آنفولانزا یک عفونت ویروسی دستگاه تنفسی است که معمولاً بهصورت ناگهانی شروع میشود و میتواند بینی، گلو و ریهها را درگیر کند. تب، لرز، سرفه خشک، بدندرد، سردرد و خستگی شدید از علائم رایج آن هستند؛ با این حال، همه بیماران الزاماً تب ندارند.
آنفولانزا با سرماخوردگی ساده تفاوت دارد. سرماخوردگی اغلب بهتدریج و با آبریزش بینی، عطسه و گلودرد خفیف آغاز میشود؛ اما آنفولانزا معمولاً ناگهانیتر است و میتواند بیمار را برای چند روز از فعالیتهای روزانه بازدارد.
بیشتر افراد با استراحت، مصرف مایعات و کنترل علائم بهبود پیدا میکنند. با این حال، کودکان خردسال، سالمندان، زنان باردار، افراد دارای بیماریهای مزمن و کسانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، بیشتر در معرض عوارضی مانند ذاتالریه و تشدید بیماریهای زمینهای قرار میگیرند.
مراجعه زودهنگام برای افراد پرخطر اهمیت دارد؛ زیرا پزشک ممکن است داروی ضدویروس تجویز کند. این داروها معمولاً زمانی بیشترین اثر را دارند که در روزهای ابتدایی شروع علائم مصرف شوند.
در این راهنما علائم آنفولانزا در بزرگسالان و کودکان، تفاوت آن با سرماخوردگی، مدت بیماری، راههای انتقال، درمان، واکسن و علائم خطر بررسی شدهاند. در صورت وجود سرفه طولانی، خسخس یا تنگی نفس میتوانید از خدمات مرکز ریه کلینیک آرام استفاده کنید.
پاسخ سریع: آنفولانزا چیست و چه علائمی دارد؟
آنفولانزا بیماری ویروسی مسری است که اغلب با شروع ناگهانی تب یا لرز، سرفه، گلودرد، بدندرد، سردرد و خستگی ایجاد میشود. برخی بیماران، بهویژه کودکان، ممکن است تهوع، استفراغ یا اسهال نیز داشته باشند.
آنفولانزا چیست؟
آنفولانزا یا Flu نوعی عفونت تنفسی است که ویروسهای خانواده آنفولانزا آن را ایجاد میکنند. ویروس میتواند بخشهای فوقانی دستگاه تنفسی مانند بینی و گلو و همچنین بخشهای پایینی مانند ریهها را درگیر کند.
آنفولانزای فصلی بیشتر توسط ویروسهای نوع A و B ایجاد میشود. این دو گروه عامل اصلی موجهای سالانه بیماری هستند و ترکیب ویروسهای در گردش ممکن است از یک فصل به فصل دیگر تغییر کند.
آنفولانزای نوع A
ویروس نوع A میتواند انسان و بعضی حیوانات را مبتلا کند و زیرگونههایی مانند H1N1 و H3N2 دارد. این نوع ویروس توانایی تغییر ژنتیکی بیشتری دارد و میتواند موجهای گستردهتری ایجاد کند.
آنفولانزای نوع B
ویروس نوع B بیشتر در انسانها دیده میشود و یکی از عوامل مهم آنفولانزای فصلی است. ابتلا به آن همیشه خفیف نیست و در کودکان، سالمندان یا افراد دارای بیماری زمینهای میتواند عوارض ایجاد کند.
آنفولانزای نوع C
نوع C معمولاً بیماری خفیفتر و پراکندهتری ایجاد میکند و عامل اصلی موجهای سالانه آنفولانزای فصلی محسوب نمیشود.
علائم آنفولانزا در بزرگسالان
علائم معمولاً یک تا چند روز پس از ورود ویروس ظاهر میشوند و ممکن است بهصورت ناگهانی شدت پیدا کنند. شایعترین نشانهها عبارتاند از:
- تب یا احساس تب و لرز
- سرفه که اغلب در ابتدا خشک است
- گلودرد
- آبریزش یا گرفتگی بینی
- درد عضلات و مفاصل
- سردرد
- خستگی و ضعف محسوس
- کاهش اشتها
- گاهی تهوع، استفراغ یا اسهال
نداشتن تب، ابتلا به آنفولانزا را رد نمیکند. سالمندان، افراد دارای ضعف ایمنی و بعضی بیماران ممکن است بدون تب بالا یا با علائم غیرمعمول بیمار شوند.
سرفه ممکن است پس از برطرف شدن تب و بدندرد باقی بماند. اگر سرفه ادامهدار، شدید یا همراه با تنگی نفس است، راهنمای علتها و درمان سرفه خشک را مشاهده کنید.
علائم آنفولانزا در کودکان
کودکان ممکن است همان علائم بزرگسالان را داشته باشند، اما ناراحتیهای گوارشی مانند استفراغ یا اسهال در آنها بیشتر دیده میشود. کودک خردسال ممکن است نتواند درد بدن، سردرد یا تنگی نفس خود را بهروشنی توضیح دهد.
نشانههایی که والدین باید جدی بگیرند عبارتاند از:
- تنفس سریع یا دشوار
- فرورفتگی پوست میان دندهها هنگام تنفس
- کبود یا خاکستری شدن لبها و صورت
- نخوردن مایعات یا کاهش واضح ادرار
- خشکی دهان یا گریه بدون اشک
- بیحالی شدید یا بیدار نشدن طبیعی
- تشنج
- درد عضلانی شدید یا امتناع کودک از راه رفتن
- بهبود موقت تب یا سرفه و سپس بازگشت یا تشدید آنها
تب در نوزاد بسیار کمسن باید سریع ارزیابی شود. کودکان زیر پنج سال، بهخصوص زیر دو سال، بیشتر در معرض عوارض شدید آنفولانزا قرار دارند.
تفاوت آنفولانزا و سرماخوردگی
هر دو بیماری ویروسی و تنفسی هستند، اما شدت و الگوی شروع آنها معمولاً متفاوت است. جدول زیر یک مقایسه کلی ارائه میدهد:
| ویژگی | آنفولانزا | سرماخوردگی |
|---|---|---|
| شروع علائم | اغلب ناگهانی | معمولاً تدریجی |
| تب و لرز | شایعتر و گاهی شدید | در بزرگسالان کمتر و معمولاً خفیف |
| بدندرد | معمولاً واضحتر | خفیف یا محدود |
| خستگی | ممکن است شدید باشد | اغلب خفیفتر |
| عطسه و آبریزش بینی | ممکن است وجود داشته باشد | بسیار شایع |
| عوارض ریوی | احتمال ذاتالریه و تشدید بیماری زمینهای بیشتر است | در افراد سالم کمتر رخ میدهد |
فقط براساس علائم همیشه نمیتوان آنفولانزا را از سرماخوردگی، کووید یا سایر عفونتهای تنفسی جدا کرد. در افراد پرخطر یا مواردی که نتیجه بر تصمیم درمانی اثر دارد، پزشک ممکن است آزمایش درخواست کند.
آنفولانزا چگونه منتقل میشود؟
ویروس بیشتر از طریق ذرات و قطرات تنفسی منتقل میشود که هنگام سرفه، عطسه، صحبت یا تنفس فرد بیمار وارد محیط میشوند. تماس نزدیک در فضاهای بسته و کمتهویه احتمال انتقال را افزایش میدهد.
انتقال از طریق دست و سطوح آلوده نیز ممکن است؛ بهخصوص وقتی فرد پس از تماس با سطح آلوده، چشم، بینی یا دهان خود را لمس کند.
فرد مبتلا ممکن است از حدود یک روز پیش از شروع علائم ویروس را منتقل کند. قدرت سرایت معمولاً در روزهای ابتدایی بیماری بیشتر است و کودکان یا افراد دارای ضعف ایمنی ممکن است مدت بیشتری ناقل بمانند.
استفاده از تهویه مناسب، شستن دستها، پوشاندن دهان و بینی هنگام سرفه و فاصله گرفتن از افراد آسیبپذیر به کاهش انتقال کمک میکند.
آنفولانزا چند روز طول میکشد؟
در بسیاری از افراد، تب، لرز و بدندرد طی سه تا هفت روز بهتر میشوند. سرفه، ضعف و خستگی ممکن است یک تا دو هفته یا گاهی بیشتر ادامه پیدا کنند.
طول دوره بیماری به سن، وضعیت ایمنی، شدت عفونت، بیماریهای زمینهای و زمان شروع درمان بستگی دارد. افراد پرخطر یا مبتلا به عوارض ممکن است دوره طولانیتری داشته باشند.
اگر تب یا سرفه پس از بهبود دوباره بازگردد، وضعیت عمومی بدتر شود یا تنگی نفس ایجاد شود، احتمال عارضه یا عفونت ثانویه باید بررسی شود.
چه کسانی بیشتر در معرض عوارض آنفولانزا هستند؟
مراجعه زودتر برای گروههای زیر اهمیت بیشتری دارد:
- کودکان خردسال، بهویژه زیر دو سال
- افراد ۶۵ سال و بالاتر
- زنان باردار و افرادی که بهتازگی زایمان کردهاند
- مبتلایان به آسم و سایر بیماریهای مزمن ریه
- افراد دارای بیماری قلبی، دیابت یا بیماری کلیوی
- افراد دارای ضعف سیستم ایمنی
- افراد دارای چاقی شدید
- ساکنان مراکز نگهداری یا محیطهای جمعی
- افرادی که بیماری عصبی یا اختلال در بلع و تخلیه ترشحات دارند
بیماران مبتلا به آسم ممکن است در زمان آنفولانزا دچار تشدید خسخس و تنگی نفس شوند. اطلاعات تکمیلی در صفحه علائم و مراقبتهای آسم ارائه شده است.
عوارض آنفولانزا
بیشتر بیماران بدون عارضه جدی بهبود پیدا میکنند، اما آنفولانزا در بعضی افراد میتواند باعث مشکلات زیر شود:
- ذاتالریه ویروسی یا باکتریایی
- عفونت ریه و برونشیت
- عفونت گوش در کودکان
- سینوزیت
- تشدید آسم یا بیماری مزمن انسدادی ریه
- تشدید بیماریهای قلبی
- کمآبی بدن
- التهاب عضله قلب یا مغز در موارد نادر
- عفونت گسترده و نارسایی چند عضو در موارد بسیار شدید
تنگی نفس، درد قفسه سینه، افت اکسیژن یا بازگشت تب پس از بهبود میتوانند از نشانههای درگیری ریه باشند. برای شناخت تفاوت علائم میتوانید مقاله علائم و درمان ذاتالریه را مطالعه کنید.
در صورت تداوم علائم تنفسی، صفحه نشانههای خطرناک عفونت ریه نیز راهنمای مرتبطی است.
علائم خطر آنفولانزا در بزرگسالان
در صورت مشاهده موارد زیر منتظر نوبت معمولی نمانید و برای ارزیابی فوری اقدام کنید:
- تنگی نفس یا دشواری واضح در تنفس
- درد یا فشار مداوم قفسه سینه
- کبودی لبها یا صورت
- گیجی، کاهش هوشیاری یا ناتوانی در بیدار ماندن
- تشنج
- قطع یا کاهش شدید ادرار
- ضعف یا درد عضلانی بسیار شدید
- بدتر شدن بیماری زمینهای
- بهبود علائم و سپس بازگشت تب یا سرفه شدیدتر
آنفولانزا چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک در فصل شیوع بیماری ممکن است با بررسی شروع ناگهانی تب، سرفه، بدندرد و تماس با فرد بیمار، تشخیص بالینی آنفولانزا را مطرح کند. همه افراد دارای علائم خفیف الزاماً به آزمایش نیاز ندارند.
آزمایش سریع آنتیژن
نتیجه این آزمایش معمولاً سریع آماده میشود، اما حساسیت آن محدود است؛ بنابراین نتیجه منفی همیشه آنفولانزا را رد نمیکند.
آزمایش مولکولی یا PCR
آزمایشهای مولکولی حساسیت بیشتری دارند و میتوانند ویروسهای آنفولانزای A و B را شناسایی کنند. نوع آزمایش براساس شدت بیماری، وضعیت بیمار و امکانات مرکز انتخاب میشود.
عکس قفسه سینه برای تشخیص خود آنفولانزا لازم نیست، اما در صورت تنگی نفس، درد قفسه سینه، کاهش اکسیژن یا احتمال ذاتالریه ممکن است درخواست شود.
درمان آنفولانزا
درمان به شدت علائم، مدت شروع بیماری و خطر بروز عوارض بستگی دارد. افراد دارای علائم خفیف معمولاً با مراقبت حمایتی بهبود پیدا میکنند؛ اما بیماران پرخطر یا بدحال باید سریعتر با پزشک تماس بگیرند.
داروهای ضدویروس
پزشک ممکن است برای بعضی بیماران داروی ضدویروس تجویز کند. این داروها زمانی بیشترین اثر را دارند که در ۴۸ ساعت نخست شروع علائم آغاز شوند؛ با این حال، در بیماران بستری، بدحال یا پرخطر ممکن است شروع دیرتر درمان نیز مفید باشد.
نوع دارو، مقدار مصرف و مدت درمان باید براساس سن، وزن، بارداری، عملکرد کلیه، شدت بیماری و داروهای دیگر بیمار تعیین شود. داروی باقیمانده از نسخه قبلی یا داروی فرد دیگری را مصرف نکنید.
داروهای تببر و مسکن
در صورت نداشتن منع پزشکی، داروهای مناسب میتوانند تب، سردرد و بدندرد را کاهش دهند. مقدار مصرف کودکان باید براساس سن و وزن تعیین شود.
کودکان و نوجوانان مبتلا یا مشکوک به آنفولانزا نباید بدون دستور پزشک آسپرین مصرف کنند؛ زیرا خطر یک عارضه نادر اما جدی وجود دارد.
آنتیبیوتیک
آنتیبیوتیک روی ویروس آنفولانزا اثر ندارد. این دارو فقط زمانی استفاده میشود که پزشک عفونت باکتریایی ثانویه مانند بعضی انواع ذاتالریه، سینوزیت یا عفونت گوش را تشخیص دهد.
درمان خانگی آنفولانزا
اقدامات زیر میتوانند به کنترل علائم و پیشگیری از کمآبی کمک کنند:
- استراحت کافی و کاهش فعالیت سنگین
- مصرف آب، سوپ و مایعات مناسب
- استفاده از غذای سبک و وعدههای کوچک
- مرطوب نگه داشتن هوای اتاق در صورت خشکی هوا
- نوشیدن مایعات گرم برای تسکین موقت گلو
- استفاده از عسل برای تسکین سرفه در افراد بالای یک سال
- پرهیز از سیگار، قلیان و دود دخانیات
- خودداری از فعالیت بدنی شدید تا بازگشت توان طبیعی
مکملها و دمنوشها جایگزین واکسن، معاینه یا داروی تجویزشده نیستند. بعضی فرآوردههای گیاهی نیز ممکن است با داروهای بیمار تداخل داشته باشند.
چه زمانی میتوان به محل کار یا مدرسه برگشت؟
تا زمانی که وضعیت عمومی رو به بهبود نرفته و حداقل ۲۴ ساعت بدون مصرف داروی تببر تب نداشتهاید، در خانه بمانید و تماس نزدیک با دیگران را محدود کنید.
پس از بازگشت به فعالیتهای معمول، بهتر است برای چند روز تهویه محیط، شستن دستها، رعایت فاصله از افراد آسیبپذیر و استفاده از ماسک در تماس نزدیک را جدیتر رعایت کنید.
اگر پس از بازگشت دوباره تب کردید یا وضعیت بدتر شد، مجدداً در خانه بمانید و در صورت شدت علائم با پزشک تماس بگیرید.
واکسن آنفولانزا
واکسن سالانه یکی از مهمترین راههای کاهش احتمال ابتلا و بهویژه کاهش خطر بیماری شدید، بستری و عوارض آنفولانزا است. ترکیب واکسن براساس ویروسهایی که احتمال میرود در فصل پیش رو در گردش باشند، بهروزرسانی میشود.
واکسنهای آنفولانزا انواع مختلفی دارند. واکسنهای تزریقی معمولاً غیرفعال یا نوترکیب هستند و واکسن اسپری بینی از ویروس زنده تضعیفشده استفاده میکند. نوع مناسب باید براساس سن، بارداری، بیماری زمینهای و وضعیت ایمنی انتخاب شود.
واکسیناسیون معمولاً سالانه انجام میشود. بعضی کودکان کمسن که پیشتر واکسن کافی دریافت نکردهاند، ممکن است در یک فصل به دو دوز با فاصله تعیینشده نیاز داشته باشند.
عوارض کوتاهمدت واکسن تزریقی ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- درد یا قرمزی محل تزریق
- خستگی
- سردرد
- درد عضلات
- تب خفیف
واکسن تزریقی غیرفعال نمیتواند آنفولانزای واقعی ایجاد کند. واکنش آلرژیک شدید نادر است، اما افرادی که سابقه واکنش شدید به واکسن یا اجزای آن دارند باید پیش از تزریق با پزشک مشورت کنند.
راههای پیشگیری از آنفولانزا
- دریافت واکسن فصلی متناسب با شرایط فرد
- شستن منظم دستها با آب و صابون
- پرهیز از لمس چشم، بینی و دهان با دست آلوده
- پوشاندن دهان و بینی با دستمال یا آرنج هنگام سرفه
- بهبود تهویه فضاهای بسته
- خودداری از حضور غیرضروری در جمع هنگام بیماری
- تمیز کردن سطوح پرتماس در محیط مشترک
- استفاده از ماسک هنگام تماس نزدیک با افراد آسیبپذیر
- خواب کافی، تغذیه متعادل و کنترل بیماریهای زمینهای
آنفولانزای پرندگان چیست؟
آنفولانزای پرندگان با آنفولانزای فصلی انسان یکسان نیست. این بیماری توسط بعضی ویروسهای آنفولانزای نوع A ایجاد میشود که بیشتر پرندگان را درگیر میکنند، اما در مواردی میتوانند از حیوان آلوده به انسان منتقل شوند.
خطر اصلی برای افرادی است که تماس بدون محافظت با پرندگان بیمار یا تلفشده، ترشحات حیوانی یا محیط آلوده داشتهاند. مصرف گوشت و تخممرغ کاملاً پختهشده راه معمول انتقال محسوب نمیشود.
اگر پس از تماس پرخطر با پرنده یا حیوان بیمار دچار تب، سرفه، تنگی نفس یا قرمزی چشم شدید، سابقه تماس را هنگام مراجعه به پزشک اعلام کنید.
سرفه یا علائم تنفسی شما شدید یا طولانی شده است؟
هنگام هماهنگی نوبت، زمان شروع تب و سرفه، بیماریهای زمینهای، داروهای مصرفی و وجود تنگی نفس را اعلام کنید.
سؤالات متداول
آنفولانزا چند روز طول میکشد؟
آیا آنفولانزا بدون تب ممکن است؟
بهترین زمان مصرف داروی ضدویروس چه موقع است؟
آیا برای آنفولانزا آنتیبیوتیک لازم است؟
آنفولانزا تا چند روز واگیردار است؟
تفاوت آنفولانزا و سرماخوردگی چیست؟
واکسن آنفولانزا چند بار تزریق میشود؟
آیا واکسن آنفولانزا باعث بیماری میشود؟
چه زمانی آنفولانزا خطرناک است؟
جمعبندی
آنفولانزا عفونت ویروسی تنفسی است که معمولاً ناگهانی شروع میشود و با سرفه، بدندرد، سردرد، خستگی و گاهی تب و لرز همراه است. بیشتر بیماران طی چند روز رو به بهبود میروند، اما سرفه و ضعف ممکن است بیشتر ادامه پیدا کنند.
افراد پرخطر باید با شروع علائم سریعتر با پزشک تماس بگیرند؛ زیرا درمان ضدویروس در روزهای ابتدایی بیشترین اثر را دارد. تنگی نفس، درد قفسه سینه، گیجی، کمآبی یا بازگشت تب پس از بهبود نیازمند بررسی فوری هستند.
واکسن سالانه، رعایت بهداشت دست، تهویه محیط و ماندن در خانه هنگام بیماری از مهمترین راههای پیشگیری و کاهش انتقال آنفولانزا هستند.