آنفولانزا چیست و چه علائمی دارد؟

آنفولانزا، شایع‌ترین بیماری‌های ویروسی دستگاه تنفسی است که افراد زیادی را درگیر می‌کند. برخی آن را با سرماخوردگی ساده اشتباه می‌گیرند، در حالی که این دو بیماری تفاوت‌های مهمی با هم دارند. به این معنی که آنفولانزا با شدت بیشتری بروز پیدا می­کند و علاوه بر تب و سرفه، علائمی مانند بدن‌درد، ضعف شدید و سردرد را هم به همراه دارد.

مهم: ویروس آنفولانزا به‌راحتی از طریق عطسه، سرفه یا حتی تماس نزدیک منتقل می‌شود، به همین خاطر رعایت نکات بهداشتی و دریافت واکسن فصلی، بهترین راهکارها برای کنترل شیوع آن هستند.

آنفولانزا چیست؟

آنفولانزا بیماری عفونی تنفسی است که عامل اصلی آن ویروس‌های مخصوص خانواده آنفلوآنزا هستند. این ویروس‌ها  دستگاه تنفسی فوقانی و تحتانی را درگیر کرده و بسته به نوع خود، علائم خفیف تا شدید ایجاد می­کنند. ویروس‌های آنفولانزا به سه گروه اصلی A، B و C تقسیم می‌شوند:

آنفولانزای مرغی یا آنفولانزای پرندگان

بیماری ویروسی بسیار مسری است که بیشتر در پرندگان وحشی و اهلی مانند مرغ و خروس دیده می‌شود، اما در موارد نادری ممکن است به انسان نیز منتقل گردد. عامل ایجاد این بیماری گونه‌های مختلف ویروس آنفولانزا نوع A هستند که در بین آنها زیرگونه H5N1 به دلیل شدت عفونت و میزان بالای مرگ‌ومیر بیشترین اهمیت را دارد.

این بیماری در پرندگان باعث آسیب جدی به دستگاه تنفسی و گوارشی می‌شود و در مدت کوتاهی  گله‌های پرورشی را از بین می­برد. در انسان نیز اگرچه احتمال ابتلا کمتر است، اما در صورت انتقال، بسیار شدید بوده و علائمی همچون تب بالا، سرفه، گلودرد، تنگی نفس، دردهای عضلانی و حتی ذات‌الریه و نارسایی تنفسی را ایجاد می‌کند.

آنفولانزای مرغی به علت قابلیت جهش ژنتیکی ویروس، نگرانی بزرگی برای سلامت عمومی جهان به شمار می‌رود؛ زیرا ممکن است در شرایط خاص، ویروس به‌ شکلی تغییر کند که انتقال انسان به انسان هم امکان‌پذیر شود. به همین دلیل، سازمان بهداشت جهانی و نهادهای دامپزشکی به کنترل این بیماری در پرندگان و جلوگیری از انتقال آن به انسان توجه ویژه دارند.

علائم آنفولانزا

این بیماری با علائم زیر همراه است:

• تب بالا بیش از ۳۸ درجه سانتی‌گراد همراه با لرز و ضعف
• سرفه‌های خشک و شدید
• دردهای عضلانی و مفصلی
• سردرد
• خستگی و بی‌حالی مفرط
• گلودرد
• عطسه
• مشکلات گوارشی مانند تهوع، استفراغ یا اسهال

نشانه‌های آنفولانزا در کودکان

علاوه بر نشانه‌های عمومی آنفولانزا مانند تب، سرفه یا بدن‌درد، برخی علائم خاص در کودکان دیده می‌شود که والدین باید نسبت به آن‌ها حساس باشند. از جمله این علائم می‌توان به بی‌میلی در نوشیدن مایعات، گریه بدون اشک، کاهش توانایی در غذا خوردن یا حتی بیدار نشدن راحت از خواب و بی‌توجهی به اطراف اشاره کرد. ن بی‌قراری مداوم، کاهش دفع ادرار و تب همراه با بثورات پوستی از دیگر نشانه‌هایی هستند که  زنگ خطر جدی در نظر گرفته می­شوند.

با توجه به اینکه تمایز بین سرماخوردگی ساده و آنفولانزا در کودکان دشوار است، والدین باید در صورت مشاهده تب بالا یا علائم غیرعادی، موضوع را جدی بگیرند و با پزشک مشورت کنند. تشخیص به‌موقع  از بروز عوارض جدی جلوگیری نموده و روند بهبودی کودک را سریع‌تر می­سازد.

عوارض شایع ناشی از آنفولانزا

علائم اولیه آنفولانزا ظرف یک تا دو هفته فروکش می‌کند، اما در بعضی افراد این بیماری با عوارضی جدی­تر همراه است. از جمله مشکلاتی که ممکن است پس از آنفولانزا بروز کند:

• ذات‌الریه
• برونشیت
• سینوزیت
• عفونت گوش
• و حتی آنسفالیت

این عوارض در کودکان، سالمندان و افرادی با سیستم ایمنی ضعیف شایع‌تر است و روند بهبود را طولانی‌تر می­کند.

راه‌های انتقال ویروس آنفولانزا

آنفولانزا بسیار مسری است و به‌راحتی از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شود. نکته جالب اینجاست که شخص مبتلا می‌تواند یک روز پیش از بروز علائم ناقل بیماری باشد و این خاصیت، سرعت شیوع آن را بیشتر می‌کند. قابلیت سرایت این ویروس معمولاً تا ۷ روز پس از شروع علائم ادامه دارد. اصلی‌ترین روش انتقال آنفولانزا، قطرات تنفسی ناشی از سرفه، عطسه یا حتی صحبت کردن فرد بیمار است که  وارد محیط شده و افراد اطراف را آلوده می­کند. در عین حال، تماس دست‌ها با سطوح آلوده و سپس لمس دهان، بینی یا چشم‌ها نیز یکی از راه‌های شایع انتقال این ویروس محسوب می‌شود.

توجه: رعایت بهداشت فردی، شستن منظم دست‌ها و پرهیز از تماس نزدیک با افراد بیمار از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه در برابر آنفولانزا به شمار می‌رود.

تفاوت بین آنفلوانزا و سرماخوردگی

علائم این دو بیماری تا حد زیادی شبیه به هم هستند. هر دو نوع، عفونت ویروسی دستگاه تنفسی محسوب می‌شوند و اغلب باعث سرفه، آبریزش یا گرفتگی بینی و گلودرد می‌گردند، اما شدت بروز و نوع ویروس ایجادکننده آن‌ها متفاوت است.

آنفلوانزا بیماری ناگهانی و شدیدتر است که با تب بالا، لرز، تعریق، سردرد و دردهای عضلانی یا مفصلی همراه می‌شود. این علائم ممکن است آن‌قدر شدید باشند که فرد در انجام کارهای روزمره ناتوان گردد.

سرماخوردگی به‌صورت تدریجی شروع می‌شود و علائمی مانند عطسه، آبریزش بینی، گلودرد خفیف و گاهی سرفه ملایم ایجاد می‌کند. تب در سرماخوردگی بسیار نادر است و اگر هم وجود داشته باشد، خفیف خواهد بود.

یکی دیگر از تفاوت‌های مهم این است که سرماخوردگی، بیماری خفیف و کوتاه‌مدت به شمار می‌رود که بیشتر افراد بدون نیاز به درمان خاصی بهبود پیدا می­کنند، در حالی‌که آنفلوانزا  موجب ضعف شدید و حتی عوارض جدی‌تر در برخی افراد مانند سالمندان، کودکان و بیماران با سیستم ایمنی ضعیف شود.

عوامل افزایش‌دهنده خطر ابتلا به آنفولانزا

برخی شرایط احتمال ابتلا به آنفولانزا یا شدت یافتن علائم آن را بیشتر می­کنند. این عوامل شامل سن کودکان زیر ۱۲ ماه و سالمندان بالای ۶۵ سال، شرایط زندگی یا کار مانند زندگی در کنار بیماران یا فعالیت در مراکز درمانی و مراقبتی، سیستم ایمنی ضعیف به دلیل بیماری‌هایی مثل سرطان و ایدز یا مصرف داروهای خاص است.

ابتلا به بیماری‌های مزمن همچون آسم، دیابت، مشکلات قلبی و کلیوی نیز ریسک ابتلا را بالا می‌برد. افزون بر این، مصرف آسپرین در افراد زیر ۲۰ سال، بارداری مخصوصا در سه‌ماهه دوم و سوم و حتی دو هفته پس از زایمان و چاقی شدید با شاخص توده بدنی بالای ۴۰ از دیگر عواملی هستند که احتمال ابتلا یا بروز عوارض شدید ناشی از آنفولانزا را افزایش می‌دهند.

راهکارهای پیشگیری

برای اینکه احتمال دچار شدن به این بیماری عفونی را کمتر کنید:

مدت زمان بهبود پس از ابتلا به آنفولانزا

اگر به بیماری آنفولانزا مبتلا شده باشید، باید یک دوره نقاهت چهار الی هفت روزه را طی کنید. دوره‌ بهبود برای افراد مختلف متفاوت است. حتی اگر تب ندارید تا زمانی که سایر علائم اولیه از بین بروند باید در خانه استراحت کنید. بهتر است زمانی که بهتر شدید و احساس خستگی نداشتید به محل کار یا مدرسه برگردید.

داروهای ضد ویروس مانند تامیفلو، زمان بهبودی را سریع‌تر کرده و بیماری را کنترل می­کنند. احتمال دارد پس از بهبودی نیز برای چند هفته احساس خستگی و سرفه داشته باشید. اگر علائم آنفولانزا بدتر شد یا دوباره عود کرد، حتما به پزشک مراجعه کنید.

روش‌های درمان آنفولانزا

بیشتر موارد ابتلا به آنفولانزا خفیف هستند و با راهکارهای خانگی برطرف می‌شوند. مهم‌ترین نکته این است که در خانه بمانید و از تماس با دیگران خودداری کنید.

اگر علائم شدت پیدا کرد، لازم است به پزشک مراجعه کنید تا در صورت نیاز داروی ضد ویروس تجویز شود.

هرچه مصرف داروی ضد ویروس زودتر شروع شود، اثربخشی آن بیشتر خواهد بود. بهترین زمان شروع مصرف دارو، حداکثر ۴۸ ساعت پس از بروز علائم است. علاوه بر این، داروهای زیر  برای کاهش علائم بیماری مفید هستند:

• مسکن‌ها: مانند استامینوفن و ایبوپروفن که به کاهش تب، سردرد و بدن‌درد کمک می‌کنند.
• ضد احتقان‌ها: برای رفع گرفتگی بینی و کاهش فشار سینوس‌ها و گوش‌ها. این داروها ممکن است عوارض جانبی داشته باشند؛ بنابراین قبل از مصرف، برچسب محصول را بخوانید یا با پزشک مشورت کنید.
• اکسپکتورانت‌ها: برای کاهش ترشحات سینوسی و تسکین سرفه و سردرد.

هشدار: کودکان و نوجوانان نباید از آسپرین استفاده کنند، زیرا ممکن است منجر به سندرم ری شود که بیماری‌ای جدی و بالقوه کشنده است.

اهمیت و عوارض واکسن آنفولانزا

واکسن آنفولانزا یک واکسن زنده ضعیف‌ شده است که برای محافظت در برابر ابتلا به این بیماری استفاده می‌شود. این واکسن دو بار در سال تزریق می‌شود و با ایجاد ایمنی اکتسابی، شدت بروز علائم بیماری را کاهش داده و به بهبود سریع‌تر کمک می‌کند.

البته باید توجه داشت که واکسن ایمنی صددرصدی ایجاد نمی‌کند، اما می‌تواند علائم آنفولانزا را به طور قابل توجهی کاهش دهد. اگر به بیماری خاصی مبتلا هستید، بهتر است پیش از تزریق واکسن با پزشک مشورت کنید.

عوارض احتمالی واکسن آنفولانزا

این علائم معمولا خفیف و موقتی هستند، اما در موارد نادر ممکن است واکنش‌های شدید ایجاد شود. مهم‌ترین عوارض احتمالی عبارتند از:

• درد، قرمزی یا تورم در محل تزریق
• سردرد
• تب خفیف
• درد عضلان
• خستگی
• واکنش آلرژیک

در صورت مشاهده عوارض شدید یا غیرمعمول، باید سریعا با پزشک مشورت کنید.

درمان خانگی آنفولانزا

در زمان ابتلا به آنفولانزا، استراحت کافی و مصرف مایعات از مهم‌ترین اقدامات برای بهبود سریع‌تر هستند. نوشیدنی‌هایی مانند آب، سوپ و چای برای حفظ آب بدن و کاهش علائم کمک کننده هستند.

توجه: یک دمنوش مؤثر برای کاهش علائم آنفولانزا، دمنوش زنجبیل همراه با عسل است. زنجبیل خاصیت ضدالتهابی دارد و عسل نیز  در تسکین سرفه و گلودرد مؤثر خواهد بود.

روش­های تشخیص آنفولانزا

پزشک با بررسی علائم شایع مانند تب ناگهانی، سرفه خشک، گلودرد، بدن‌درد، سردرد، خستگی و گاهی لرز یا تعریق، در فصل شیوع آنفولانزا بدون آزمایش هم بیماری را تشخیص می‌دهد.

تست‌های آنتی‌ژنی که در مطب یا درمانگاه انجام می‌شوند و در مدت کوتاهی (۱۵–۳۰ دقیقه) نتیجه می‌دهند، اما دقت آن‌ها کمتر از PCR است.

PCR (واکنش زنجیره‌ای پلیمراز) دقیق‌ترین روش تشخیص آنفولانزا محسوب می‌شود و نوع ویروس (A یا B) را هم مشخص می­کند.

نمونه از ترشحات بینی یا حلق گرفته می‌شود.

تصویربرداری برای تشخیص آنفولانزا لازم نیست، اما اگر علائم شدید باشند یا احتمال عوارض مثل ذات‌الریه وجود داشته باشد، پزشک احتمالا آزمایش خون یا عکس قفسه سینه را درخواست می­کند.

برای بهتر شدن آنفولانزا چه کارهایی خوب است؟

کارهایی که به بهبود کمک می‌کنند:

• داروهای تب‌بر و ضد درد: مصرف داروهایی مثل استامینوفن یا ایبوپروفن طبق دستور پزشک یا بروشور دارو، تب، سردرد و بدن‌درد را کاهش می­دهد.
• داروهای ضدویروس: در مواردی که پزشک تشخیص دهد مخصوصا برای سالمندان، کودکان خردسال یا افراد دارای بیماری زمینه‌ای، داروهای ضدویروس مانند اوسلتامیویر طول دوره بیماری را کوتاه‌تر می­کنند.
• استفاده از عسل و دمنوش‌ها: نوشیدن دمنوش‌های گیاهی مثل زنجبیل، بابونه یا نعناع برای تسکین گلودرد و کاهش التهاب مفید است.
• رطوبت‌ساز هوا: هوای مرطوب به کاهش خشکی گلو و بینی کمک کرده و تنفس را راحت‌تر می‌کند.
• خواب کافی: خواب باکیفیت سیستم ایمنی را تقویت می‌کند.

کارهایی که بهتر است اجتناب کنید:

مصرف آنتی‌بیوتیک: آنفلوانزا یک بیماری ویروسی است و آنتی‌بیوتیک اثری بر آن ندارد مگر اینکه عفونت باکتریایی ثانویه رخ دهد و پزشک تجویز کند.

کافئین و الکل: هر دو باعث کم‌آبی بدن می‌شوند و بهتر است در دوران بیماری مصرف نشوند.

سیگار و دود دخانیات: باعث تشدید التهاب و کندی روند بهبود می‌گردد.

سخن پایانی

ویروس آنفولانزا بیماری جدی با عوارض قابل توجه در کودکان، سالمندان و افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای است. بهترین راه مقابله با آن، پیشگیری از ابتلا با رعایت بهداشت فردی، شست‌وشوی مرتب دست‌ها، پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و عطسه و دریافت واکسن سالانه آنفولانزا است.

در صورت ابتلای خفیف، استراحت، مصرف مایعات کافی، تغذیه مناسب و مراقبت‌های خانگی، روند بهبودی را تسریع می­کند. اما اگر علائم شدید شوند یا فرد در گروه‌های پرخطر قرار داشته باشد، مراجعه به پزشک و دریافت داروهای مناسب ضروری است.

لینک های مفید:

بهترین متخصص قلب

دانشکده علوم پزشکی