آنژیوگرافی مغز، که برای تجسم رگ های خونی در مغز استفاده میشود، شامل تزریق یک رنگ کنتراست به جریان خون و به دنبال آن تصویربرداری با اشعه ایکس برای ثبت تصاویر دقیق از رگهای خونی در مغز است. آنژیوگرافی مغز به پزشکان کمک میکند تا شرایط مختلفی را که بر رگهای خونی مغز تأثیر میگذارند، مانند آنوریسم، ناهنجاریهای شریانی وریدی (AVM)، تنگی و انسداد عروق خونی، تشخیص داده و ارزیابی کنند. این روش اطلاعات ارزشمندی را برای هدایت تصمیمات درمانی، از جمله مداخله جراحی یا روش های اندوواسکولار برای رسیدگی به ناهنجاری های عروقی و بهبود جریان خون به مغز ارائه میدهد.
چه بیماریهایی با آنژیوگرافی تشخیص داده میشود؟
همان طور که اشاره کردیم آنژیوگرافی مغز یک آزمایش تشخیصی است که میتواند برخی از بیماریهایی که مرتبط با عروق خونی گردن و مغز هستند را شناسایی نماید. تعدادی از این بیماریها عبارتند از:
- آنوریسم
- گرفتگی عروق
- ناهنجاریهای عروق خونی مغز
- التهاب رگهای خونی مغز
- تومورهای مغزی
- لخته شدن خون
- پارگی در دیوارهی رگها
آنژیوگرافی همچنین میتواند علت برخی از بیماریها را شناسایی کند، مانند:
- سکته
- سردردهای شدید
- از دست دادن حافظه
- لکنت زبان
- سرگیجه
- تاری و یا دوبینی
- بیحسی و ضعف
- عدم تعادل بدن
چه زمانی انجام آن ضروری است؟ (علائم هشدار)
آنژیوگرافی مغز زمانی انجام میشود که پزشک به وجود مشکل جدی در عروق مغزی یا گردنی مشکوک باشد و روشهای سادهتر تصویربرداری (مثل CT یا MRI) پاسخ قطعی نداده باشند. بهطور مشخص، در صورت مشاهده علائم هشدار زیر، انجام این بررسی میتواند ضروری باشد:
- سردردهای ناگهانی، شدید و غیرقابلتحمل (بهویژه سردردی که فرد آن را «بدترین سردرد عمر» توصیف میکند)
- علائم سکته مغزی مانند ضعف یا بیحسی یکطرفه بدن، اختلال در تکلم، افتادگی صورت یا کاهش هوشیاری
- اختلالات بینایی مثل تاری دید، دوبینی یا از دست دادن ناگهانی بینایی
- سرگیجه شدید، عدم تعادل یا لنگ زدن ناگهانی
- تشنج بدون سابقه قبلی یا تشنجهای غیرقابل توضیح
- مشکوک بودن به آنوریسم یا ناهنجاریهای عروقی مغز (AVM) در بررسیهای اولیه
- پیگیری علت خونریزی مغزی یا سکتههای مکرر و نامشخص
در این شرایط، آنژیوگرافی مغز به پزشک کمک میکند تا با دقت بالا وضعیت رگها را بررسی کرده و در صورت لزوم، سریعترین و مؤثرترین تصمیم درمانی را اتخاذ کند.
تفاوت آنژیوگرافی مغز با CTA و MRA
در بررسی عروق مغزی، سه روش تصویربرداری پرکاربرد وجود دارد: آنژیوگرافی مغز، CTA و MRA. هرکدام دقت، کاربرد و میزان تهاجم متفاوتی دارند و انتخاب آنها به شرایط بیمار و نظر پزشک بستگی دارد.
آنژیوگرافی مغز (DSA)
این روش دقیقترین و استاندارد طلایی بررسی عروق مغز محسوب میشود. در آن، یک کاتتر از طریق رگ (معمولاً کشاله ران) وارد بدن شده و ماده حاجب مستقیماً به عروق مغزی تزریق میشود. آنژیوگرافی امکان مشاهده بسیار دقیق تنگیها، انسدادها، آنوریسم و ناهنجاریهای عروقی را فراهم میکند و حتی میتواند همزمان جنبه درمانی داشته باشد. با این حال، روشی تهاجمی است و معمولاً زمانی استفاده میشود که روشهای غیرتهاجمی کافی نباشند.
CTA (سیتی آنژیوگرافی)
CTA با استفاده از سیتیاسکن و تزریق ماده حاجب از طریق ورید انجام میشود. این روش سریع، غیرتهاجمیتر از آنژیوگرافی و برای تشخیص اولیه تنگی عروق، آنوریسم و انسدادها بسیار کاربردی است. دقت CTA بالا است، اما به اندازه آنژیوگرافی جزئیات ریز عروقی را نشان نمیدهد و از اشعه ایکس استفاده میکند.
MRA (امآر آنژیوگرافی)
MRA بر پایه MRI انجام میشود و در بسیاری از موارد حتی بدون تزریق ماده حاجب نیز قابل انجام است. این روش کاملاً غیرتهاجمی بوده و برای بیمارانی که نمیتوانند ماده حاجب یددار دریافت کنند (مثلاً بیماران کلیوی یا حساس به ید) گزینه مناسبی است. دقت MRA خوب است، اما در مقایسه با CTA و بهویژه آنژیوگرافی، جزئیات کمتری از رگهای بسیار ظریف نشان میدهد.
آمادگی های پیش از انجام آنژیوگرافی مغز
با توجه به شرایط بیماری خود ممکن است لازم باشد دستورالعملهای متفاوتی را پیش از آنژیوگرافی مغز دنبال نمائید، بنابراین لازم است در این مورد از پزشک خود اطلاعات لازم را کسب نمائید. برخی از موارد کلی که پیش از آنژیوگرافی مغز باید از آنها اطلاع داشته باشید عبارت است از:
- در برخی موارد لازم است از چند ساعت پیش از آزمایش، از خوردن و آشامیدن مواد غذایی پرهیز نمایید.
- مصرف داروهایی که باعث رقیق شدن خون میشود مانند آسپرین و داروهای ضد انعقادی غیر استروئیدی را قطع نماید.
- در صورتی که نوزاد زیر ۲ سال دارید و به او شیر میدهد به اندازهی تغذیهی ۲۴ ساعت او شیر داشته باشید، زیرا به دلیل استفاده از مادهی حاجب تا ۲۴ ساعت نمیتوانید به او شیر بدهید.
- در صورتی که دچار آلرژی به ماده و یا داروی خاصی هستید به پزشک خود اطلاع دهید.
- هرگونه بیماری مزمن مانند بیماریهای کلیوی یا بارداری را به پزشک اطلاع دهید.
- اگر باردار هستید ممکن است تاثیر اشعه ایکس برای جنین شما خطرناک باشد بنابراین بارداری خود را به پزشک اطلاع دهید.
نحوه انجام آنژیوگرافی مغز
برای آنژیوگرافی مغز پس از اینکه به بهترین کلینیک مغز و اعصاب در تهران مراجعه میکنید، داروی آرام بخش دریافت خواهید کرد. (کودکان تحت بیهوشی عمومی قرار میگیرند).
یکی از موارد مهم جهت آنژیوگرافی مغز این است که در طی عمل، سر شما حرکت نداشته باشد، بنابراین با استفاده از بندهایی سر شما ثابت میشود تا هیچ گونه حرکت غیرارادی در طی آزمایش نداشته باشید.
مراحل مختلف آنژیوگرافی مغز عبارت است از:
جهت شروع ابتدا بخشی از کشاله ران استریل میشود و سپس یک کاتتر از طریق رگ کشاله ران وارد بدن میشود تا به رگ کاروتید که در ناحیه گردن قرار گرفته است برسد. رگ کاروتید خون رسانی به مغز را بر عهده دارد.
رنگ کنتراست از طریق کاتتر به داخل رگهای خونی وارد میشود. زمانی که مادهی حاجب وارد بدن میشود ممکن است کمی احساس گرما داشته باشید. هنگامی که مادهی حاجب به عروق مغزی برسد چند عکس رادیوگرافی از ناحیه سر و گردن تهیه میشود. در هنگام اسکن ممکن است از شما خواسته شود برای چند ثانیه نفس خود را نگه دارید.
در انتها کاتتر خارج میشود و پانسمانهایی در این ناحیه قرار داده میشود.
کل زمان آزمایش ممکن است بین ۱ تا ۳ ساعت طول بکشد.
مراقبتهای پس از آنژیوگرافی مغز
پس از انجام آنژیوگرافی مغز، رعایت برخی نکات مراقبتی اهمیت زیادی دارد تا از بروز عوارض احتمالی جلوگیری شود و روند بهبودی بهخوبی طی شود. بیشتر بیماران در صورت رعایت این توصیهها، بدون مشکل خاصی به فعالیتهای روزمره بازمیگردند.
در ساعات اولیه پس از آنژیوگرافی، بیمار معمولاً باید ۲ تا ۶ ساعت استراحت مطلق داشته باشد و ناحیهای که کاتتر از آن وارد شده (معمولاً کشاله ران) تا چند ساعت حرکت داده نشود. این کار به جلوگیری از خونریزی و هماتوم کمک میکند.
در ۲۴ ساعت اول:
- مایعات فراوان بنوشید تا ماده حاجب سریعتر از بدن دفع شود
- از رانندگی، بالا رفتن از پله بهصورت مکرر و فعالیت بدنی شدید خودداری کنید
- پانسمان محل ورود کاتتر را خشک و تمیز نگه دارید
تا حداقل یک هفته:
- از بلند کردن اجسام سنگین خودداری کنید
- ورزش سنگین، دویدن و فعالیتهای پرفشار انجام ندهید
- در صورت تجویز پزشک، داروها را دقیق و منظم مصرف کنید
علائمی که نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارند
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، باید سریعاً با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید:
- خونریزی، تورم یا درد شدید در محل ورود کاتتر
- قرمزی، گرمی یا ترشح از محل پانسمان
- بیحسی، ضعف اندامها یا اختلال در تکلم
- سرگیجه شدید، تاری دید یا سردرد غیرعادی
- درد قفسه سینه یا تنگی نفس
بازگشت به فعالیتهای عادی
در اغلب بیماران، بازگشت به فعالیتهای روزمره سبک پس از ۲۴ تا ۴۸ ساعت امکانپذیر است؛ اما زمان دقیق آن باید طبق نظر پزشک معالج تعیین شود. در صورت نیاز به اقدامات درمانی بعدی، برنامه درمانی توسط متخصص مغز و اعصاب مشخص خواهد شد.
رعایت دقیق مراقبتهای بعد از آنژیوگرافی مغز، نقش مهمی در پیشگیری از عوارض و افزایش ایمنی این روش تشخیصی دارد و به شما کمک میکند با آرامش بیشتری مسیر درمان را ادامه دهید.
پس از اتمام آنژیوگرافی به اتاق ریکاوری منتقل میشوید. به مدت ۲ الی ۶ ساعت باید بیحرکت باشید و استراحت کنید، سپس در صورتی که پزشک اجازه دهد میتوانید به منزل بازگردید.
در منزل حداقل تا ۱ هفته از بلند کردن اجسام سنگین خودداری نمائید و از انجام فعالیتهایی که باعث خستگی میشوند، پرهیز نمائید.
عوارض و خطرات احتمالی آنژیوگرافی مغز
آنژیوگرافی مغز بهطور کلی یک روش ایمن و کمخطر محسوب میشود، بهویژه زمانی که توسط تیم پزشکی باتجربه و در مرکز مجهز انجام شود. با این حال، مانند هر اقدام تشخیصی تهاجمی، احتمال بروز برخی عوارض هرچند نادر وجود دارد که آگاهی از آنها اهمیت دارد.
از عوارض شایع و خفیف میتوان به درد یا کبودی در محل ورود کاتتر، احساس گرما هنگام تزریق ماده حاجب، و خستگی موقت پس از انجام آزمایش اشاره کرد. این موارد معمولاً طی چند ساعت تا چند روز برطرف میشوند و جای نگرانی ندارند.
در برخی افراد ممکن است واکنش حساسیتی به ماده حاجب رخ دهد که به صورت خارش، کهیر یا تهوع خفیف ظاهر میشود. بروز واکنشهای شدید آلرژیک بسیار نادر است، اما به همین دلیل قبل از انجام آنژیوگرافی، سابقه حساسیت دارویی از بیمار پرسیده میشود.
از عوارض نادر اما مهمتر میتوان به خونریزی یا ایجاد هماتوم در محل ورود کاتتر، آسیب موقت به رگ خونی، یا اختلال گذرای کلیهها (بهویژه در افراد با بیماری کلیوی زمینهای) اشاره کرد. به همین علت، بررسی عملکرد کلیه قبل از انجام آنژیوگرافی اهمیت زیادی دارد.
در موارد بسیار نادر، احتمال بروز سکته مغزی، تشنج یا اختلالات عصبی موقت وجود دارد که معمولاً به دلیل جابهجایی لخته یا اسپاسم عروقی رخ میدهد. این عوارض درصد بسیار پایینی دارند و با پایش دقیق بیمار در حین و بعد از انجام آنژیوگرافی، ریسک آنها به حداقل میرسد.
بهطور کلی، زمانی که انجام آنژیوگرافی مغز توسط پزشک توصیه میشود، مزایای تشخیصی آن بهمراتب بیشتر از خطرات احتمالی است. رعایت دقیق دستورات قبل و بعد از انجام آنژیوگرافی و اطلاعرسانی کامل به پزشک درباره بیماریهای زمینهای، نقش مهمی در کاهش عوارض خواهد داشت.
بیشتر بدانید: فوق تخصص سکته مغزی
اقدامات درمانی پس از آنژیوگرافی مغز
همان طور که اشاره کردیم آنژیوگرافی مغز یک آزمایش تشخیصی است. پس از اینکه نتایج آزمایش توسط متخصص رادیولوژیست بررسی و تفسیر شد میتوانید جهت دریافت درمان مناسب به بهترین متخصص مغز و اعصاب در تهران مراجعه نمائید. در صورت نیاز ممکن است برای شما آزمایشهای دیگری تجویز شود و یا درمانهای دارویی و جراحی به شما پیشنهاد شود.
نتیجه گیری
آنژیوگرافی مغز یکی از دقیقترین و قابلاعتمادترین روشهای تشخیصی برای بررسی وضعیت عروق مغزی و گردنی است که نقش مهمی در تشخیص بهموقع بیماریهایی مانند آنوریسم، تنگی عروق، ناهنجاریهای عروقی و پیشگیری از سکته مغزی دارد. با وجود اینکه این روش جزو اقدامات تهاجمی محسوب میشود، در صورت انجام صحیح و رعایت مراقبتهای قبل و بعد از آن، روشی ایمن با ارزش تشخیصی بسیار بالا به شمار میآید. تشخیص زودهنگام از طریق آنژیوگرافی میتواند مسیر درمان را تغییر داده و از بروز عوارض جدی و جبرانناپذیر جلوگیری کند.
رزرو نوبت آنژیوگرافی مغز در کلینیک آرام
اگر پزشک برای شما انجام آنژیوگرافی مغز را توصیه کرده یا دچار علائمی مانند سردردهای شدید، سرگیجه، اختلال بینایی، ضعف اندامها یا سابقه سکته مغزی هستید، کلینیک آرام با بهرهگیری از پزشکان متخصص و تجهیزات تشخیصی پیشرفته، آماده ارائه خدمات دقیق و ایمن به شماست.
برای دریافت مشاوره تخصصی و رزرو نوبت:
📞 تماس مستقیم: ۰۲۱۲۲۲۲۳۶۰۰
🕒 ساعات پاسخگویی: هر روز ۱۰:۰۰ الی ۲۰:۰۰ (بهجز تعطیلات)
📍 مشاهده آدرس و مسیر روی نقشه
🔒 اطلاعات شما کاملاً محرمانه است و تنها برای هماهنگی نوبت استفاده میشود.