گرفتگی عروق کرونری قلب از دلایل اصلی مرگومیر در سراسر دنیا محسوب میشود و به دلایل مختلفی در افراد بروز میکند. علائم این بیماری در هر شخص متفاوت است و هر فرد تجربه خاصی از نشانههای گرفتگی عروق کرونری دارند. در بیشتر موارد، این بیماری به خاطر تجمع پلاکها در دیواره عروق ایجاد میشود. با شکلگیری این پلاکها، جریان خون دچار محدودیت یا انسداد شده و در نتیجه، خطر سکته قلبی افزایش پیدا میکند. وقتی قلب نتواند به اندازه کافی اکسیژن و مواد مغذی دریافت نماید، توانایی پمپاژ خون در آن کاهش یافته و مشکلات جدیتری به وجود میآید. راههای پیشگیری و درمان این بیماری در ادامه به طور مفصل توضیح داده میشود.
گرفتگی عروق کرونری قلب چیست؟
قلب، حیاتیترین اندام بدن، سه رگ اصلی دارد که وظیفه خونرسانی به بافت قلب را انجام میدهند. وقتی هر یک از این رگها دچار انسداد یا گرفتگی شوند، احتمال سکته قلبی و حتی از کار افتادن قلب بهطور جدی افزایش خواهد یافت.
سرخرگها که خون را از قلب به سایر اندامها منتقل میکنند، دارای یک لایه نازک به نام اندوتلیوم یا لایه درونرگی هستند. این لایه سلولی کمک میکند تا خون به راحتی در رگها جریان داشته باشد. اما زمانی که دیواره شریانها سفت و ضخیم میشود، جریان خون محدود شده و خاصیت ارتجاعی عروق از بین میرود. این تغییرات سبب آسیب دیدن اندوتلیوم شده و زمینه را برای گرفتگی رگها هموار میسازد.
در ادامه، کلسترول در دیواره شریانها تجمع یافته و روندی به نام آترواسکلروز آغاز میشود. بدن برای مقابله با این تجمع، گلبولهای سفید را برای پاکسازی به محل آسیبدیده میفرستد. با این وجود، گلبولهای سفید همیشه موفق نمیشوند و ممکن است در همان محل گیر کنند. بهاینترتیب، ترکیبی از کلسترول، کلسیم، ماکروفاژها و سایر مواد خونی در دیواره شریان جمع شده و پلاک ایجاد میگردد.
این پلاکها گاهی رشد محدودی دارند و مشکلی برای فرد ایجاد نمیکنند اما در برخی موارد رشد آنها ادامه یافته و جریان خون را به شدت مختل میکنند که این موضوع خطر سکته قلبی را به دنبال دارد.
علائم گرفتگی عروق کرونری قلب
اگر با هر یک از علائم زیر مواجه شدید، شاید دچار گرفتگی رگهای قلب باشید و لازم است هرچه سریعتر به پزشک مراجعه کنید.
درد قفسه سینه (آنژین)
شایعترین علامت گرفتگی رگ قلب، احساس درد یا فشار در قفسه سینه است؛ حالتی که گویی کسی روی سینه شما ایستاده باشد. این احساس درد در بخش میانی یا سمت چپ قفسه سینه بروز میکند. آنژین غالبا در اثر استرس جسمی یا عاطفی ایجاد شده و چند دقیقه بعد از توقف فعالیت یا رفع استرس برطرف میشود.
تنگی نفس
وقتی قلب به دلیل گرفتگی عروق نتواند خون کافی به اندامهای بدن پمپاژ کند، فرد دچار تنگی نفس یا خستگی مفرط هنگام فعالیت خواهد شد.
حمله قلبی
اگر یکی از شریانهای کرونری به شکل کامل مسدود شود، خطر بروز حمله قلبی وجود دارد. علائم حمله قلبی شامل:
- فشار و درد شدید در قفسه سینه
- درد منتشرشده به شانه، بازو یا پشت
- تنگی نفس و تعریق شدید
- خستگی، حالت تهوع یا سرگیجه
علائم گرفتگی رگ قلب در زنان
علائم گرفتگی عروق کرونری قلب در زنان ممکن است غیر تیپیک یا کمتر مشخص باشند.
- خستگی غیرعادی و مزمن بهخصوص پس از فعالیت معمول
- درد در قسمتهای گردن، فک، شانهها، قسمت بالای کمر یا حتی شکم
- حالت تهوع، سوءهاضمه یا احساس نفخ
- تعریق سرد
- سبکی سر یا سرگیجه
- اضطراب بیدلیل یا احساس مرگ قریبالوقوع
در زنان، درد قفسه سینه شاید اصلا وجود نداشته باشد یا با استرس، فعالیت بدنی یا خواب تداخل پیدا کند. از این رو، تشخیص دیرهنگام بیماری قلبی در زنان شایعتر است.
علائم گرفتگی رگ قلب در مردان
علائم بیماری قلبی در مردان واضحتر است:
- درد یا فشار قفسه سینه به شکل احساس سنگینی، سوزش یا فشردگی
- درد منتشرشونده به بازوی چپ، فک، گردن یا پشت
- تعریق زیاد
- تهوع یا استفراغ
- احساس اضطراب یا وحشت
- سرگیجه یا غش
علائم گرفتگی عروق کرونری قلب در کودکان
در شرایط خاص مانند بیماریهای مادرزادی یا سندروم کاوازاکی، علائم خاصی وجود دارند:
- درد قفسه سینه هنگام فعالیت
- خستگی خیلی زیاد و غیر معمول
- تغییر رنگ پوست به کبودی یا رنگپریدگی
- ضربان قلب نامنظم
- سنکوپ (غش یا بیهوشی کوتاهمدت)
علت گرفتگی عروق کرونری قلب چیست؟
گرفتگی رگ قلب بهصورت پنهان و آهسته از همان سالهای ابتدایی زندگی شروع و در طول زمان پیشرفت میکند. عوامل مختلفی در بروز این مشکل نقش دارند، از جمله:
- افزایش فشار خون
- بالا بودن کلسترول خون
- سطح بالای تریگلیسیرید خون
- استعمال دخانیات مانند سیگار و قلیان
- چاقی، مقاومت به انسولین و ابتلا به دیابت
- وجود التهابهای مزمن در بدن مانند روماتیسم مفصلی، لوپوس، پسوریازیس یا بیماریهای التهابی رود
زمانی که این عوامل خطر به حد بالایی برسند، مولکولهای چربی و سلولهای سفید خونی بهتدریج در دیواره عروق تجمع پیدا میکنند. این تجمع باعث تشکیل رسوبات چربی میشود که دیواره سرخرگ را سخت و باریک میکند. در نتیجه، بافتها و اندامهایی که به این شریانها وابسته هستند، خون کافی دریافت نمیکنند. این احتمال میرود که پلاکها باز شوند و کلسترول و سایر رسوبات وارد جریان خون شوند. این اتفاق منجر به تشکیل لخته خون در رگ میگردد که خطر بروز حمله قلبی را بالا میبرد. حتی ممکن است این لخته به سایر بخشهای بدن برود و جریان خون را در اندامهای دیگر نیز مسدود کند.
انواع بیماری گرفتگی عروق کرونری قلب
بیماری عروق کرونر قلب زمانی ایجاد میشود که مواد چرب مانند کلسترول و ضایعات سلولی بر روی دیوارههای عروق کرونر رسوب کرده و باعث تشکیل پلاک در پوشش داخلی این رگها شوند. این فرآیند که آترواسکلروز نام دارد، به مرور زمان موجب باریک شدن، سفت شدن یا انسداد عروق کرونر میشود و جریان خون غنی از اکسیژن به عضله قلب را محدود یا متوقف میکند.
گاهی این بیماری در اثر اسپاسم یعنی انقباض ناگهانی عروق کرونر ایجاد میشود و موجب تنگی موقت رگها و اختلال در جریان خون قلب خواهد شد.
بیماری انسدادی عروق کرونر
در این نوع، بیش از ۵۰ درصد از قطر عروق کرونر بزرگ یا حتی به شکل کامل مسدود میشود. این انسداد در رگهای اصلی سطح قلب رخ میدهد و جریان خون را به شدت مختل خواهد کرد.
بیماری عروق کرونر غیرانسدادی
در این حالت، عروق کرونر بزرگ باریک میشوند اما انسداد کامل وجود ندارد. این باریک شدن به دلیل تشکیل پلاکها در دیواره رگها ایجاد میشود.
بیماری میکروواسکولار عروق کرونر
پلاکهای کوچک در رگهای خونی بسیار ریز که در بافتهای عضله قلب قرار دارند، تشکیل میشوند. این گرفتگیها ممکن است جریان خون را در عروق کوچک قلب مختل نموده و تشخیص آنها دشوارتر است.
عوامل خطر بیماری عروق کرونر قلب
بیماری عروق کرونر قلب تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد. بعضی از این عوامل غیرقابل تغییر هستند اما تعدادی دیگر را میتوان با اصلاح سبک زندگی و مراقبتهای پزشکی کنترل کرد.
عوامل خارج از کنترل فرد:
- سن: با افزایش سن، احتمال باریک شدن رگها و کاهش جریان خون به قلب بیشتر میشود.
- جنسیت: مردان نسبت به زنان بیشتر در معرض ابتلا هستند. با این وجود، خطر در زنان پس از یائسگی افزایش پیدا میکند.
- سابقه خانوادگی: اگر والدین یا پدربزرگ و مادربزرگ شما سابقه بیماری قلبی داشته باشند، احتمال ابتلا در شما بیشتر خواهد بود.
با تغییر سبک زندگی میتوان این عوامل را کنترل یا کاهش داد:
سیگار کشیدن: باعث سفت و ضخیم شدن عروق یعنی تصلب شرایین میشود و یکی از اصلیترین عوامل خطر است.
فشار خون بالا: به قاتل خاموش معروف است و در صورت عدم کنترل، به عروق آسیب میزند.
کلسترول خون بالا: سطح بالای کلسترول باعث افزایش تشکیل پلاک در دیواره شریانها شده و خطر گرفتگی رگ را افزایش میدهد.
دیابت و چاقی: اضافه وزن و قند خون بالا، سایر عوامل خطر مانند فشار خون بالا و اختلال در متابولیسم چربیها را تشدید میکنند.
رژیم غذایی ناسالم و سبک زندگی کمتحرک: مصرف زیاد غذاهای پرچرب، شور و فرآوریشده و نداشتن فعالیت بدنی منظم، زمینهساز افزایش خطر ابتلا به CHD هستند.
جهت ارتباط و رزرو نوبت با بهترین متخصص قلب همین الان اقدام کنید.
تشخیص بیماریهای عروق کرونر قلب
تشخیص به موقع بیماریهای عروق کرونر از عوارض جدی مانند سکته قلبی پیشگیری میکند. پزشکان برای شناسایی این بیماریها از روشهای بالینی و پاراکلینیکی استفاده میکنند:
| معاینه بالینی و گرفتن شرح حال | فرآیند تشخیص با گرفتن شرح حال دقیق آغاز میشود. پزشک درباره علائم بیمار مانند درد یا فشار قفسه سینه که شاید با فعالیت بدتر و با استراحت بهتر میشود و سوابق پزشکی او سؤال میپرسد.
|
| نوار قلب (ECG) و آزمایشهای خونی | نوار قلب، تغییرات ایسکمیک یعنی کاهش جریان خون به قلب را نشان میدهد، اما نوار قلب طبیعی به معنای رد بیماری نیست. در موارد مشکوک، پزشک آزمایشهای خونی مانند اندازهگیری آنزیمهای قلبی (تروپونین) را درخواست میکند تا احتمال سکته قلبی بررسی شود. |
| تست استرس قلبی (تست ورزش) | در این تست، بیمار روی تردمیل راه میرود و همزمان نوار قلب ثبت میشود تا مشخص شود که آیا با افزایش نیاز قلب به اکسیژن، علائم کاهش خونرسانی بروز میکند یا خیر.
در بیمارانی که قادر به انجام ورزش نیستند، از داروهایی مانند دوبوتامین برای ایجاد استرس مصنوعی استفاده میشود. |
| اکوکاردیوگرافی | روش غیرتهاجمی است که با استفاده از امواج صوتی، ساختار و عملکرد قلب را بررسی میکند. هرچند این روش مستقیما تنگی عروق را نشان نمیدهد، اما اختلالات حرکتی عضله قلب ناشی از کمخونی را تشخیص خواهد داد. |
| آنژیوگرافی عروق کرونر | آنژیوگرافی کرونر یا آرتریوگرافی با استفاده از اشعه ایکس، عروق کرونری را بهطور دقیق بررسی میکند. این روش به پزشکان امکان میدهد تا محل و شدت انسداد عروق را مشخص کرده و برای درمانهای بعدی برنامهریزی کنند. |
درمان گرفتگی عروق کرونری قلب
برای درمان گرفتگی عروق کرونری قلب ابتدا باید شدت بیماری و میزان انسداد رگها بررسی شود. هدف اصلی درمان، کاهش علائم، پیشگیری از ایجاد لخته خون و جلوگیری از انسداد کامل شریانها است.
تغییر سبک زندگی
در مراحل اولیه گرفتگی عروق قلب، ایجاد تغییرات در سبک زندگی تأثیر زیادی در بهبود بیماری دارند. این تغییرات شامل:
- کنترل وزن و پیشگیری از چاقی
- مدیریت استرس و داشتن آرامش روانی
- افزایش تحرک و فعالیت بدنی منظم
- ترک سیگار، الکل و سایر مواد اعتیادآور
- رعایت رژیم غذایی سالم: کاهش مصرف چربیهای مضر و افزایش مصرف فیبر، میوهها و سبزیجات
درمان دارویی گرفتگی عروق کرونری قلب
اگر تغییر سبک زندگی به تنهایی کافی نباشد، پزشک از دارو برای کنترل بیماری استفاده میکند. داروها با اهداف زیر تجویز میشوند:
- کاهش سطح کلسترول و چربی خون
- جلوگیری از تجمع پلاکها و تشکیل لخته خون
- کاهش فشار خون و کنترل قند خون در بیماران دیابتی
روشهای جراحی و مداخلهای
در مواردی که گرفتگی رگ قلب شدید باشد، روشهای تهاجمیتری کاربرد دارند:
آنژیوپلاستی عروق کرونری (بالنزنی): بالن کوچکی داخل رگ مسدود شده قرار میگیرد و با باد کردن آن، مسیر خون باز میشود.
استنتگذاری قلب (فنر گذاشتن): پس از آنژیوپلاستی، لوله مشبکی به نام استنت در رگ میگذارند تا باز بماند.
جراحی بایپس عروق کرونری: با استفاده از رگهای دیگر بدن، مسیر جدیدی برای عبور خون ایجاد میشود تا ناحیه مسدود شده دور زده شود.
درمانهای خانگی برای گرفتگی عروق کرونری قلب
اصلاح سبک زندگی نقش بزرگی در پیشگیری و حتی کمک به درمان گرفتگی رگهای قلب دارد. سیگار و قلیان از بزرگترین عوامل آسیب به قلب و عروق هستند. ترک سیگار و دوری از قلیان بهترین اقدام برای پیشگیری از گرفتگی رگ قلب و حفظ سلامت بدن است.
فعالیت بدنی منظم باعث بهبود جریان خون، تنظیم فشار خون و کاهش خطر ابتلا به تصلب شرایین میشود. روزانه حداقل ۳۰ دقیقه ورزش سبک تا متوسط مثل پیادهروی، دوچرخهسواری یا حرکات کششی توصیه میشود. حتی کارهای ساده مثل استفاده از پله بهجای آسانسور یا انجام حرکات کششی هنگام تماشای تلویزیون هم مفید است.
اگر اضافهوزن دارید، کاهش حتی چند کیلوگرم، فشار خون و کلسترول را پایین آورده و خطر گرفتگی عروق را کاهش میدهد.
مصرف میوه، سبزیجات و غلات کامل را افزایش بدهید. در عوض، کربوهیدراتهای تصفیهشده مثل قند و نان سفید، چربیهای اشباع و نمک را به حداقل برسانید. بهتر است از چربیهای مفید و غیراشباع مانند روغن زیتون استفاده کنید.
میانوعدههای سالم مثل سیب، موز یا هویج فووقالعاده هستند. توصیه میکنیم که برچسب مواد غذایی را بخوانید تا از میزان نمک و چربی آن مطلع شوید.
مدیریت استرس نقش مهمی در سلامت قلب دارد. تکنیکهایی مانند یوگا، مدیتیشن، تنفس عمیق و آرامسازی روزانه را در برنامه زندگی خود قرار بدهید.
ارتباط بین سیگار کشیدن و بیماری قلبی
طبق آمار، حدود ۳۰ درصد از مرگومیرهای ناشی از بیماری قلبی در ایالات متحده مستقیما با سیگار کشیدن مرتبط است. به جرات میتوان گفت که سیگار از عوامل اصلی ایجاد آترواسکلروز (تصلب شرایین) است و منجر به تنگی و انسداد عروق قلبی میشود. مکانیسمهای اثر سیگار بر قلب به این شکل است که:
نیکوتین و سایر مواد سمی موجود در دود سیگار باعث بروز تغییرات زیانبار زیر در سیستم قلبی عروقی میشوند.
کاهش اکسیژنرسانی به قلب: نیکوتین باعث باریک شدن عروق و کاهش توانایی حمل اکسیژن توسط خون میگردد.
افزایش فشار خون و ضربان قلب: قلب مجبور میشود سختتر کار کند تا خون را پمپاژ کند.
افزایش احتمال لخته شدن خون: خطر انسداد عروق و سکته قلبی یا مغزی بیشتر میشود.
آسیب به دیواره داخلی عروق (اندوتلیوم): این آسیبپذیری زمینه را برای تشکیل پلاکهای چربی در دیواره رگها هموار میکند.
سیگار کشیدن علاوه بر اینکه خطر بروز حمله قلبی، نارسایی قلبی و سکته مغزی را افزایش میدهد، روند درمان بیماریهای قلبی را نیز مختل میکند.
سخن پایانی
گرفتگی عروق کرونری قلب از بیماریهای پیچیده و خطرناک است که به مرور زمان و شاید از دوران کودکی در بدن شکل میگیرد. این مشکل باعث میشود جریان خون و اکسیژن کافی به قلب نرسد که در نتیجه به انسداد عروق، نارسایی قلبی و سکته منجر خواهد شد. اگر علائمی مانند درد قفسه سینه یا تنگی نفس دارید، بهتر است هرچه سریعتر به متخصص قلب مراجعه کنید. تغییر سبک زندگی با رژیم غذایی سالم، ورزش منظم و کنترل وزن به جهت پیشگیری و کاهش خطر این بیماری اهمیت زیادی دارد.
همچنین بخوانید : دیابت عصبی چیست ؟