آسم در بزرگسالان: نشانه ‌ها و مراقبت ‌ها

آسم یکی از بیماری های مزمن ریوی است که بر اثر ایجاد آلرژی و حساسیت به عوامل تحریک کننده به وجود می آید. آسم در بزرگسالان بسیار رایج است و همواره بیشترین میزان حملات را در پی دارد. در این مقاله با معرفی علل و نشانه های اسم، با راهکارهای مقابله با حملات آسم و کاهش مدت زمان حملات آشنا خواهیم شد.

آسم در بزرگسالان چیست؟

آسم در زبان عامیانه به بیماری تنگی نفس مزمن گفته می شود که بیشتر مبتلایان به این بیماری، بزرگسالان هستند. در طول ایجاد بیماری آسم، مجاری هوایی موجود در ابتدای ریه و انتهای گلو، دچار تحریک می شود و با برخورد با عوامل تحریک، منقبض شده و مخاط تولید می کند. در این صورت میزان اکسیژن کمی به داخل کیسه های هوایی ریه می رسد و منجر به تنگی نفس و علائمی نظیر سرفه شدید می شود.

آسم در بزرگسالان همواره با حملات آغاز می شود. به عبارتی افرادی که دچار این عارضه هستند همواره دچار تنگی نفس همیشگی نیستند و صرفا با قرارگیری در برابر عوامل تحریک زا، حملات آسم را تجربه می کنند. حملات آسم کوتاه مدت هستند و با استفاده از داروهای ضد تحریک استنشاقی، عمر کوتاه چند دقیقه تا نیم ساعت را دارا هستند. بنابراین افرادی که این بیماری را دارا می باشند باید برای جلوگیری از تجربه این حملات ، از قرارگیری در برابر عوامل تحریک زا خودداری کنند.

بهبودی بیماری آسم در بزرگسالان، در بسیاری از موارد یک فرایند بسیار سخت است. اما استفاده از دارو برای مقابله با حملات و ایجاد فواصل طولانی بین دو حمله، توانسته است کنترل این بیماری را بهبود ببخشد و زندگی راحت تری را برای این افراد به وجود آورد.

علائم و نشانه های اسم بزرگسالان

به طور کلی چندین‌ نشانه و علائم برای تشخیص بیماری آسم وجود دارد که افراد به خصوص پزشکان برای تشخیص آن به دنبال نشانه هایی از این علائم در فرد می باشند. اما ترجیحا وجود این نشانه ها در حالات یک فرد، نشان بیماری آسم نیست و می تواند یک عفونت یا التهاب ریوی کوتاه مدت باشد. نشانه های رایج این بیماری به قرار زیر هستند:

• تنگی نفس (نفس نفس زدن به دلیل کمبود اکسیژن دریافتی از دم)
• خس خس سینه (در مواقعی وجود خلط و ایجاد صدا در دم و باز)
• سرفه خشک و مکرر (به دلیل کمبود تنگی مجرای تنفسی و تحریک شدن آن)
• احساس سنگینی و فشار روی قفسه سینه
• بی حالی و خستگی زودرس

عوامل تشدید کننده آسم

به طور کلی مواردی که باعث به وجود آمدن بیماری آسم و ایجاد حملات پی در پی آن در فواصل زمانی متغیر می باشد، محرک آسم هستند. این محرک ها بسیار متنوع هستند که افراد دارای آسم در بزرگسالان باید با آن ها آشنایی داشته باشند و تا حد امکان از رویایی با آن ها جهت جلوگیری ایجاد حملات جدید تنفسی، خودداری کنند. از مهمترین محرک و عوامل تشدید کننده آسم می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• سرماخوردگی و بیماری های ویروسی

با استناد به نظریه متخصصان ریه، ویروس‌ های بیماری زا، از عاملان تشدید حملات آسم می باشد که می توان آن را در سرماخوردگی و انواع بیماری های ویروسی تجربه کرد و حملات آسم را مشاهده نمود.

• ورزش و فعالیت های سنگین

در هنگام اجرای فعالیت های سنگین هوازی و ورزش، مجرای هوای ریه به علت دم و بازدم سریع، دچار تحریک می شوند و با انقباض عضلات آن، حملات آسمی اتفاق می افتد. البته لازم به ذکر است که افراد ورزشکار که به انجام ورزش های هوازی عادت کرده اند،به این عامل واکنش نشان نمی دهند لذا انجام ورزش های سبک روزانه، می تواند یکی از موارد درمانی و کنترل کننده حملات آسم باشد.

• عوامل آلرژی زا

مهمترین عواملی که سبب تحریک مجاری تنفسی می شوند در محیط پیرامون به خصوص در فضای باز قرار دارند که با عنوان عوامل آلرژی زای طبیعی شناخته می شوند. مواردی نظیر گرده گل ها و گیاهان، موی حیوانات و… که بیشتر در فضای باز با فرد در تماس هستند، می توانند نشانه های آسم را در فرد ایجاد کنند.

• عوامل محیطی

برخی از عواملی که در دسته عوامل تحریک زای آسم قرار دارند در محیط اطراف بیمار به وفور یافت می شوند که عدم مواجه با آن ها، بسیار سخت و چالش برانگیز است. مواردی نظیر آلودگی هوا، گرد و غبار، بوی خاک، بوی عطر و ادکلن، هوای سرد، هوای خشک، باد و… جزو این دسته هستند که منجر به ایجاد حملات آسمی می شوند.

• دود سیگار و قلیان

این دو مورد از مهمترین محرک های آسم به شمار می روند که افراد دارای آسم باید از مصرف آن ها به طور صددرصد خودداری کرده و دز محیط قرارگیری آن ها نیز، عاری از دود سیگار و قلیان باشد.

• برخی از داروها

بسیاری از داروها به علت نوع ترکیباتی که دارند برای افراد دارای آسم سم تلقی می شوند و می توانند شدت حملات آسم را بیشتر کنند. داروهایی نظیر آسپرین، بتابلوکرها و… در این دسته قرار دارند.

• استرس و اضطراب

از عاملان روحی تشدید کننده آسم، استرس و اضطراب را می توان نام برد که فرد می تواند در مواجه با این حالات در زندگی روزمره، شاهد حملات آسم بیشتری باشد.

تشخیص آسم در بزرگسالان

به طور کلی افرادی که در تنفس عادی مشکل دارند و در مواقع زیادی سرفه و تنگی تنفس را تجربه می کنند، لازم است قبل از خود درمانی و تشخیص سرسری، به پزشک متخصص ریه مراجعه کنند. پزشکان متخصص در اولین گام برای تشخیص آسم، به دنبال نشانه های رایج آن هستند. نشانه هایی زیر مورد بررسی قرار می گیرند.

• تنگی نفس در اول صبح و آخر شب
• سرفه در شرایطی که فرد هیچ بیماری ندارد
• تنگی نفس و سرفه در هنگام قرارگیری در محیط زیست حیوانات و پرندگان
• افزایش عود حالات موردنظر در هوای سرد و باد
• تنگی نفس در هنگام استشمام عطر و ادکلن، بوی مواد شیمیایی و انواع بوهای تند مواد غذایی

در دومین گام، بررسی نحوه تنفس فرد با استفاده از گوشی های همراه پزشکی است که می تواند ورود هوا به مجرای هوایی و شش ها را برای پزشک شفاف تر کند. اگر فرد به این علائم دچار باشد، پزشک احتمال آلرژی ریوی قابل درمان را تشخیص می دهد. اما برای تشخیص صددرصد آسم، استفاده از روش اسپیرومتری ضرورت دارد.

در روش اسپیرومتری، از یک دستگاه خاص به این نام استفاده می شود. در این روش، یک دماغ گیر کوچک روی پره های بینی فرد قرار می گیرد تا فقط تنفس از راه دهان امکان پذیر شود. در این حالت فرد تا آخرین توان خود، نفس می گیرد و سپس با آخرین توان در یک لوله ای که به دستگاه متصل است می دمد. در این روش، میزان حجم تنفس بازدم اندازه گیری می شود و براساس مشخصه های پزشکی، آسم فرد مورد تشخیص قرار می گیرد.

مراقبت های و روش های کنترل حملات آسم

برای اینکه حملات آسم کمتری تجربه شود، فرد موظف است یک سری نکات پیشگیری کننده و کنترل کننده را در کنار هم انجام دهد تا امکان کنترل کامل آسم مسیر شود. در غیر این صورت فرد با تحریک مداوم و شدید مجرای تنفسی روبرو خواهد شد که زندگی روزمره و معمولی او را شدیدا تحت تاثیر قرار خواهد داد.

دارو درمانی، مهمترین روش کنترلی آسم

در اولین گام، افراد دارای بیماری آسم لازم است که از دو سری دارو استفاده کنند و مصرف آن ها را به عنوان درمان کننده تلقی نمایند. چون آسم نیز مانند سایر بیماری های زمینه ای، با آنکه درمان قطعی ندارد اما نیاز به کنترل مداوم و روزانه دارد تا مشکلی را در سلامت ارگان های بدن ایجاد نکند. داروهایی که برای بیماران آسمی لحاظ می شود در دو نوع داروهای کنترل کننده و داروهای ضدحمله شناخته می شود.

داروهای کنترل کننده

این داروها، مطابق نامی که دارند میزان تحریک مجرای هوایی فرد را کنترل می کنند و از تحریک بیش از حد مجرای هوایی در مواجه با عوامل تحریک کننده جلوگیری می کنند. این داروها در نوع استنشاقی و خوراکی ارائه می شوند که مصرف روزانه آن ها ضروری می باشد. تنوع بالایی از داروهای کنترل کننده آسم وجود دارند که براساس شدت آسم، جنسیت فرد و… تحت نظر پزشک تجویز می شوند.

داروهای ضد حمله

این داروها جزو داروهای ضروری است که همواره باید همراه بیمار باشد. در صورت مشاهده حملات آسم در طول روز یا شب، فرد می تواند با استفاده از این داروها، از خاصیت گشاد کنندگی برونش آن استفاده کرده و عضلات مجاری هوایی را شل کنند. این داروها در نوع استنشاقی هستند و با اسپری کردن، سریعا وارد بافت عضلات مجاری هوا می شوند و اثر دارویی لازم را اعمال می کنند. البته میزان سرعت اثردهی این داروها فوق العاده بالا است که این امر به سبب جلوگیری از شدت حمله و اثرات سوء ناشی از آن اعمال شده است. اسپری های سالبوتامول از رایج ترین داروهای ضدحمله آنی به شمار می روند.

مراقبت های آسم در بزرگسالان

به همراه داشتن داروهای ضروری و مصرف به موقع آن ها، می تواند تا حد زیادی از ایجاد و شدت حملات آسمی جلوگیری کند. اما شناخت یک سری از اقدامات که می تواند مانع از بروز حملات آسم شود، برای این دست از افراد ضروری می باشد. به طور کلی افراد دارای بیماری آسم در طول زندگی روزمره، موظف به رعایت یک سری نکات هستند که این امر برای کنترل بیماری آن ها و جلوگیری از شدت گرفتن آن در آینده، بسیار اهمیت دارد. از مهمترین اقدامات موردنظر می توان به موارد زیر اشاره کرد:

از استعمال سیگار و قلیان خودداری شود.

دود ناشی از سیگار و قلیان برای آسم بسیار ضرر دارد. بنابراین استعمال آن برای خود فرد و حتی اطرافیان آن ممنوع می باشد. فرد دارای این عارضه در صورت اطلاع از وجود دود سیگار و قلیان در محیط، فورا باید به ترک محیط اقدام کند تا از حملات آسم در امان بماند.

وزن فرد باید متعادل باشد.

کنترل وزن اهمیت بسیار زیادی در جلوگیری از شدت حملات آسم دارد. به عبارتی هرچقدر وزن فرد بیشتر باشد، امکان دریافت اکسیژن لازم از سیستم تنفسی فرد کمتر می شود که این عاملی برای تحریک شدن عضلات مجرای هوای بیمار است. بنابراین با انجام اقدامات درمانی اصولی تحت نظر دکتر تغذیه، باید هرچه سریع تر برای به دست آوردن وزن متعادل، اقدام گردد. کاهش وزن نادرست با رژیم غذایی خودسرانه و ورزش های سنگین منجر به شدت بیماری آسم می شود.

از ورزش های سبک و منظم استفاده شود.

ورزش کردن برای فرد دارای آسم ممنوع نیست اما شدت فعالیت ورزشی باید کاملا محتاطانه انتخاب گردد. فعالیت هایی مانند یوگا، پیاده روی روزانه و… می تواند برای شروع ورزش جهت کنترل بهتر بیماری آسم، عالی به نظر برسد.

از مصرف غذاهای التهابی پرهیز شود.

غذاهای تند، دارای عطر و بوی غلیظ و اقلامی که همواره باعث تحریک مجرای هوایی فرد می شود، باید از برنامه غذایی فرد حذف گردد. علاوه بر آن گنجاندن غذاهای ضدالتهابی مانند انواع میوه و سبزی و مکمل های تجویز شده برای آسم مانند امگا ۳، برای این دست از بیماران در اولویت قرار دارد.

از داروهای تجویز شده توسط پزشک استفاده گردد.

مصرف آنتی بیوتیک ها برای از بین بردن خلط ریه، یک اقدام خودسر و خطرناک است که ممکن است مقاومت سیستم ایمنی بدن به این داروها را افزایش دهد و در زمان بیماری، اثر مطلوب را برای حذف باکتری و ویروس نداشته باشد. در بسیاری از مواقع نیازی به مصرف آنتی بیوتیک برای باز شدن مجرای هوایی نیست و فقط کافی است داروهای کنترل و ضدحمله را استفاده کرد.

احتیاط لازم برای جلوگیری از ابتلا به بیماری های عفونی  و ویروسی انجام گیرد.

مدت زمان درمان و دوره نقاهت افراد دارای آسم، در صورتی که بیماری عفونی یا سرماخوردگی بگیرند بیشتر از سایر افراد است. بنابراین لازم است احتیاط بالایی در فصول سرد سال برای جلوگیری از ابتلا به بیماری های مختلف صورت بگیرد.

از عوامل تحریک کننده فاصله گرفته شود.

قرارگیری در معرض عوامل تحریک کننده مجرای هوایی مانند بوهای تند، مو و پر حیوانات، گرد و غبار و… منجر به افزایش شدت این بیماری می شود که لازم است روش های مراقبتی و پیشگیری اعمال شود. استفاده از لباس های نخی و بدون پلاستیک و پشم، به خصوص در هنگام خواب از الزامات است.

از دستگاه بخور استفاده شود.

در هوای سرد و خشک، بهتر است برای افزایش رطوبت مجرای هوایی، از دستگاه بخور استفاده گردد تا میزان رطوبت محیط را بالا برده و مانع از خشکی ریه و سرفه های خشک فرد شود.

سخن نهایی

آسم در بزرگسالان یکی از چالش های مهمی است که بیشتر افراد فارغ از جنسیت با آن درگیر هستند. اما قابل کنترل بودن آن، یکی از مزایای این عارضه می باشد که امکان زندگی راحتی را برای بیماران آسمی به وجود می آورد. با شناخت انواع عوامل تشدید کننده حملات آسم و راه های پیشگیری و کنترل آن، می توان با راحتی با این بیماری کنار آمد.

لینک های مفید:
دانشکده علوم پزشکی 

فشار خون ریوی