق محیطی و نارسایی قلبی را افزایش دهد.
سیگار کشیدن با قلب چه میکند؟
دود سیگار مجموعهای از مواد شیمیایی را وارد ریه و جریان خون میکند. بعضی از این مواد اثر فوری دارند و برخی دیگر بهمرور باعث التهاب، آسیب عروقی و تشکیل پلاک میشوند.
افزایش ضربان قلب
نیکوتین سیستم عصبی سمپاتیک را تحریک میکند و ترشح هورمونهایی مانند آدرنالین را افزایش میدهد. در نتیجه، قلب سریعتر میزند و برای هر ضربان انرژی و اکسیژن بیشتری مصرف میکند.
بالا رفتن موقت فشار خون
هر بار مصرف سیگار میتواند رگها را منقبض و فشار خون را بهصورت موقت افزایش دهد. تکرار این وضعیت در کنار عوامل دیگری مانند فشار خون بالا، دیابت و چربی خون میتواند فشار بیشتری بر قلب و عروق وارد کند.
کاهش اکسیژنرسانی
مونوکسید کربن به هموگلوبین خون متصل میشود و ظرفیت حمل اکسیژن را کاهش میدهد. به همین دلیل، قلب برای تأمین اکسیژن بافتها مجبور میشود فعالیت بیشتری انجام دهد.
افزایش احتمال لخته
سیگار فعالیت پلاکتها و تمایل خون به انعقاد را افزایش میدهد. اگر لخته روی یک پلاک آسیبدیده تشکیل شود، ممکن است جریان خون رگ قلب را بهطور ناگهانی مسدود کند.
آسیب به پوشش داخلی رگها
پوشش داخلی عروق یا اندوتلیوم در تنظیم جریان خون و جلوگیری از چسبیدن پلاکتها نقش دارد. مواد موجود در دود سیگار میتوانند عملکرد این لایه را مختل و زمینه تشکیل پلاک و گرفتگی عروق کرونری قلب را فراهم کنند.
مسیر آسیب سیگار به قلب
عوارض کوتاهمدت سیگار برای قلب
بعضی تغییرات مدت کوتاهی پس از مصرف سیگار ایجاد میشوند و ممکن است در افراد حساس یا مبتلا به بیماری قلبی واضحتر باشند:
- افزایش ضربان قلب
- بالا رفتن موقت فشار خون
- تنگ شدن رگهای خونی
- افزایش نیاز قلب به اکسیژن
- کاهش اکسیژن قابلدسترس برای عضله قلب
- احساس تپش یا بیقراری
- کاهش تحمل فعالیت بدنی
- تشدید درد قفسه سینه در بعضی بیماران قلبی
ایجاد تپش پس از مصرف سیگار همیشه به معنی آریتمی خطرناک نیست؛ اما تپش مکرر، طولانی یا همراه با ضعف و درد باید بررسی شود. عوامل دیگر و نشانههای هشدار در مقاله دلایل تپش قلب ناگهانی تفکیک شدهاند.
عوارض بلندمدت سیگار برای قلب و عروق
تداوم مصرف دخانیات ممکن است چند بخش از سیستم قلب و عروق را همزمان درگیر کند.
| عارضه | نقش سیگار | پیامد احتمالی |
|---|---|---|
| تصلب شرایین | آسیب دیواره و تسریع تشکیل پلاک | تنگ شدن عروق و کاهش جریان خون |
| بیماری عروق کرونر | تشکیل پلاک و لخته در رگهای قلب | درد قفسه سینه و حمله قلبی |
| بیماری عروق محیطی | کاهش خونرسانی به اندامها | درد پا هنگام راه رفتن و دیرترمیم شدن زخم |
| سکته مغزی | آسیب عروقی و افزایش تشکیل لخته | انسداد یا آسیب عروق مغز |
| نارسایی قلبی | افزایش بار قلب و تشدید بیماری عروق | کاهش توان پمپاژ و تنگی نفس |
| آنوریسم آئورت | تضعیف و آسیب مزمن دیواره عروق | گشادشدگی و احتمال پارگی عروق |
ارتباط سیگار و گرفتگی رگهای قلب
تجمع چربی و سلولهای التهابی در دیواره شریانها به تشکیل پلاک منجر میشود. سیگار با آسیب زدن به لایه داخلی عروق، افزایش التهاب و تغییر عملکرد چربیها و پلاکتها، شرایط را برای رشد این پلاکها فراهم میکند.
پلاک ممکن است بهآرامی بزرگ شود و جریان خون را کاهش دهد یا سطح آن بهطور ناگهانی پاره شود. در حالت دوم، بدن برای ترمیم محل آسیب لخته تشکیل میدهد و همین لخته میتواند مسیر شریان را مسدود کند.
درمان بیماری کرونر فقط به باز کردن رگ محدود نیست. ترک دخانیات، کنترل فشار خون، دیابت و چربی خون در کنار دارو یا اقدامات مداخلهای بخش مهم درمان بیماری عروق کرونر محسوب میشود.
آیا سیگار باعث سکته قلبی میشود؟
مصرف سیگار یکی از عوامل قابلاصلاح حمله قلبی است. آسیب دیواره رگ، تشکیل پلاک، کاهش اکسیژنرسانی و افزایش احتمال لخته همگی میتوانند در ایجاد انسداد ناگهانی عروق کرونر نقش داشته باشند.
خطر در افرادی که همزمان فشار خون، دیابت، کلسترول بالا، چاقی یا سابقه خانوادگی بیماری قلبی دارند بیشتر میشود. شروع مصرف در سن پایین نیز مدت مواجهه بدن با مواد سمی را افزایش میدهد.
ترک سیگار پس از سکته یا استنت نیز سودمند است و میتواند احتمال رویداد مجدد و مرگ قلبی را کاهش دهد. ادامه مراقبتهای قلبی پس از حمله در برنامه بازگشت به زندگی سالم بعد از حمله قلبی توضیح داده شده است.
تاثیر سیگار بر فشار خون
نیکوتین با تحریک سیستم عصبی میتواند فشار خون و ضربان را پس از مصرف افزایش دهد. این افزایش ممکن است موقت باشد، اما تکرار آن در طول روز فشار بیشتری به دیواره رگها وارد میکند.
افراد سیگاری ممکن است در یک اندازهگیری فشار طبیعی داشته باشند، اما این موضوع زیان عروقی سیگار را رد نمیکند. خطر قلبی باید با در نظر گرفتن فشار خون، قند، چربی، سن و سایر عوامل بررسی شود.
مصرف دخانیات میتواند اثر عوامل خطر دیگر را تشدید کند؛ بنابراین کنترل فشار خون بدون ترک سیگار، بخشی از خطر قابلاصلاح را همچنان باقی میگذارد.
آیا سیگار باعث تپش و نامنظمی قلب میشود؟
افزایش آدرنالین و ضربان پس از مصرف نیکوتین ممکن است به شکل تپش احساس شود. در بعضی افراد، سیگار همراه با کمخوابی، اضطراب، قهوه یا نوشیدنی انرژیزا این حالت را تشدید میکند.
هر تپشی خطرناک نیست، اما سیگار را نباید علت قطعی تمام نامنظمیهای قلب دانست. آریتمیها ممکن است به بیماری قلبی، تیروئید، کمخونی، اختلال الکترولیت یا مصرف دارو نیز مرتبط باشند.
تپش مکرر، طولانی یا همراه با درد قفسه سینه، ضعف، غش و تنگی نفس نیازمند ارزیابی تخصصی است.
تاثیر سیگار بر نارسایی قلبی
بیماری عروق کرونر و حمله قلبی میتوانند بخشی از عضله قلب را آسیب بزنند و در طول زمان توان پمپاژ را کاهش دهند. سیگار همچنین با افزایش فشار روی قلب و آسیب عروقی، کنترل بیماری را دشوارتر میکند.
در فردی که از قبل نارسایی قلبی دارد، ادامه مصرف ممکن است تحمل فعالیت را کاهش دهد و احتمال عوارض قلبی و ریوی را بیشتر کند.
تنگی نفس هنگام فعالیت یا استراحت، ورم پا، افزایش ناگهانی وزن و خستگی مداوم از نشانههایی هستند که در نارسایی قلبی باید بررسی شوند.
آیا یک یا چند نخ سیگار در روز هم برای قلب مضر است؟
کاهش تعداد نخ ممکن است مقدار مواجهه با دود را کمتر کند، اما مصرف کم را به گزینهای بیخطر تبدیل نمیکند. سیستم قلب و عروق حتی به مقادیر کم دود و نیکوتین نیز واکنش نشان میدهد.
مصرف تفننی در مهمانی، آخر هفته یا فقط هنگام استرس نیز میتواند وابستگی را حفظ کند و فرد را دوباره به مصرف منظم برگرداند.
هدف نهایی برای کاهش خطر قلبی، قطع کامل مصرف سیگار و سایر محصولات دخانی است؛ نه صرفاً تغییر برند یا کاهش موقت تعداد نخها.
دود دستدوم چه اثری بر قلب افراد غیرسیگاری دارد؟
فرد غیرسیگاری نیز با تنفس دود محیط در معرض نیکوتین، مونوکسید کربن و ذرات مضر قرار میگیرد. این مواجهه میتواند به عروق آسیب بزند و احتمال بیماری قلبی و سکته را افزایش دهد.
باز کردن پنجره، روشن کردن هواکش یا کشیدن سیگار در اتاق دیگر، مواجهه را بهطور کامل حذف نمیکند. ذرات دود میتوانند روی لباس، فرش، پرده و سطوح باقی بمانند.
بهترین راه محافظت از خانواده، ممنوع کردن کامل مصرف دخانیات در خانه و خودرو است؛ بهخصوص در حضور کودکان، زنان باردار، سالمندان و بیماران قلبی یا ریوی.
قلیان و سیگار الکترونیکی برای قلب بیخطر هستند؟
عبور دود قلیان از آب، مواد سمی را بهطور کامل حذف نمیکند. مدت طولانی هر جلسه و حجم زیاد دود استنشاقشده میتواند قلب و عروق را در معرض نیکوتین، مونوکسید کربن و ذرات مضر قرار دهد.
سیگار الکترونیکی نیز محصولی بدون خطر قلبی محسوب نمیشود. بسیاری از این محصولات نیکوتین دارند و میتوانند ضربان و فشار خون را افزایش دهند. ترکیبات آئروسل و اثرات بلندمدت آنها نیز همچنان در حال بررسی است.
استفاده همزمان از سیگار معمولی و ویپ راه مطمئنی برای کاهش خطر نیست. جایگزینی ناقص ممکن است مواجهه با دود سیگار را همچنان حفظ کند.
چه علائمی در فرد سیگاری نیاز به بررسی قلب دارند؟
افراد سیگاری باید علائم جدید یا رو به تشدید را جدی بگیرند، بهخصوص اگر دیابت، فشار خون، چربی خون یا سابقه خانوادگی بیماری قلبی نیز دارند.
- درد، فشار، سنگینی یا سوزش قفسه سینه
- انتشار درد به بازو، شانه، فک یا پشت
- تنگی نفس جدید یا کاهش توان فعالیت
- تپش مکرر یا ضربان نامنظم
- سرگیجه، ضعف یا غش
- تعریق سرد یا تهوع همراه با ناراحتی قفسه سینه
- تورم پاها یا افزایش ناگهانی وزن
- درد ساق هنگام راه رفتن که با استراحت بهتر میشود
شدت درد همیشه نشاندهنده شدت بیماری نیست. معیارهای تفکیک علائم معمولی و خطرناک در بررسی نشانههای مشکل قلبی خطرناک توضیح داده شدهاند.
چه زمانی باید فوراً با اورژانس تماس گرفت؟
- فشار یا درد شدید و مداوم قفسه سینه
- درد همراه با تنگی نفس یا تعریق سرد
- انتشار درد به بازو، شانه، فک یا پشت
- غش یا کاهش سطح هوشیاری
- تنگی نفس ناگهانی و شدید
- ضعف یک سمت بدن یا اختلال تکلم
- تپش شدید همراه با درد، ضعف یا سرگیجه
در این شرایط منتظر نوبت عادی یا بهتر شدن خودبهخودی علائم نمانید.
فرد سیگاری برای بررسی قلب چه آزمایشهایی نیاز دارد؟
تمام افراد سیگاری به مجموعه یکسانی از آزمایشها نیاز ندارند. نوع بررسی بر اساس سن، تعداد سالهای مصرف، علائم و سایر عوامل خطر انتخاب میشود.
ارزیابی اولیه ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- اندازهگیری فشار خون و ضربان قلب
- بررسی قند خون و دیابت
- اندازهگیری کلسترول و تریگلیسیرید
- محاسبه خطر کلی بیماری قلبی
- معاینه قلب، ریه و عروق اندامها
- نوار قلب در صورت وجود علائم یا اندیکاسیون
- تست ورزش یا تصویربرداری در بیماران منتخب
- بررسی عملکرد قلب در صورت تنگی نفس یا نشانههای نارسایی
انجام خودسرانه آزمایشهای متعدد بدون ارزیابی بالینی توصیه نمیشود. در مرکز قلب و عروق نوع بررسی بر اساس علائم و سطح خطر هر فرد تعیین میشود.
ترک سیگار چه اثراتی بر قلب دارد؟
ترک سیگار یکی از مؤثرترین اقدامات قابلانجام برای کاهش خطر قلبی است. فواید آن از مدت کوتاهی پس از آخرین نخ آغاز میشوند و طی سالها ادامه پیدا میکنند.
زمان دقیق تغییرات ممکن است بر اساس مدت مصرف، تعداد نخ، سن و بیماریهای همراه متفاوت باشد؛ اما روند کلی به شکل زیر است:
ترک در هر سنی سودمند است. حتی فردی که سالها سیگار کشیده یا قبلاً دچار حمله قلبی شده است، از قطع مصرف دخانیات نفع میبرد.
ترک سیگار به معنای از بین رفتن فوری تمام پلاکهای عروقی نیست؛ اما التهاب، تمایل خون به لخته شدن و سرعت پیشرفت بیماری را کاهش میدهد.
چگونه سیگار را با کمترین احتمال بازگشت ترک کنیم؟
وابستگی به سیگار فقط یک عادت رفتاری نیست و نیکوتین میتواند وابستگی جسمی ایجاد کند. به همین دلیل، نیاز به چند بار تلاش نشانه ضعف اراده نیست.
برای افزایش احتمال موفقیت:
- یک تاریخ مشخص برای قطع مصرف تعیین کنید.
- سیگار، فندک و زیرسیگاری را از محیط حذف کنید.
- موقعیتهای محرک مانند استرس، چای، قهوه یا جمع دوستان را شناسایی کنید.
- حمایت خانواده یا یک فرد قابلاعتماد را دریافت کنید.
- درباره درمان جایگزین نیکوتین یا دارو با پزشک مشورت کنید.
- برای هوس مصرف، فعالیت جایگزین مانند پیادهروی کوتاه یا تنفس آرام داشته باشید.
- مصرف همزمان سیگار و ویپ را بهعنوان روش ترک ادامه ندهید.
- در صورت لغزش، برنامه را متوقف نکنید و دوباره ادامه دهید.
افراد مبتلا به بیماری قلبی، فشار خون کنترلنشده، بارداری یا مصرفکننده داروهای متعدد بهتر است پیش از استفاده از داروهای ترک سیگار با پزشک مشورت کنند.
بعد از استنت یا حمله قلبی میتوان دوباره سیگار کشید؟
قرار دادن استنت یا باز شدن رگ، بیماری زمینهای عروق را بهطور کامل از بین نمیبرد. ادامه مصرف سیگار میتواند تشکیل پلاک در قسمتهای دیگر عروق را تسریع و خطر رویداد مجدد را بیشتر کند.
داروهای ضدپلاکت، کنترل چربی خون و ترک دخانیات هرکدام نقش متفاوتی دارند و هیچکدام جای دیگری را نمیگیرند. داروها نیز نباید بهدلیل ترک سیگار خودسرانه قطع شوند.
پیگیری منظم توسط متخصص قلب و عروق برای بررسی فشار خون، چربی، قند و وضعیت عروق ضروری است.
سیگار میکشید و درباره سلامت قلب خود نگران هستید؟
هنگام درخواست نوبت، تعداد سالهای مصرف، تعداد نخ روزانه، علائم قلبی و سابقه فشار خون، دیابت یا چربی خون را اعلام کنید.
سؤالات متداول
سیگار با قلب چه میکند؟
آیا سیگار باعث سکته قلبی میشود؟
آیا روزی یک نخ سیگار برای قلب ضرر دارد؟
آیا سیگار باعث تپش قلب میشود؟
آیا قلیان از سیگار برای قلب کمضررتر است؟
سیگار الکترونیکی برای قلب بیخطر است؟
چند وقت بعد از ترک سیگار خطر قلبی کم میشود؟
آیا ترک سیگار بعد از استنت قلب فایده دارد؟
آیا دود سیگار دیگران برای قلب ضرر دارد؟
جمعبندی
سیگار با افزایش ضربان و فشار خون، کاهش اکسیژنرسانی، آسیب دیواره عروق و افزایش احتمال تشکیل لخته، سلامت قلب را تهدید میکند.
ادامه مصرف میتواند احتمال گرفتگی عروق کرونر، حمله قلبی، سکته مغزی، بیماری عروق محیطی و نارسایی قلبی را بیشتر کند. مصرف کم، قلیان، ویپ و دود دستدوم نیز بیخطر نیستند.
فواید ترک سیگار از ساعات نخست آغاز میشوند و طی سالها ادامه پیدا میکنند. حتی افرادی که سابقه طولانی مصرف یا بیماری قلبی دارند، از ترک دخانیات سود میبرند.
در صورت درد قفسه سینه، تنگی نفس، کاهش تحمل فعالیت، تپش مکرر یا وجود چند عامل خطر قلبی، ارزیابی توسط متخصص قلب را به تعویق نیندازید.