سرطان کولون به عنوان یکی از جدی ترین بیماری های گوارشی انسان، می تواند تهدید بزرگی برای سلامتی باشد که با علائم خاموش بروز پیدا کند و بدون ایجاد علائم حاد در رفتار و زندگی فرد، خود را به مرحله سرطانی برساند. این بیماری که روده بزرگ فرد را نشانه می گیرد و باعث رشد سلول های مازاد در جداره روده می شود، تداخلات بسیاری را در روند فعالیت ارگان های حیاتی بدن به وجود می آورد. با آشنایی از علائم، مراحل درمان و پیشگیری از سرطان کولون می تواند تا میزان زیادی از وقوع آن جلوگیری کرد که در این مقاله به آن می پردازیم.
سرطان کولون چیست و چرا به آن «خاموش» می گویند؟
سرطان کولون جزو سرطان های مهم روده بزرگ به شمار می رود که اغلب قسمت کولون روده بزرگ را هدف قرار می دهد. این بیماری که با واژه سرطان معرفی می شود عمدتا از ایجاد زائده های کوچک در جداره روده بزرگ شروع می شود که در مرحله اول درمانی، با کمترین هزینه و به سرعت قابل درمان است. اما در صورت پیشرفت بیماری، زائده ها به تومورهای بزرگ سرطانی تبدیل می شوند که به آن سرطان کولون گفته می شود.
این بیماری عمدتا دارای علائم خاص و مهمی نیست علائمی مشابه با علائم بیماری های خفیف گوارشی مانند یبوست، نفخ و… خود را نشان دهد که به همین دلیل مبتلایان به آن، علائم را جدی نمی گیرند. با اهمیت ندادن به علائم آشکار این بیماری، سرعت رشد آن بیشتر می شود که به همین دلیل در خاموشی کامل، فرد را به سرطان کولون مبتلا می سازد. به همین دلیل در حیطه پزشکی این بیماری را به آن سرطان خاموش درنظر می گیرند.
چرا شناسایی بهموقع سرطان کولون حیاتی است؟
همواره خاموش بودن سرطان کولون، سلامتی فرد را بیش از پیش تهدید می کند و بدون آن که فرد را از وجود آن مطلع سازد، در زمان مناسب رشد می کند و به سرطان دچار می شود. اما افراد با اهمیت دادن به علائم مذکور گوارشی، می توانند با انجام آزمایش های مختلف و معاینه پزشک، از وجود آن اطلاع یابند و درمان را سریع تر شروع کنند.
تشخیص زودهنگام سرطان می تواند مزایای فراوانی را برای فرد و پزشک موردنظر به وجود آورد :
درمان سریع تر
درمان سرطان کولونی که در مرحله اولیه قرار دارد، شانس درمان سریع و کامل را افزایش می دهد و می تواند با انجام روش های ساده درمانی از جمله جراحی سبک، فرد را از شر این بیماری رهایی ببخشد.
پیشگیری از گسترش بیماری
همواره زائده و پولیپ هایی که به عنوان سلول های پیش سرطانی در جداره روده رشد می کنند، با تشخیص زودهنگام و شروع روند درمان، از رشد و گسترش باز می مانند که این امر به میزان زیادی از وخامت حال بیمار جلوگیری می کند.
کاهش مرگ و میر
طبیعتا با روش های تشخیصی که برای این بیماری اعمال می شود مانند کولونوسکوپی، تا حد زیادی از افزایش میزان مرگ و میر ناشی از این بیماری جلوگیری می گردد.
هزینه درمان کمتر
پیشرفته بودن سرطان نیازمند پرداخت هزینه بالا برای انجام اقدامات درمانی مانند شیمی درمانی و… دارد که با تشخیص زودهنگام این بیماری، می تواند از پرداخت این هزینه ها جلوگیری کرد و با اقدامات درمانی ارزان و سبک تر، روند درمان را پیش برد.
علائم هشداردهنده سرطان کولون که نباید نادیده بگیرید
با توجه به اینکه این بیماری به طور خاموش بروز و رشد پیدا می کند اما همواره علائمی را دارا است که می تواند امکان تشخیص را برای مبتلایان راحت تر کند، اما همواره دقت کردن در علائم می تواند تشخیص را راحت تر سازد. چون بیشتر علائم این بیماری با علائم بیماری های گوارشی یکسان است، اما تنها تفاوت آن، طولانی و مزمن بودن آن ها است که می تواند با استفاده از دقت بیماران، تشخیص را سریع تر سازد.
از علائم مهم و رایج سرطان کولون می توان به موارد زیر اشاره کرد:
تغییرات غیرعادی در عادات دفع
اولین علائمی که برای مبتلایان به زائده یا پولیپ سرطانی در جداره روده بزرگ به وجود می آید، تغییر در نحوه اجابت مزاج است. چون مبتلایان همواره با علائمی نظیر یبوست طولانی، اسهال یا مدفوع باریک مواجه می شوند که می تواند برای افراد مورد توجه قرار بگیرد.
خون در مدفوع یا خونریزی مقعدی
به طور طبیعی پولیپ های روده می تواند عملیات دفع را با مشکل مواجه سازد و وجود رگه هایی از خون را در مدفوع امکان پذیر سازد.
درد یا گرفتگی مداوم شکم
درد ناشی از این سرطان به دلیل وجود نفخ بالای روده و همچنین مشکل در اجابت مزاج می باشد. لذا بیشتر افراد مبتلا به درد شکم گی نیز اذعان داشته اند که این مورد در هنگام نیاز به دفع نیز بیشتر می شود.
کاهش وزن ناگهانی و بی دلیل
کاهش وزن نیز یکی دیگر از علائم این بیماری به شمار می رود که فرد بدون کاهش میزان وعده های غذایی خود و فعالیت های سنگین، وزن از دست می دهد.
خستگی شدید و ضعف عمومی
عموما خستگی هایی که در علائم سرطان کولون مشاهده می شود به سبب ازدیاد مصرف انرژی بدن در تولید سلول های سرطانی است که فرد را دائما خسته می کند و حالت خواب آلودگی را رقم می زند که این علائم همواره بدون دلیل و بدون انجام فعالیت های سنگین رخ می دهد.
کم خونی بدون علت مشخص
کم خونی هایی که در سنین بالای پنجاه سال برای آقایان و خانم ها رخ می دهد، منشأ درونی دارند که این امر صرفا به واسطه خونریزی های داخلی و کاهش سطح هموگلوبین رخ می دهد. در صورت انجام آزمایش خون و تایید کمخونی برای افراد سن بالا، می تواند سرطان کولون را تشخیص داد.
تغییرات طولانی مدت در اشتها
بیشتر افراد مبتلا به این بیماری با از دست دادن اشتهای خود مواجه می شوند که یکی از علائم واضح و مبرهن این بیماری می باشد.
علت ها و عوامل خطر ابتلا به سرطان کولون
برخی افراد تصور می کنند که ابتلا به سرطان کولون به سبب وراثت و تغییرات ژنتیکی موجود در ساختار خون و سلول های آن ها رخ می دهد اما با استناد به تحقیقات پزشکی انجام شده در زمینه عوامل به وجود آورنده سرطان کولون می توان گفت که این بیماری تحت مواردی نظیر ژنتیک، سبک زندگی و همچنین شرایط محیطی به وجود می آید که یکی از این موارد می تواند احتمال بالای ابتلا به این بیماری را افزایش دهد. از علل مهم سرطان کولون می توان به موارد زیر اشاره کرد:
عوامل ژنتیکی
ژنتیک به عنوان اصلی ترین علل سرطان ها و بیماری های زمینه ای به شمار می رود که سرطان کولون نیز می تواند تحت تاثیر این علت، افراد را مبتلا نماید. افرادی که همواره سابقه سرطان های گوارشی را داشته اند یا خانواده درجه یک آن ها به این بیماری مبتلا بوده اند، احتمال زیادی برای ابتلا به سرطان را دارا هستند.
همچنین سندرمهای ژنتیکی مانند FAP (پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی) یا HNPCC (سندرم لینچ) و بیماری های التهابی روده مانند کولیت و کرون می تواند از عوامل مهم این سرطان به شمار روند. افراد بالای ۵۰ سال ریسک ابتلای بیشتری دارند که عموما درصد بیشتری از مبتلایان را سنین بالای ۵۰ سال تشکیل داده اند.
سبک زندگی
رژیم غذایی و عادات رفتاری نیز به نوبه خود نقش مهمی در ابتلا به این بیماری دارد. افرادی که همواره از غذاهای فست فود، چرب و با میزان فیبر کم استفاده می کنند، در اولویت ابتلا به سرطان کولون قرار می گیرند که همواره این افراد در صورت عدم ابتلا، بیماری های مختلف گوارشی را تجربه خواهند کرد.
کم تحرکی و نشستن های طولانی مدت نیز می تواند در ایجاد این سرطان دخیل باشد. بنابراین اضافه وزن برای این بیماری به عنوان یک زنگ خطر به شمار می رود. استعمال دخانیات و مصرف نوشیدنی های الکلی نیز به طور طبیعی، ریسک احتمال سرطان های گوارشی از جمله کولون را بیشتر می کند.
بیماری های زمینه ای
افرادی که مقاومت به انسولین دارند و از انواع بیماری دیابت رنج می برند می توانند جزو پرریسک ترین افراد برای ابتلا به این بیماری شناخته شوند. همچنین کمبودهای ویتامینی نظیر ویتامین D3 و کلسیم در این سرطان نقش قابل توجهی دارند.
عوامل محیطی
افرادی که همواره در محیط های دارای پرتو اشعه ایکس می باشند، فعالیت دارند و یا به علت بیماری، سابقه پرتودرمانی در نواحی شکم و پایین تنه را دارا هستند، احتمال بیشتری برای ابتلا به این بیماری دارند.
روش های تشخیص زودهنگام سرطان کولون توسط پزشک
برای تشخیص دادن سرطان کولون و یا پیش سرطان و وجود پولیپ در داخل روده بزرگ، از روش های مختلفی براساس شرایط بالینی بیمار استفاده می شود. افرادی که سابقه بیماری های گوارشی یا پولیپ روده دارند و از سنین بالای ۵۰ سال برخوردار هستند، طبق توصیه پزشک موظف به انجام غربالگری های رایج برای تشخیص سریع تر می باشند. مهمترین و کاربردی ترین روش های تشخیص که توسط پزشک متخصص انجام می گیرند به قرار زیر هستند:
کولونوسکوپی
از بهترین و دقیق ترین روش های تشخیص سرطان کولون، کولونوسکوپی است که در این روش، دستگاه موردنظر که دارای بدنه ای باریک و حاوی دوربین کوچک است از داخل مقعد به روده بزرگ هدایت می شود تا مجرای داخلی روده به طور کامل مورد بررسی قرار بگیرد و وجود پولیپ و نوع آن برای پزشک قابل تشخیص باشد. در طول انجام این روش، پزشک می تواند با جراحی های سبک یا سنگین، پولیپ های موجود را از بین ببرد.
سیگموئیدوسکوپی
در این روش که روشی کم تهاجمی تر نسبت به کولونوسکوپی است، دستگاه های وارد مقعد می شود و می تواند بخش انتهایی روده نظیر سیگموئید و رکتوم را بررسی کند. در این روش اگر فرد در قسمت های اولیه روده بزرگ دچار پولیپ باشد، تشخیص داده نمی شود.
آزمایش خون و تست مدفوع
برای تشخیص دادن سریع این بیماری قبل از استفاده از روش های تهاجمی، برای بیمار آزمایش تست مدفوع تجویز می شود که این آزمایش نظیر FOBT یا FIT می باشد که می تواند خون موجود در داخل مدفوع را که عملا پنهان می باشد را شناسایی کند. همچنین آزمایش های خونی ژنتیکی DNA یا CEA که می تواند تغیرات ژنتیکی مدفوع و خون انسان را که در راستای سرطان کولون به وجود می آید را بررسی کنند.
سی تی اسکن
پزشکان برای بررسی دقیق کولون و پولیپ های روده بزرگ، از تصویربرداری اشعه ایکس استفاده می کنند که می تواند تصویر دقیق و واضحی از بیماری را ارائه دهد.
راه های کاهش ریسک و پیشگیری از سرطان کولون
تنها شیوه ای که می تواند مزیت پیشگیری کننده برای ابتلا به این بیماری را برای فرد رقم بزند، تغییر عادات و شرایط سبک زندگی می باشد. چون با توجه به علل ایجاد کننده این بیماری، فرد در صورتی که از ژنتیک این سرطان و سابقه بالا برخوردار نباشد، می تواند با عمل به موارد زیر، تا حد زیادی ریسک ابتلا به سرطان کولون را کمتر کند.
- کاهش قابل توجه مصرف غذاهای فست فودی (سوسیس، کالباس، پیتزا و… )
- افزایش مصرف سبزیجات و میوه جات و کاهش غذاهای چرب
- گنجاندن غذاهای فیبردار در برنامه غذایی
- ورزش سبک یا روزانه بیست دقیقه ای (پیاده روی، دوچرخه سواری شنا و…)
- کنترل وزن در صورت داشتن اضافه وزن بالا
- عدم استعمال دخانیات و نوشیدنی های الکلی
- کنترل مقاومت به انسولین و دیابت
- انجام غربالگری کولون تحت نظر پزشک بعد از ۵۰ سالگی
- مصرف مواد غذایی حاوی ویتامین D3 یا کلسیم یا مکمل های آن
روش های درمانی و مراقبت های ضروری
برای درمان سرطان، با توجه به شرایط سلول های سرطانی و سطح حال بالینی بیمار، روش های مختلف درمانی ارائه می شود که این روش ها می توانند بنابه قدرت تاثیرگذاری خود در حذف و نابودی پولیپ های سرطانی، روند درمانی منحصر به فردی را داشته باشند. از مهمترین راهکارهای درمانی سرطان کولون می توان به موارد زیر اشاره کرد:
جراحی
این روش، اصلی ترین شیوه برای از بین بردن و حذف پولیپ ها از جداره داخلی روده بزرگ می باشد که در انواع مختلفی اجرایی می شود. با جراحی می تواند پولیپ های کوچک روده را برداشت اما در صورت پیشرفته بودن سرطان، بخشی از روده بزرگ به خصوص کولون برداشته می شود.
شیمی درمانی
این روش برای از بین بردن کامل سلول های سرطانی روده بزرگ استفاده می شود که اغلب در مراحل میانی درمان مورد استفاده قرار می گیرد. بعد از جراحی می توان با شیمی درمانی، باقیمانده پولیپ ها را از بین برد.
پرتو درمانی
در این روش که از اشعه های مختلف برای از بین بردن یا کوچک کردن سلول های سرطانی استفاده می شود، برای درمان سرطانی انتهای روده بزرگ مانند رکتوم کاربرد دارد و قبل و بعد ار جراحی مورد استفاده قرار می گیرد.
روش های درمانی خاص
در مواقعی لازم است که پروتئین های سلول های سرطانی از طریق مجزا مورد حمله و نابودی قرار بگیرند که این امر توسط روش های درمانی مانند ستوکسیماب یا بواسیزوماب انجام می گیرد که استفاده از شیوه همراه با شیمی درمانی می باشد.
ایمونوتراپی
افرادی که بر اثر ناهنجاری های ژنتیکی دچار سرطان کولون می شوند باید با روش درمانی خاص، روند درمان را طی کنند. ایمونوتراپی می تواند با تجویز داروهای خاص به بیمار، سیستم ایمنی فرد را تقویت می کند تا از راه اصولی به حذف و درمان سلول های سرطانی بپردازد.
مراقبت های مهم در طول درمان
افرادی که تحت درمان سرطان کولون قرار می گیرند علاوه بر کاهش روحیه و حساسیت بالا، دچار عوارض مختلفی از داروها از جمله خستگی زیاد، بی حالی ریزش مو، کاهش اشتها و… قرار می گیرند که این افراد باید با قرارگیری در محیط آرام و بدون تنش، از سرگرمی های مفید و آرامش بخش استفاده کند و با استفاده از رژیم غذایی مقوی و کاملا سالم، روند درمان را به خوبی طی نماید. روحیه دهی به بیماران در روند درمان بسیار اهمیت دارد که این امر باید توسط اطرافیان بیمار مورد انجام قرار بگیرد.
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کنید؟
در صورت مشاهده علائم این بیماری نظیر خون در مدفوع، یبوست یا اسهال طولانی مدت، درد شکم و همچنین کاهش وزن، باید برای غربالگری و تشخیص به موقع، نزد پزشک رفت. البته مشاهده این علائم در افراد بالای ۵۰ سال باید جدی گرفته شود و در اسرع وقت مراجعه به پزشک صورت بگیرد.
جمعبندی
سرطان کولون به عنوان یکی از جدی ترین و رایج ترین سرطان های روده بزرگ می باشد که با علائم خاموش، در بدن فرد رشد می کند. اقدامات درمانی مختلفی برای درمان این بیماری وجود دارد که هرچقدر زمان تشخیص آن زودتر باشد، روند درمان سریع تر، سبک تر، با درد و هزینه کم صورت خواهد گرفت.
لینک های مفید :