آمیودارون؛ فرشته نجات یا دشمن پنهان قلب؟

قلب، هر روز هزاران بار می‌تپد تا زندگی را در رگ‌های ما جاری نگه دارد. اما وقتی ریتم تپش‌هایی قلب به هم می‌ریزد و آریتمی  یا نامنظمی ضربان قلب رخ می‌دهد، همه چیز از کنترل خارج می­شود. علی رغم اینکه دارویی به نام آمیودارون ضربان قلب را منطم می­کند اما آیا همیشه نقش ناجی دار یا ممکن است دشمن پنهان این عضو حیاتی در بدن باشد؟

آمیودارون در لیست قوی‌ترین داروهای ضدآریتمی است که گاهی جان بیمار را نجات می‌دهد اما در عین حال با عوارضی جدی همراه است. نحوه اثرگذاری‌ این دارو بر قلب و نکاتی که قبل از شروع مصرف حتما باید بدانید را در ادامه مقاله کلینیک آرام توضیح خواهیم داد.

آمیودارون چیست ؟

آمیودارون، داروی قوق ضد آریتمی است که برای درمان بی‌نظمی‌های شدید و خطرناک ضربان قلب مانند فیبریلاسیون دهلیزی و تاکی‌کاردی بطنی، تجویز می‌شود. این دارو با تاثیر بر عملکرد الکتریکی قلب، ریتم نامنظم را کنترل کرده و ضربان را به وضعیت طبیعی بازمی‌گرداند.

آمیودارون با مسدود کردن کانال‌های یونی مختلف در سلول‌های قلبی  از جمله کانال‌های پتاسیم، سدیم و کلسیم سبب کند شدن سرعت انتقال سیگنال‌های الکتریکی در عضله قلب می‌شود. این عملکرد مانع از بروز یا تکرار آریتمی‌های خطرناک می‌گردد. در نقش داروی ضد آریتمی کلاس III، آمیودارون برای بیمارانی که دچار آریتمی‌های مقاوم به سایر داروها هستند، تجویز می­شود و اغلب در شرایط حاد یا زمانی که جان بیمار در خطر است، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

نحوه عملکرد آمیودارون و موارد مصرف آن

این دارو به‌واسطه‌ تأثیرات فوری بر روی بافت قلب، توانایی بالایی در کنترل ریتم‌های غیرطبیعی دارد و همانطور که گفته شد برای بیمارانی تجویز می‌شود که به سایر داروها پاسخ مناسبی نمی­دهند. آمیودارون با تأثیر هم‌زمان بر چندین مسیر فیزیولوژیکی در قلب، باعث مهار آریتمی می‌شود.

• مهار کانال سدیم: کند کردن هدایت ایمپالس‌های الکتریکی در عضله قلب.
• مهار گیرنده‌های بتا آدرنرژیک: کاهش پاسخ سیستم عصبی سمپاتیک و جلوگیری از تحریک بیش از حد قلب.
• طولانی کردن رپولاریزاسیون: افزایش فاصله QT و تنظیم دوباره فعالیت الکتریکی قلب.
• مهار کانال پتاسیم: افزایش زمان پتانسیل عمل و جلوگیری از بروز ریتم‌های سریع و غیرطبیعی.

این ترکیب عملکردها موجب می­گردد آمیودارون نظم سینوسی قلب را تثبیت کرده، هدایت دهلیزی/ بطنی را کند کرده و از ایجاد خودکاری غیرطبیعی در بافت قلب جلوگیری کند.

کاربردهای آمیودارون در بیماری­های قلبی

آمیودارون جزو داروهای اصلی در کنترل فیبریلاسیون دهلیزی محسوب می‌شود. این وضعیتی  است که ضربان قلب سریع، و نامنظم می‌شود. این دارو با بازگرداندن ضربان قلب به ریتم طبیعی، علائم بیمار را بهبود بخشیده واز خطرات جدی مثل تشکیل لخته و سکته مغزی جلوگیری می‌کند. به همین دلیل، در بیماران مبتلا به آریتمی‌های دهلیزی مقاوم به درمان‌های دیگر، بسیار پرکاربرد است.

استفاده از آمیودارون برای بیماری تاکی‌کاردی‌های بطنی

در مواردی که بیمار دچار تاکی‌کاردی بطنی است( ضربان بسیار سریع و کشنده‌ بطن‌های قلب) آمیودارون نقش ناجی دارد. این دارو با کنترل سرعت و ریتم ضربان، از بروز ایست قلبی جلوگیری می­کند. در بیمارانی که سابقه حمله قلبی یا بیماری شدید قلبی دارند، این دارو نجات‌بخش خواهد بود.

پیشگیری از آریتمی‌های خطرناک با آمیودارون

آمیودارون ضمن درمان، در پیشگیری از بازگشت آریتمی‌های تهدیدکننده حیات مفید است. با مهار مسیرهای الکتریکی غیرطبیعی در قلب، این دارو  از پیشرفت بیماری به سمت نارسایی قلبی، سکته مغزی یا مرگ ناگهانی قلبی جلوگیری به عمل می­آورد.

مهم و قابل توجه: در شرایط خاص و تحت نظارت پزشکی، آمیودارون جان بیماران را نجات می­دهد.

دوز مصرف آمیودارون به شکل قرص و آمپول

آمیودارون به دو شکل قرص خوراکی و آمپول تزریقی تجویز می­شود و مقدار مصرف آن به وضعیت بیمار و نوع آریتمی بستگی دارد. لطفا به این موضوع توجه داشته باشید که به خاطر پیچیدگی عملکرد این دارو و اثرات قوی آن بر قلب، رعایت دقیق دستور پزشک هنگام مصرف بسیار  مهم و ضروری است.

در اغلب موارد، نخستین دوزهای آمیودارون به‌صورت تزریقی در بیمارستان تجویز می‌شود تا ریتم قلب بیمار تحت نظر قرار بگیرد. این مرحله اولیه ممکن است چند روز تا چند هفته طول بکشد. در این مدت، نوار قلب (ECG) و سایر علائم حیاتی بیمار به‌ صورت مداوم کنترل می‌شوند.

مصرف قرص آمیودارون

پس از کنترل اولیه، بیمار شروع به مصرف قرص خوراکی آمیودارون می­کند. این قرص‌ها باید:

• دقیقا طبق تجویز پزشک مصرف شوند.
• با برنامه‌ای ثابت( همیشه همراه غذا یا همواره با معده خالی) مصرف شوند تا سطح دارو در خون ثابت بماند.
• دوز اولیه بین 800 تا 1600 میلی‌گرم در روز است که در چند نوبت مصرف می‌شود و این مرحله 1 تا 3 هفته زمان می­برد.
• دوز نگهدارنده پس از آن به 200 تا 400 میلی‌گرم در روز کاهش خواهد یافت.

آمیودارون ممکن است برای کنترل ریتم قلب در برخی بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی تجویز شود. انتخاب این دارو به علائم بیمار، بیماری‌های زمینه‌ای قلب، پاسخ به درمان‌های قبلی و ارزیابی متخصص بستگی دارد. این دارو برای تمام بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی انتخاب اول نیست.

کنترل ریتم قلب با آمیودارون به‌تنهایی جایگزین درمان ضدانعقاد نیست. اگر بیمار در معرض خطر تشکیل لخته و سکته مغزی باشد، پزشک نیاز به مصرف داروی ضدانعقاد را جداگانه و براساس عوامل خطر ارزیابی می‌کند. داروهای ضدانعقاد را نباید با بهتر شدن ریتم قلب خودسرانه قطع کرد.

عوارض قرص آمیودارون ۲۰۰ و دوزهای دیگر

آمیودارون با وجود اینکه داروی مؤثر در درمان آریتمی‌های قلبی است اما عوارض جانبی خفیف تا شدید را در پی دارد.

عوارض خفیف و نسبتا شایع مصرف قرص آمیودارون

• حالت تهوع و استفراغ
• یبوست
• سردرد
• لرزش یا بی‌قراری
• خستگی و ضعف عمومی
• بی‌خوابی
• کاهش میل یا عملکرد جنسی
• دل‌درد
• خواب رفتن اندام‌ها یا سوزن‌سوزن شدن
• حرکات غیرارادی بدن
• مشکلات تیروئیدی کم‌کار یا پرکار

عوارض شدید و نادر مصرف دارو

در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، مصرف دارو را قطع کرده و بلافاصله به پزشک مراجعه کنید:

• بثورات پوستی، خارش یا تورم در صورت، لب‌ها یا زبان
• خس‌خس سینه، مشکل در تنفس یا سرفه مزمن
• تاری دید یا مشکلات بینایی مانند دیدن هاله‌های آبی یا سبز
• حساسیت شدید به نور یا آفتاب‌سوختگی
• زردی پوست یا سفیدی چشم (نشان‌دهنده آسیب کبدی
• ادرار تیره
• تعریق زیاد یا کاهش تحمل به گرما و سرما
• کاهش یا افزایش وزن بی‌دلیل
• ضعف عضلانی یا مشکل در راه رفتن
• بی‌حسی در دست‌ها و پاها
• رنگ پوست خاکستری مایل به آبی
• درد و تورم بیضه‌ها
• علائم خون‌ریزی معده مانند استفراغ خونی یا مدفوع سیاه

نکته مهم: آمیودارون خواب‌آلودگی ایجاد نمی‌کند اما برخی از عوارض مانند ضعف و خستگی باعث احساس کسالت می­شوند.

تداخل دارویی آمیودارون

آمیودارون دارویی بسیار قدرتمند با اثرات سیستمیک گسترده است. از این رو، با بسیاری از داروهای دیگر تداخل دارد. این تداخلات منجر به افزایش خطر عوارض جانبی، ضربان قلب نامنظم یا حتی عوارض تهدیدکننده حیات می­شوند.

تداخل با آنتی‌بیوتیک‌ها و ضدقارچ‌ها

مصرف هم‌زمان آمیودارون با بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها موجب ضربان قلب نامنظم، تپش قلب یا آریتمی‌های خطرناک می­شود. از جمله این داروها:

• اریترومایسین
• کلاریترومایسین
• لووفلوکساسین
• فلوکونازول

تداخل با داروهای ضد ویروس خصوصا HIV

داروهای ضد HIV متابولیسم آمیودارون را تغییر داده و غلظت آن را در بدن افزایش می­دهند:

• آتازاناویر
• لوپیناویر / ریتوناویر (کالترا)
• نلفیناویر
• ساکویناویر
• تیپراناویر
• ریتوناویر (نورویر)

تداخل آمیودارون با داروهای قلبی و فشار خون

آمیودارون با بسیاری از داروهای قلبی تداخل دارد و  ریسک Bradycardia (ضربان کند قلب)، آریتمی و افت فشار را بالا می­برد.

• دیگوکسین
• وارفارین (آمیودارون اثر ضدانعقادی آن را افزایش می­دهد)
• ایوابرادین
• کینیدین، پروکائین آمید، فلکائینید
• بتابلوکرها مانند آتنولول، متوپرولول، نادولول، نبیولول، پروپرانولول
• داروهای مسدودکننده کانال کلسیم مانند آملودیپین، نیفدیپین، نیکاردیپین، فلودیپین

تداخل با داروهای اعصاب و روان یا دیگر داروهای سیستمیک

• ترازودون، دکسترومتورفان، فنی‌توئین
• سیکلوسپورین
• لیدوکائین
• فنتانیل، لوراتادین

تداخل با داروهای کاهنده چربی خون

داروهای کاهش‌دهنده کلسترول در حضور آمیودارون منجر به افزایش خطر آسیب عضلانی یا کبدی می­شوند.

• سیمواستاتین
• آتورواستاتین

تداخل مصرف آمیودارون با گیاهان دارویی

خار مریم  بر متابولیسم کبدی آمیودارون اثر گذاشته و باعث افزایش یا کاهش اثربخشی آن خواهد شد.

هشدار مصرف داروی آمیودارون

در حین مصرف آمیودارون و حتی تا چند ماه پس از قطع آن، ممکن است نیاز به انجام آزمایش‌های دوره‌ای باشد.  این آزمایش‌ها شامل تست‌های عملکرد تیروئید، کبد، نوار قلب (ECG) و سایر بررسی‌های لازم هستند. هدف از این پایش‌ها، کنترل عوارض احتمالی و اطمینان از ایمنی مصرف دارو است. بسیار بسیار مهم است که مطابق برنامه تعیین‌شده پزشک، آزمایش‌ها را به صورت مرتب انجام دهید.

اطلاع‌رسانی به پزشکان در زمان انجام آزمایش

آمیودارون بر نتایج برخی تست‌های آزمایشگاهی اثر می­گذارد. به همین خاطر، اگر قرار است آزمایش پزشکی انجام دهید، حتما پزشک معالج یا کادر آزمایشگاه را از مصرف این دارو مطلع کنید. این موضوع به جهت جلوگیری از تفسیر نادرست نتایج و تصمیم‌گیری دقیق درمانی اهمیت زیادی دارد.

افزایش حساسیت به نور و آفتاب‌سوختگی

مصرف آمیودارون  پوست را نسبت به نور خورشید بسیار حساس می­کند و موجب آفتاب‌سوختگی شدید می­شود. از قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض نور خورشید یا استفاده از دستگاه‌های برنزه‌کننده مانند سولاریوم خودداری کنید. بهتر است هنگام بیرون رفتن، لباس آستین بلند بپوشید و از کرم‌های ضدآفتاب با SPF 30 استفاده نمایید.

اجتناب از مصرف گریپ‌فروت

گریپ‌فروت و محصولات حاوی آن با آمیودارون تداخل دارند و باعث افزایش سطح دارو در خون می­شوند. این مسئله خطر بروز عوارض جانبی شدید را افزایش می­دهد. در طول مصرف آمیودارون، از مصرف این میوه و فرآورده‌های آن جدا پرهیز نمایید.

کاهش هوشیاری و اختلال در واکنش‌ها

این احتمال وجود دارد که آمیودارون واکنش‌های ذهنی و فیزیکی شما را تحت تأثیر قرار داده و موجب خواب‌آلودگی، گیجی یا کاهش تمرکز شود. تا زمانی که از تأثیر دارو بر هوشیاری‌ خود مطمئن نشده‌اید، از رانندگی یا انجام کارهایی که نیاز به تمرکز یا عکس‌العمل سریع دارند، خودداری کنید.

آمیودارون در دوران بارداری و شیردهی

مصرف آمیودارون در دوران بارداری فقط در شرایطی انجام می­شود که واقعا ضرورت داشته و تحت نظر دقیق پزشک باشد. این دارو آثار منفی بر رشد و تکامل جنین دارد و در صورت امکان، بهتر است از تجویز آن در دوران بارداری پرهیز شود.

در دوران شیردهی نیز آمیودارون به شیر مادر منتقل می‌شود و به نوزاد آسیب می­رساند. به همین خاطر، به مادرانی که از این دارو استفاده می‌کنند توصیه می‌شود شیردهی را متوقف کرده یا در صورت امکان، از داروهای جایگزین استفاده کنند.

آمیودارون و تیروئید

قرص آمیودارون با دوز ۲۰۰ میلی‌گرم یا سایر مقادیر و اشکال دارویی آن در تعدادی بیماران سبب اختلال در عملکرد تیروئید می­شود. این اختلال به صورت کم‌کاری تیروئید یا پرکاری تیروئید ظاهر خواهد شد. آمیودارون میزان ید در بدن را تغییر داده و همین مسئله در عملکرد غده تیروئید اختلال ایجاد می­کند. در بیمارانی که آمیودارون مصرف می‌کنند، بررسی منظم عملکرد تیروئید اهمیت بسیار زیادی دارد.

خطر مصرف بیش از اندازه یا کمتر از میزان لازم آمیودارون

در صورتی که یک نوبت مصرف آمیودارون را فراموش کردید، همین که به خاطر آوردید آن را مصرف کنید. اما اگر زمان یادآوری شما به نوبت بعدی دارو نزدیک است، از مصرف دوز فراموش ‌شده صرف‌نظر کنید و فقط دوز بعدی را طبق برنامه مصرف نمایید. هرگز به جبران دوزی که نخورده­اید، آمیودارون را بیش از حد تجویز شده مصرف نکنید.

مصرف بیش از اندازه آمیودارون بسیار خطرناک است و حتی  مرگبار  خواهد بود. در صورت مصرف بیش از حد، لازم است سریعا به مراکز درمانی اورژانسی مراجعه کنید یا از پزشک کمک بگیرید.