اگر موقع راه رفتن زود نفستان میبرد، پاها و شکمتان بیدلیل ورم میکند یا حس میکنید قلبتان مثل قبل پرتوان نمیزند، احتمال بیماری کاردیومیوپاتی قلب وجود دارد. این مشکل، عضله قلب را ضعیف میکند و کار پمپاژ خون را سختتر میسازد. گاهی بیسر و صدا پیش میرود و ناگهان با علائم جدی خودش را نشان میدهد.
کاردیومیوپاتی قلب چیست؟
کاردیومیوپاتی، بیماری مربوط به عضلات قلب است که هر کسی را در هر سنی درگیر میکند اما در مردان بیشتر از زنان دیده میشود. در این بیماری، عضله قلب، بزرگ و سفت میشود یا حتی بافت سالم آن بهتدریج جای خود را به بافت اسکار (جای زخم) میدهد. هرچه این روند پیش برود، قلب توانایی کمتری برای پمپاژ خون به سراسر بدن پیدا میکند.
اگر این مشکل به موقع درمان نشود موجب نارسایی قلبی، آریتمی قلبی (نامنظمی ضربان) و تجمع مایعات در پاها، شکم یا ریهها میگردد. حتی ممکن است مشکلاتی برای دریچههای قلب ایجاد کند.
علائم کاردیومیوپاتی قلب
شاید در مراحل اولیه، کاردیومیوپاتی بیصدا پیش برود و علامت خاصی ایجاد نکند. اما وقتی بیماری شدیدتر شود، نشانههای زیر خود را نشان میدهند:
- نفستنگی یا احساس کم آوردن هوا حتی در فعالیتهای سبک
- ورم در پاها، مچ یا شکم
- سرگیجه، احساس سبکی سر یا خستگی مداوم
- فشار یا درد در قفسه سینه
- ضربان قلب تند، کند یا نامنظم
انواع اصلی کاردیومیوپاتی
ویژگیهای ساختاری، علت بروز و تأثیر آن بر عملکرد قلب عواملی هستند که در دستهبندی کاردیومیوپاتی قلب اهمیت دارند.
کاردیومیوپاتی دیلاته
در این نوع، خصوصا بطن چپ، دچار گشادی و نازک شدن دیوارهها میشود که منجر به کاهش توان پمپاژ خون و افت عملکرد قلب میگردد. علائم شایع شامل خستگی، تنگی نفس، ورم اندامها و کاهش تحمل فعالیت است. علتها شامل عفونتهای ویروسی مانند کوکساکی، عوامل ژنتیکی، مصرف طولانیمدت الکل یا مواد مخدر، فشار خون کنترلنشده و برخی داروهای شیمیدرمانی است.
کاردیومیوپاتی آرایتموژنیک بطن راست
یک بیماری نادر و ژنتیکی که در آن، عضله بطن راست به تدریج با بافت چربی و فیبروز جایگزین میشود. این تغییرات موجب اختلال عملکرد بطن راست و بروز آریتمیهای خطرناک میگردد. علائم شامل ضربان نامنظم قلب، سرگیجه، غش، درد قفسه سینه و خطر مرگ ناگهانی بهویژه در ورزشکاران جوان است.
کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک
در این بیماری ژنتیکی، ضخامت غیرطبیعی دیوارههای قلب بهخصوص بطن چپ و سپتوم سبب کاهش فضای داخلی بطن و اختلال در پر شدن و خروج خون میگردد. این حالت ممکن است جریان خروجی قلب را مسدود کرده و زمینه بروز آریتمیهای جدی را ایجاد کند.
کاردیومیوپاتی محدود
دیوارههای قلب سفت و غیرقابل انعطاف شده و توانایی انبساط در مرحله دیاستول کاهش پیدا میکند در حالی که قدرت انقباض تا حدی حفظ میشود. شایعترین علل شامل آمیلوئیدوز، فیبروز گسترده، سارکوئیدوز و برخی بیماریهای متابولیک یا ارثی است.
کاردیومیوپاتی تاکوتسوبو
بهصورت موقت و برگشتپذیر رخ میدهد و پس از استرس شدید روانی یا جسمی ایجاد میشود. بطن چپ دچار اختلال ناگهانی عملکرد میگردد که علائم آن مشابه حمله قلبی (درد قفسه سینه و تنگی نفس) است اما بدون انسداد عروق کرونری رخ میدهد.
علت ایجاد کاردیومیوپاتی قلب
جهشهای ژنتیکی مادرزادی یا اکتسابی از علل اصلی بروز کاردیومیوپاتیها هستند. در برخی انواع مانند کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM) نقش ژنتیک بسیار پررنگ است. این تغییرات بهطور مستقیم بیماری را ایجاد میکنند یا زمینه را برای اثرات منفی عوامل محیطی فراهم میسازند.
بیماریهای روماتولوژیک و بافت همبند
بیماریهای خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید، لوپوس و اسکلرودرمی موجب التهاب و آسیب به عضله قلب میشوند یا روند بیماریهای قلبی را تشدید میکنند.
عفونتها
ویروسها، باکتریها و برخی عوامل عفونی مستقیماً به عضله قلب حمله میکنند یا با ایجاد واکنش ایمنی غیرمستقیم سبب آسیب قلب میشوند. نمونهها شامل هپاتیت C، ویروس فلج اطفال، عفونتهای گلو، مخملک، سل و سایر عوامل ویروسی و باکتریایی هستند.
کمبود ویتامینها و املاح ضروری
کمبود مواد مغذی مانند ویتامین B1، نیاسین و اسید فولیک عملکرد عضله قلب را مختل کرده و زمینهساز یا تشدیدکننده کاردیومیوپاتیها است.
مصرف الکل و مواد مخدر
الکل یک سم قلبی شناختهشده است که موجب ضعف و نارسایی قلب میشود. این در حالی است که مواد مخدر صنعتی مانند آمفتامین و قرصهای اکستازی به آسیب جدی و گاه دائمی عضله قلب منجر میگردند.
کاردیومیوپاتی قلب در بارداری
کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM) در سالهای اخیر با روند رو به افزایش در میان زنان باردار تشخیص داده میشود. بسیاری از زنان مبتلا به HCM میتوانند بارداری را بدون مشکل جدی پشت سر بگذارند اما خطر عوارض قلبی در موارد زیر بیشتر است:
- وجود علائم یا سابقه مشکلات قلبی پیش از بارداری
- وجود انسداد شدید در مجرای خروجی بطن چپ
پیش از اقدام به بارداری، این بیماران باید تحت ارزیابی کامل پزشکی، آزمایشهای تشخیصی و در صورت لزوم مشاوره ژنتیکی قرار بگیرند تا میزان خطر و نیاز به مراقبت ویژه در دوران بارداری مشخص شود.
تشخیص کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM)
فرآیند تشخیص HCM با ارزیابی بالینی جامع شروعمیشود که شامل جمعآوری شرح حال دقیق از بیمار، بررسی علائم، سابقه خانوادگی بیماریهای قلبی و انجام معاینه فیزیکی کامل است.
اکوکاردیوگرام: مهمترین روش تصویربرداری برای تشخیص HCM است که با استفاده از امواج اولتراسوند، ساختار قلب، ضخامت دیوارهها و عملکرد بطنها را بهطور دقیق نمایش میدهد.
الکتروکاردیوگرام (ECG):
فعالیت الکتریکی قلب را ثبت کرده و وجود ناهنجاریها یا آریتمیهای مرتبط با HCM را مشخص میسازد.
امآرآی قلب: تصاویری با وضوح بالا از عضله قلب ارائه میدهد و در ارزیابی میزان و محل ضخیمشدگی دیوارههای قلب بسیار کاربردی است.
آزمایش ژنتیک: برای اعضای خانواده بیماران مبتلا توصیه میشود تا ناقلان بالقوه جهشهای ژنتیکی شناسایی شوند.
تشخیصهای افتراقی: برخی شرایط، علائمی مشابه HCM ایجاد میکنند و باید از طریق بررسی دقیق افتراق داده شوند، از جمله:
- تنگی دریچه آئورت
- فشار خون بالا
- قلب ورزشکار (تغییرات فیزیولوژیک ناشی از تمرینات شدید)
پیشگیری از کاردیومیوپاتی قلب
صادقانه باید بگوییم که اگر نوع بیماری ارثی باشد، نمیتوان جلوی بروز آن را گرفت اما با مراقبت درست، خطر و عوارض آن کمتر خواهد شد. برای محافظت از قلب، بهتر است:
- از مصرف مواد مخدر، الکل و دخانیات خودداری کنید.
- رژیم غذایی سالم و متعادل داشته باشید و مصرف سبزیجات، میوه و غذاهای کمچرب را در برنامه روزانه بگنجانید.
- خواب کافی و باکیفیت داشته باشید تا قلب فرصت ترمیم و استراحت پیدا کند.
- استرس و اضطراب را کنترل کنید، چون فشار روانی میتواند روی عملکرد قلب اثر بگذارد.
- فعالیت بدنی منظم داشته باشید؛ حتی پیادهروی روزانه میتواند خطر بیماریهای قلبی را کاهش دهد.
به زبان ساده، اگر سالم غذا بخورید، سیگار نکشید، خوب بخوابید، استرس را کم کنید و بدنتان را فعال نگه دارید، قلبتان قویتر و خطر کاردیومیوپاتی کمتر میشود.
درمان کاردیومیوپاتی
به شرایط بیمار، نوع بیماری و نظر پزشک بستگی دارد.
| مصرف دارو | مسدودکننده گیرنده آنژیوتانسین برای تعادل الکترولیتها و کمک به عملکرد صحیح عضلات و اعصاب.
مسدودکنندههای بتا برای کاهش فشار خون و کم کردن فشار روی قلب. کورتیکواستروئیدها برای کاهش التهاب قلب. مهارکننده ACE برای بهبود عملکرد قلب و کاهش فشار خون. داروهای ضدانعقاد خون برای پیشگیری از تشکیل لخته خون. مسدودکننده کانال کلسیم برای کنترل ضربان و بهبود جریان خون. رقیقکنندههای خون بهویژه برای بیماران مبتلا به کاردیومیوپاتی گشاد شده، جهت جلوگیری از لخته شدن خون. |
| تغییر سبک زندگی | بیمار باید از مصرف دخانیات، الکل و مواد مخدر پرهیز کند، رژیم غذایی سالم و کمنمک داشته باشد، استرس را مدیریت نموده و فعالیت بدنی منظم و سبک انجام دهد. این تغییرات میتوانند به کاهش فشار روی قلب و پیشگیری از بدتر شدن بیماری کمک کنند. |
| روشهای غیر جراحی | استفاده از دستگاههای پزشکی مانند دفیبریلاتور یا پیسمیکر برای تنظیم ضربان قلب پیشنهاد میشود. این روشها بدون عمل جراحی قلب باز انجام میشوند و بیشتر برای کنترل علائم و پیشگیری از مشکلات ناگهانی قلبی هستند. |
| روشهای جراحی
برای بیماران مبتلا |
به کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک که علائم شدید دارند و با دارو نتیجه مطلوب نمیگیرند، جراحی سپتال میکتومی انجام میشود. در این عمل، جراح بخشی از دیواره ضخیمشده بین دو بطن قلب را برمیدارد تا جریان خون بهبود یابد. در صورت لزوم، تعویض یا ترمیم دریچه قلب نیز همزمان انجام میشود. این جراحی معمولاً ایمن است و بیمار پس از بهبودی میتواند زندگی عادی خود را ادامه دهد. |
چه زمانی احتمال ابتلا به کاردیومیوپاتی بیشتر میشود؟
- بارداری، بلاخص اگر با عوارض قلبی همراه باشد.
- سابقه حمله قلبی که باعث آسیب به عضله قلب شده باشد.
- انجام شیمیدرمانی یا پرتودرمانی به دلیل تأثیر منفی بر بافت قلب.
- مصرف مواد مخدر یا نوشیدنیهای الکلی که به قلب آسیب میزنند.
- ابتلا به نارسایی قلبی، کاردیومیوپاتی یا ایست ناگهانی قلب در گذشته.
- استرس و فشار روحی شدید مثل از دست دادن یک عزیز که میتواند عملکرد قلب را مختل کند.
درمان قطعی کاردیومیوپاتی قلب ممکن است؟
این عارضه درمان قطعی ندارد اما با روشهای مختلف میتوان علائم آن را کنترل و سرعت پیشرفت بیماری را کاهش داد. این اقدامات برای کاهش عوارض و پیشگیری از نارسایی قلبی کمک کننده هستند. اگر علائمی مشاهده کردید که ممکن است نشانه مشکل قلبی باشد، باید فورا به پزشک مراجعه کنید.
نشانههایی که باید فورا برای بررسی کاردیومیوپاتی به پزشک مراجعه کنید
اگر هر یک از علائم زیر را تجربه کردید حتی اگر خفیف یا موقتی باشند، اصلا وقت را تلف نکنید و سریعا به متخصص قلب مراجعه کنید.
- تنگی نفس غیرعادی، مخصوصا هنگام فعالیت یا دراز کشیدن
- خستگی شدید یا ضعف بیدلیل
- تورم غیرطبیعی در پاها، مچها یا شکم
- درد یا فشار در قفسه سینه
- ضربان قلب نامنظم، خیلی سریع یا شدید (تپش قلب)
- سرگیجه، احساس گیجی یا غش کردن
- احساس فشار یا سنگینی در قفسه سینه همراه با تپش قلب غیرطبیعی
- داشتن سابقه خانوادگی بیماریهای قلبی یا کاردیومیوپاتی، مخصوصا در بستگان نزدیک با سابقه مرگ ناگهانی قلبی
- ابتلا به بیماریهای قلبی یا داشتن عوامل خطر مثل فشار خون بالا، دیابت، چاقی یا مصرف دخانیات
- تشدید علائم نارسایی قلبی مانند تنگی نفس مداوم یا تورم پاها
آیا درد قفسه سینه ممکن است نشانه کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک باشد؟
درد قفسه سینه یکی از علائم رایج بسیاری از بیماریهای قلبی است، اما بهتنهایی نمیتواند نشان دهد که فرد حتما به کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM) مبتلاست. برای تشخیص دقیق، باید همه علائم دیگر بررسی شده و معاینات و آزمایشهای لازم در مراکز درمانی انجام شود تا نوع دقیق بیماری مشخص گردد.
راهکارهای خانگی برای کنترل کاردیومیوپاتی قلب
اینکه در طول روز به اندازه کافی آب بنوشید، اهمیت بسیار زیادی دارد. البته در برخی بیماران، کاهش مصرف نمک و مایعات در صورتی که علائم نارسایی قلبی وجود داشته باشد، ضروری است.
انجام تمرینات هوازی سبک و غیررقابتی برای بیشتر افراد مبتلا به کاردیومیوپاتی امکانپذیر است. با این حال، نوع و شدت ورزش باید طبق نظر پزشک باشد و از بلند کردن وزنههای سنگین خودداری شود.
سالی یکبار برای چکاپ و بررسی وضعیت قلب به متخصص قلب مراجعه کنید تا روند بیماری تحت کنترل باشد.
آیا کاردیومیوپاتی با داروهای گیاهی قابل بهبود است؟
گیاه زالزالک برای بهبود علائم نارسایی احتقانی قلب در مراحل اولیه، که از عوارض اصلی کاردیومیوپاتی است، مؤثر است. بسیاری از متخصصان طب گیاهی، زالزالک را یک روش کمخطر و مفید برای کمک به کنترل این عارضه میدانند. البته استفاده از آن باید با نظر پزشک انجام شود تا با سایر درمانها تداخل نداشته باشد.
عوارض کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM)
اگر این بیماری کنترل نشود باعث مشکلات جدی خواهد شد، از جمله:
نارسایی قلبی: ضعف قلب در پمپاژ خون که باعث تجمع مایعات در بدن و احساس خستگی میشود.
آریتمی (ریتم غیرطبیعی قلب): این وضعیت خطر سکته مغزی یا ایست قلبی را بالا میبرد.
مرگ ناگهانی قلبی: در ورزشکاران جوان، HCM ممکن است در حین فعالیت شدید باعث آریتمی کشنده شود.
| عوارض کوتاهمدت | نارسایی حاد قلبی
آریتمی ناگهانی |
| عوارض بلندمدت | نارسایی مزمن قلبی
آریتمیهای مداوم نیاز به درمانها و مداخلات پیشرفته پزشکی |
سخن پایانی
کاردیومیوپاتی؛ بیماری جدی است که نباید نادیده گرفت. تشخیص و درمان بهموقع آن، جان شما را نجات داده و کیفیت زندگی را به شکل قابلتوجهی ارتقا میدهد. اگر علائمی مانند تنگی نفس غیرمعمول، خستگی شدید یا تپش قلب را تجربه میکنید، نباید در مراجعه به پزشک تأخیر کنید. مراجعه به متخصص قلب و عروق در پیشگیری از پیشرفت بیماری و کنترل علائم تاثیر زیادی دارد.
سوالات متداول
آیا امکان اینکه کودکان و نوجوانان هم به کاردیومیوپاتی دچار شوند، وجود دارد؟
بله. برخی از انواع کاردیومیوپاتی، بلاخص نوع ارثی یا ژنتیکی از سنین کودکی یا نوجوانی بروز پیدا میکنند. این موارد نیاز به تشخیص زودهنگام، بررسیهای منظم و مراقبت ویژه پزشکی دارند.
برای جلوگیری از پیشرفت کاردیومیوپاتی چه کارهایی انجام بدهیم؟
با کنترل عوامل خطر مانند فشار خون بالا، پیروی از رژیم غذایی سالم، پرهیز از مصرف دخانیات و الکل، انجام فعالیت بدنی مناسب، کنترل وزن و پایبندی دقیق به درمانهای دارویی، میتوان روند پیشرفت بیماری را کند کرد.
آیا فرد مبتلا به کاردیومیوپاتی امکان بارداری ایمن را دارد؟
بارداری در بیماران مبتلا باید تحت نظارت دقیق متخصص قلب و متخصص زنان انجام شود. بسته به شدت بیماری، ممکن است بارداری خطراتی برای مادر و جنین به همراه داشته باشد. به همین خاطر برنامهریزی و مشاوره قبل از بارداری ضروری است.