آبسه دندان، عفونتی موضعی در ناحیه دندان یا لثه است که به دلیل وجود باکتری و نفوذ آن به داخل دندان و بافت های اطراف آن ایجاد می شود. این عارضه همراه با تورم، التهاب و درد شدید است. از دلایل ایجاد آبسه می توان به پوسیدگی های عمیق، ترک خوردن دندان و عفونت لثه اشاره کرد. اگر درمان آبسه دندان به موقع انجام نشود، عفونت گسترش پیدا می کند و می تواند به استخوان فک و بافت های نرم صورت نیز آسیب وارد کند.
تعریف و آشنایی با آبسه دندان
یکی از بیماری های دهان و دندان که هر فردی می تواند به آن مبتلا شود، آبسه دندان است که در ادامه آن را بیشتر توضیح خواهیم.
آبسه دندان چیست؟
آبسه دندان، به دندانی گفته می شود که ریشه و یا اطراف آن عفونت یا کیسه چرکی ایجاد شده باشد. همه افراد از کودکان تا سالمندان می توانند به این عارضه مبتلا شوند. دندان ممکن است در ظاهر سفت و سخت دیده شود، اما داخل دندان متشکل از اعصاب، بافت همبند و رگه های خون است که می توانند دچار عفونت شوند. این عفونت می تواند ناشی از موارد مختلف باشد. حفره عمیق یا پوسیدگی دندان، دندان ترک خورده و سایر بیماری ها می توانند در ایجاد آبسه دندان نقش داشته باشند.
تفاوت آبسه دندان با عفونت ساده
همه آبسه های دندانی شامل عفونت می شوند، اما همه عفونت های دندانی به آبسه تبدیل نمی شوند. آبسه یک ناحیه موضعی و محصور شده از چرک است که با تجمع عفونت اتفاق می افتد. اما عفونت دندان یک اصطلاح کلی است که به تهاجم عفونت باکتریایی در بافت های دندانی اطلاق می شود. عفونت یک مسئله گسترده تر است، اما آبسه یک عارضه خاص است که بدن سعی می کند با محافظت از طریق دیواره ها، عفونت را مهار کند.
اهمیت تفاوت این دو موضوع برای درمان مهم است. عفونت ساده می تواند با مصرف آنتی بیوتیک مهار شود و یا با عصب کشی یا کشیدن دندان عفونت از بین برود. اما آبسه برای تسکین درد، نیاز به تخلیه عفونت دارد و آنتی بیوتیک ها به ندرت می توانند آبسه ایجاد شده را برطرف کنند. تخلیه آبسه دندان، بهترین روش برای درمان سریع آبسه است تا درد به طور قابل توجهی در مدت زمان کوتاهی کاهش پیدا کند.
علائم و نشانه های آبسه دندان
از نشانه ها و علائم آبسه دندان می توان به موارد زیر اشاره کرد.
درد و حساسیت دندانی
علائم آبسه دندان در افراد می تواند متفاوت باشد، اما به طور کلی اطراف دندان که دچار آبسه شده است، همراه با درد خواهد بود. این درد به طور مداوم نیست، اما می تواند یک درد ضربان دار باشد. زمانی که دندان ها را به روی یکدیگر فشار می دهید، این درد را بیشتر احساس خواهید کرد. در برخی از افراد این درد می تواند در ناحیه فک و سایر قسمت های صورت نیز احساس شود.
تورم و التهاب لثه
اگر در قسمتی از لثه، قرمزی، حساسیت و تورم دیده شود، می تواند ناشی از آبسه دندان باشد. در برخی از افراد تورم بر روی لثه ادامه پیدا می کند و بخشی از صورت نیز دچار تورم می شود. وجود یک برآمدگی یا جوش کوچک که چرکی است، از نشانه های آبسه دندان است.
علائم عمومی (تب، بوی بد دهان)
از علائم عمومی بدن، تب است. بدن در برابر عفونت با تب واکنش نشان می دهد. اگر عفونت آبسه دندان شدید باشد به دلیل پاسخ بدن به عفونت ممکن است بیمار احساس خستگی کند. زمانی که باکتری ها در دهان تجمع پیدا کنند و عفونت ایجاد شود، حتی منجر به بوی نامطبوع در دهان می شود.
علت های اصلی بروز آبسه دندان
از علل ایجاد آبسه دندان می توان به موارد زیر اشاره کرد.
پوسیدگی و نفوذ باکتری
زمانی که بهداشت دهان و دندان ضعیف باشد، باکتری ها تجمع پیدا می کنند و مشکل ساز می شوند. تنها راهی که باکتری ها می توانند به دندان ورود پیدا کنند، سوراخ است. حفره یا پوسیدگی دندان که نشانه تخریب سطح سخت دندان است، می تواند منجر به آبسه دندان شود. با ایجاد حفره، ورود باکتری به دندان و بافت های اطراف آن، آسان می شود. با مصرف غذای شیرین، میزان باکتری ها در دهان افزایش پیدا می کنند. باکتری ها قندهای موجود در غذا و نوشیدنی را تجزیه کرده و اسیدی ایجاد می کنند که می تواند به مینای دندان آسیب برساند.
بیماری های لثه
آبسه یک عفونت است، در نتیجه باید ایمنی بدن بالا باشد تا به عفونت پاسخ دهد. افرادی که سیستم ایمنی پایینی دارند، بیشتر در خطر ابتلا به آبسه دندان هستند. افرادی که به سرطان و دیابت مبتلا هستند یا تحت شیمی درمانی و پرتو درمانی هستند، به دلیل کاهش ایمنی بدن، بیشتر در معرض آبسه دندان قرار می گیرند. بیماری های لثه متفاوت هستند، در هر یک از این بیماری ها التهاب و عفونت می توانند زمینه را برای نفوذ باکتری به عمق بافت فراهم کنند تا عفونت ایجاد شده و به صورت آبسه ظاهر شود.
آسیب یا ترک دندان
هر نوع ضربه ای به دندان می تواند باعث شود تا پالپ داخلی دندان آسیب ببیند. در برخی از موارد حتی با کوچک ترین ضربه، بدون ایجاد ترک قابل مشاهده، دندان می تواند مستعد عفونت شود. اگر دندان پس از هرگونه آسیبی، ترک خورده یا لب پر شود، ممکن است دچار آبسه شوید. اگر این شکستگی و آسیب شدید باشد، می تواند خون رسانی به دندان را قطع کند، در نتیجه ماده مغذی برای رشد و زنده ماندن دندان ارسال نمی شود و دندان از بین می رود.
روش های تشخیص آبسه دندان
آبسه دندان در بسیاری از موارد با مشاهده قابل تشخیص است و در برخی از موارد به عکس برداری نیاز است.
معاینه بالینی
در معاینه بالینی ابتدا دندانپزشک شرح حال بیمار را دریافت می کند. با دریافت اطلاعاتی از جمله تاریخ شروع ایجاد آبسه، میزان شدت درد، محل درد، میزان تب، تورم صورت و بی حالی، نسبت به مشاهده آبسه اقدام می کند. با مشاهده آبسه دندان، میزان قرمزی، التهاب و ترشح چرکی را بررسی می کند. با لمس آبسه نسبت به نرم بودن توده و سفت بودن آن آگاه می شود. همچنین میزان حساسیت دندان به گرما و سرما نیز توسط دندانپزشک در معاینه بالینی ارزیابی می شود.
عکس برداری (رادیوگرافی)
پس از تشخیص قطعی آبسه دندان، برای تشخیص محل دقیق عفونت و میزان گسترش آن، رادیوگرافی در آبسه دندان انجام می شود. اگر عفونت به ویژه در ریشه دندان و استخوان اطراف آن باشد، در رادیوگرافی به خوبی قابل تشخیص است. گاهی دندان های کناری نیز دچار عفونت می شوند که تنها از طریق رادیوگرافی قابل تشخیص هستند. دندانپزشک می تواند با توجه به نتیجه عکس برداری بهترین روش درمانی را انتخاب کند. در برخی از موارد پس از پایان درمان نیز، رادیوگرافی انجام می شود تا میزان بهبودی و رفع عفونت نیز ارزیابی شود.
درمان آبسه دندان
نحوه درمان آبسه دندان به میزان مشکل بستگی دارد.
تخلیه و پاکسازی عفونت
یکی از راهکارها، تخلیه چرک موجود در آبسه است. این کار می تواند کمی دردناک باشد. دندانپزشک با ایجاد یک برش بر روی آبسه، عفونت را تخلیه می کند. سپس با تجویز آنتی بیوتیک و مصرف آن به طور کامل عفونت از بین می رود.
مصرف آنتی بیوتیک ها
یک راهکار آسان مصرف آنتی بیوتیک است. اگر عفونت از قسمت دندان به سایر قسمت ها گسترش یافته باشد، با مصرف آنتی بیوتیک این عفونت کنترل می شود.
درمان ریشه یا کشیدن دندان
در برخی از موارد آبسه دندان شدید است و دندانپزشک باید ریشه دندان را ترمیم کند. عصب کشی گزینه ای است که کمک می کند تا عفونت از بین برود و دندان شما نجات پیدا کند. دندانپزشک دندان را سوراخ کرده و با خارج کردن عفونت از دندان، فضای خالی را با مواد پر و روکش را انجام می دهد. با ترمیم دندان، دندان آسیب دیده سالم شده و درد از بین می رود. اگر آبسه دندان شدید باشد و راه نجاتی از طریق تخلیه و درمان ریشه وجود نداشته باشد، کشیدن دندان ضروری خواهد بود. با کشیدن دندان و مصرف آنتی بیوتیک، اینک باید ایمپلنت دندان را انجام دهید تا جای خالی دندان پر شود.
مراقبت ها و پیشگیری از آبسه دندان
با انجام برخی از کارهای ساده می توانید نسبت به پیشگیری از آبسه دندان اقدام کنید.
بهداشت دهان و دندان
تمیز کردن منظم دندان، خطر ابتلا به آبسه دندان را بسیار کاهش می دهد. استفاده روزانه دو بار مسواک و یک بار نخ دندان ابتلای شما را به آبسه دندان کاهش می دهد. در صورت قدیمی بودن مسواک، از یک مسواک جدید استفاده کنید. استفاده از دهان شویه ضدعفونی کننده نیز در کاهش باکتری های مضر موثر خواهد بود.
معاینات منظم دندانپزشکی
اگر می خواهید خطر ابتلا به آبسه دندان را کاهش دهید، باید به طور منظم به دندانپزشک مراجعه کرده و معاینات دهان و دندان را انجام دهید. در صورت مشاهده لق شدن دندان و یا لب پر شدن دندان، آن را جدی گرفته و قبل از ایجاد آبسه به پزشک مراجعه کنید.
اصلاح رژیم غذایی
رژیم غذایی سالم و متعادل می تواند از بروز آبسه دندان جلوگیری کند.
- قندها عامل اصلی رشد باکتری در دهان هستند که منجر به پوسیدگی دندان می شوند. قطعاً کاهش مصرف غذاهای شیرین و نوشابه ها می تواند از پوسیدگی دندان و التهاب جلوگیری کند.
- مصرف غذاهایی که حاوی کلسیم و ویتامین دی هستند نیز، از آبسه دندان می توانند جلوگیری کنند. ویتامین دی و کلسیم می توانند به تقویت مینای دندان و استخوان فک کمک کنند. مواد غذایی از جمله پنیر، ماست، شیر و ماهی منبع خوبی از ویتامین دی هستند.
- میوه های تازه که حاوی ویتامین ها و آنتی اکسیدان ها هستند نیز به سلامت لثه و مقابله با التهاب کمک بسیاری می کنند.
- آب کافی نیز از خشکی دهان جلوگیری می کند. هرچه دهان خشک تر شود، باکتری ها افزایش پیدا می کنند.
با رژیم غذایی مناسب و متعادل و البته رعایت بهداشت دهان و دندان می توانید از تجمع پلاک و باکتری بر روی دندان جلوگیری کنید.
سوالات متداول درباره آبسه دندان
در ادامه برخی از سوالات متداول در زمینه آبسه دندان را پاسخ خواهیم داد.
آیا آبسه دندان خود به خود خوب می شود؟
خیر. توجه داشته باشید آبسه دندان به خودی خود از بین نمی رود. اگر عفونت باعث از بین رفتن پالپ داخل دندان شده باشد، ممکن است درد کاهش پیدا کند، اما عصب دندان دیگر کار نمی کند. در نتیجه باکتری ها می توانند به راحتی گسترش پیدا کرده و بافت های بیشتری را تخریب کنند. توصیه می شود با مشاهده علائم آبسه دندان، حتی در صورت عدم وجود درد، به دندانپزشک مراجعه کنید.
بهترین زمان مراجعه به دندانپزشک
اگر علائم آبسه بر روی دندان را مشاهده کردید، باید به پزشک مراجعه کنید. هرگاه بر روی لثه برآمدگی قرمز یا تورم را مشاهده کردید، یا اگر در قسمت دندان یا لثه درد داشتید، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید. بدون شک هرچه زودتر تحت درمان قرار بگیرید، احتمال گسترش عفونت به فک و یا سایر قسمت های صورت و گردن کمتر خواهد شد.
اگر عفونت در مرحله ابتدایی درمان نشود، می تواند گسترش پیدا کند و سایر قسمت های صورت و بدن را نیز درگیر کند. از علائم گسترش عفونت آبسه دندان در بدن می توان به تب اشاره کرد. تورم صورت، گردن و یا فک، مشکل در تنفس نیز از دیگر علائم هستند. توصیه می شود اگر بر اثر آبسه دندان صورت شما متورم شده است و تب شدید را احساس می کنید، یا در تنفس و بلع احساس ناراحتی دارید، سریع به پزشک مراجعه کنید.
دندانپزشک معاینه دندان را انجام می دهد. با ضربه زدن بر روی دندان، اگر دندان آبسه کرده باشد، احساس درد شدید خواهید داشت. در برخی از مواقع با گرفتن عکس از دندان دکتر می تواند به طور قطعی تشخیص دهد که آبسه دهان رخ داده است و اگر اتفاق افتاده است، میزان گسترش آن تا چه اندازه است.
لینک های مفید :