سردرد گاهی چنان ناگهانی و آزاردهنده به سراغمان میآید که حتی انجام سادهترین کارهای روزمره را دشوار میکند. در چنین شرایطی، بیشتر افراد به سراغ داروهای مسکن میروند؛ اما همانطور که میدانیم مصرف مکرر دارو با عوارض جانبی همراه است. به همین دلیل روشهای خانگی و طبیعی برای تسکین سریع سردرد اهمیت خاصی دارند. یکی از سادهترین و در عین حال مؤثرترین این روشها، درمان سردرد با کمپرس سرد است؛ روشی که هم در دسترس همه قرار دارد و هم در کوتاهترین زمان به کاهش شدت درد کمک میکند.
تسکین سریع سردرد با کمپرس سرد
وقتی دچار سردرد میشویم، معمولا علت آن التهاب یا گشاد شدن رگهای خونی در ناحیه سر و گردن است. کمپرس سرد با قرار گرفتن روی سر یا پشت گردن، دمای آن بخش را پایین میآورد. این اتفاق چند نتیجه مهم دارد:
- کاهش التهاب: سرما باعث میشود التهاب و ورم بافتها کم شود.
- کند شدن هدایت عصبی: سرما سرعت انتقال پیامهای عصبی مربوط به درد را کاهش میدهد، بنابراین احساس درد کمتر میشود.
- انقباض رگهای خونی: کمپرس سرد رگها را منقبض میکند و همین موضوع فشار ناشی از گشاد شدن آنها را کاهش میدهد.
در نتیجه، وقتی کمپرس سرد را روی پیشانی، شقیقهها یا پشت گردن قرار میدهیم، طی مدت کوتاهی شدت سردرد کمتر میشود و علائم آن سریع تسکین پیدا میکند.
روش صحیح استفاده از کمپرس سرد برای تسکین سردرد و کاهش تب
برای درمان سردرد یا پایین آوردن تب همیشه نیازی به استفاده مستقیم از یخ نیست؛ در بیشتر مواقع یک حوله سرد و مرطوب بهخوبی این کار را انجام میدهد. برای این منظور:
انتخاب حوله مناسب: حولهای انتخاب کنید که سر را بهطور کامل بپوشاند.
خیس کردن با آب خنک: حوله را در آب خنک بزنید تا مرطوب شود.
گرفتن آب اضافی: آب اضافی را فشار دهید تا حوله فقط مرطوب بماند.
سرد کردن حوله: آن را برای مدتی در یخچال قرار دهید تا کاملا خنک شود.
قرار دادن روی سر یا محل درد: حوله خنک را روی سر یا اطراف ناحیه درد بپیچید.
اگر احساس پارچه مرطوب برای شما ناخوشایند است، میتوانید حوله را در یک کیسه پلاستیکی قرار داده و سپس روی سر بگذارید.
همین روش برای کاهش تب نیز مفید است. کافی است کمپرس سرد را روی سر، گردن یا قفسه سینه قرار بدهید. با این کار تب بهطور موقت پایین میآید اما اگر تب ادامه داشت یا شدیدتر شد، حتما باید به پزشک مراجعه کنید.
گذاشتن کمپرس آب سرد روی پیشانی برای تسکین میگرن
اگر دچار سردرد میگرنی شدهاید، استفاده از کمپرس آب سرد موثر خواهد بود. کافی است چند مکعب یخ را داخل یک حوله قرار دهید و آن را به مدت ۱۵ دقیقه روی پیشانی بگذارید. پس از استراحت کوتاه، دوباره این کار را تکرار کنید. در عین حال، دوش آب سرد نیز یکی از روشهای عالی برای کاهش شدت میگرن است.
توجه داشته باشید: اگر سردرد شما میگرنی نیست و به علت دیگری مانند خستگی یا فشار عصبی ایجاد شده، استفاده از کمپرس آب گرم برای تسکین درد توصیه میشود.
درمان سردرد عصبی با کمپرس آب سرد
برای بهتر شدن سردرد عصبی، کافی است یک کیسه یخ را روی پیشانی یا شقیقهها بگذارید. سرما باعث تنگ شدن رگهای خونی و کاهش التهاب میشود و احساس آرامش ایجاد میکند. بهتر است در محیطی آرام و خنک استراحت کنید تا اثر کمپرس سرد بیشتر شود.
فواید درمان سردرد با کمپرس سرد
استفاده از کمپرس سرد از روشهای ساده، در دسترس و کمهزینه برای تسکین انواع سردرد بهویژه سردردهای عصبی است. این روش بدون نیاز به دارو، در مدت کوتاهی باعث کاهش درد و آرامش فرد میشود.
کاهش التهاب و تورم: سرما باعث انقباض عروق خونی میشود. این فرآیند برای کاهش التهاب در نواحی دردناک سر مفید است و شدت سردرد را کاهش میدهد.
تسکین سریع درد: قرار دادن کمپرس سرد روی پیشانی یا شقیقهها به سرعت انتقال پیامهای درد به مغز را کند کرده و اثر تسکین فوری دارد.
آرامسازی عضلات: در سردردهای عصبی معمولاً انقباض عضلات ناحیه گردن و سر وجود دارد. سرما به شل شدن این عضلات کمک میکند و احساس سبکی و راحتی ایجاد خواهد کرد.
بهبود جریان خون موضعی: انقباض رگها و سپس بازگشایی دوباره آنها به بهبود گردش خون کمک کرده و اکسیژنرسانی به بافتهای سر را افزایش میدهد. این فرآیند باعث کاهش شدت و مدت سردرد میشود.
کاهش استرس و اضطراب: سرمای کمپرس اثر آرامبخش روی سیستم عصبی دارد و استرس، اضطراب و تنشهای روانی را که عامل سردردهای عصبی هستند، کاهش میدهد.
روش طبیعی و بدون عوارض دارویی: برخلاف مصرف داروهای شیمیایی که ممکن است عوارض جانبی داشته باشند، کمپرس سرد روشی بیخطر است و به بدن آسیبی نمیرساند.
کمک به بهبود سردرد ناشی از سینوزیت یا میگرن خفیف: در برخی موارد سردردهای ناشی از سینوزیت یا میگرنهای ملایم نیز با استفاده از کمپرس سرد بهبود پیدا میکنند.
قابل استفاده در هر زمان و مکان: برای استفاده از کمپرس سرد فقط به یخ یا آب سرد نیاز دارید. بنابراین در خانه، محل کار یا حتی در سفر به راحتی میتوان از این روش استفاده کرد.
افزایش حس شادابی و انرژی: سرمای ملایم باعث تحریک گیرندههای پوستی و ایجاد حس تازگی میشود. این موضوع علاوه بر کاهش سردرد، سطح انرژی فرد را بالا میبرد.
پیشگیری از تشدید سردرد: استفاده سریع از کمپرس سرد در شروع علائم سردرد از شدید شدن آن جلوگیری کرده و مدت زمان بهبودی را کوتاهتر میسازد.
خطرات استفاده از کمپرس سرد برای سردرد
قرار دادن یک حوله خنک یا کیسه یخ روی پیشانی یا پشت گردن موجب کاهش التهاب عروق خونی، آرامکردن درد و ایجاد حس تسکین میشود. با این وجود، استفاده نادرست یا افراطی از کمپرس سرد ممکن است پیامدهایی به دنبال داشته باشد.
اگر کمپرس خیلی سرد مستقیما بر روی پوست قرار بگیرد باعث قرمزی، تحریک یا حتی سوختگی سرد (فراستبایت) میشود. این مشکل بهخصوص وقتی فرد کیسه یخ را بدون پارچه یا حوله روی پیشانی بگذارد بیشتر رخ میدهد. در برخی افراد، مخصوصا کسانی که سردرد آنها ناشی از گرفتگی عضلات گردن یا شانه است، استفاده از کمپرس سرد موجب افزایش اسپاسم و گرفتگی عضلانی میگردد. این موضوع گاهی بهجای تسکین، شدت درد را بیشتر میکند.
در سردردهای طولانیمدت یا مزمن، استفاده مداوم از سرما ممکن است اثر درمانی چندانی نداشته باشد و حتی حس خشکی و فشار در سر را بیشتر کند.
تأثیر کمپرس سرد بر سردردهای تنشی
سردردهای تنشی به دلیل فشار و گرفتگی عضلات گردن، شانه و پوست سر ایجاد میشوند. در این نوع سردردها، استفاده از کمپرس سرد انتخاب مناسبی نیست زیرا سرما باعث انقباض بیشتر عضلات و کاهش جریان خون در آن ناحیه میشود و شدت درد و احساس سنگینی را افزایش میدهد. اگرچه برخی افراد ممکن است به طور موقت با گذاشتن کمپرس سرد احساس آرامش کنند اما در بیشتر موارد، گرما درمانی مانند کمپرس گرم یا دوش آب گرم برای شلکردن عضلات و کاهش تنش بسیار مؤثرتر است. در نتیجه، استفاده از کمپرس سرد در سردردهای تنشی باید با احتیاط صورت گیرد و بهتر است گزینههای دیگری برای تسکین این نوع سردرد انتخاب شود.
مدت زمان مناسب استفاده از کمپرس سرد در سردرد
استفاده از کمپرس سرد برای کاهش سردرد، مخصوصا در میگرن و سردردهای ضربانی، روشی رایج و مؤثر است. اما نکته مهم این است که مدت زمان استفاده باید محدود و کنترلشده باشد تا هم اثر درمانی داشته باشد و هم آسیبی به پوست و بافتهای اطراف نرساند.
پزشکان توصیه میکنند هر بار استفاده از کمپرس سرد حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه طول بکشد. پس از این مدت باید کمپرس برداشته شود تا پوست و رگهای خونی فرصت بازگشت به حالت طبیعی را پیدا کنند.اگر سردرد ادامه داشت، میتوان بعد از یک وقفه ۳۰ تا ۴۵ دقیقهای دوباره از کمپرس سرد استفاده کرد. این فاصله مانع از آسیب پوستی و کاهش بیشازحد جریان خون میگردد. بهتر است کمپرس سرد یا یخ درون یک حوله یا پارچه نازک پیچیده شود تا تماس مستقیم با پوست نداشته باشد.
قرار دادن کیسه یخ مستقیم روی پیشانی بدون محافظ پارچهای، خطر سوختگی سرد و تحریک پوست را افزایش میدهد.
توجه: در میگرنها، استفاده ۱۵ تا ۲۰ دقیقهای از کمپرس سرد روی پیشانی یا پشت گردن بیشترین اثر تسکینی را دارد.
چه افرادی نباید از کمپرس سرد برای سردرد استفاده کنند؟
افرادی که دچار مشکلات عروقی یا ضعف گردش خون هستند، نباید از کمپرس سرد برای سردرد استفاده کنند. سرما باعث تنگ شدن رگهای خونی میشود و در کسانی که بهطور طبیعی جریان خون ضعیفی دارند، این موضوع منجر به تشدید علائم، احساس بیحسی یا حتی آسیب به بافتها میشود.
بیماران دیابتی
افراد مبتلا به دیابت، بلاخص کسانی که نوروپاتی (آسیب عصبی) دارند، حساسیت کمتری به تغییرات دمایی نشان میدهند. به همین دلیل ممکن است متوجه سرمازدگی یا سوختگی سرد در پوست خود نشوند. این افراد هنگام استفاده از کمپرس سرد در معرض خطر بالاتری برای آسیب پوستی قرار دارند.
افراد با پوست حساس یا مشکلات پوستی
اشخاصی که پوست حساس دارند یا به بیماریهای پوستی مانند اگزما و پسوریازیس مبتلا هستند، ممکن است در اثر تماس طولانی با کمپرس سرد دچار تحریک پوستی، قرمزی و خشکی بیش از حد شوند. برای این گروه، کمپرس سرد، وضعیت پوست را بدتر کرده و عوارض جدیدی به وجود میآورد.
افرادی که سابقه میگرن سرد دارند
برخی افراد مبتلا به میگرن، بهویژه آنهایی که سردردشان در اثر سرما یا تغییر دمای ناگهانی تحریک میشود، نباید از کمپرس سرد استفاده کنند. در این گروه، سرما باعث تشدید سردرد و طولانیتر شدن مدت حمله میگرنی خواهد شد.
روش صحیح استفاده از کمپرس سرد روی پیشانی
برای اینکه درمان سردرد با کمپرس سرد بیشترین اثر را داشته باشد و در عین حال آسیبی به پوست وارد نکند، رعایت چند نکته ساده ولی مهم ضروری است.
آمادهسازی کمپرس
ابتدا چند تکه یخ را داخل کیسه مخصوص یا پلاستیک بریزید و سپس آن را درون یک حوله یا دستمال نخی نازک بپیچید. هیچوقت یخ را به طور مستقیم روی پوست پیشانی قرار ندهید.
محل قرارگیری کمپرس
کمپرس سرد را به آرامی روی پیشانی، شقیقهها یا بالای ابروها قرار دهید. گاهی اوقات، گذاشتن کمپرس روی پشت گردن نیز مؤثر خواهد بود، بهخصوص اگر سردرد ناشی از میگرن باشد.
شرایط محیطی و وضعیت بدن
بهتر است هنگام استفاده در یک محیط آرام و کمنور دراز بکشید. این کار باعث میشود اثر کمپرس بیشتر شود و آرامش ذهنی نیز به کاهش سردرد کمک کند.
نکات ایمنی:
- افرادی که دچار مشکلات پوستی، دیابت یا حساسیت به سرما هستند، باید از استفاده طولانیمدت کمپرس سرد خودداری کنند.
- اگر سردرد به جای کاهش، با استفاده از سرما بدتر شد، باید بلافاصله کمپرس برداشته شود.
سخن پایانی
یکی از مهمترین مزایای درمان سردرد با کمپرس سرد، تأثیر آن بر کاهش التهاب و تنگ کردن عروق خونی است. در بسیاری از سردردها، بهویژه میگرن، عروق خونی مغز و اطراف سر متورم و گشاد میشوند و همین تغییرات عروقی عامل ایجاد درد ضربانی و شدید است. استفاده از کمپرس سرد باعث تنگ شدن این رگها (وازوکانستریکشن) و کاهش جریان خون در ناحیه موردنظر میشود، در نتیجه التهاب و فشار روی عصبها کمتر شده و درد تسکین پیدا میکند. این اثر ساده و سریع کمپرس سرد، یکی از دلایلی است که بسیاری از بیماران میگرنی آن را بهعنوان اولین اقدام خانگی برای آرامکردن حملههای سردرد انتخاب میکنند.
سوالات متداول
آیا کمپرس سرد برای همه انواع سردرد مناسب است؟
کمپرس سرد برای سردردهای میگرنی یا سردردهای حاد و ضربانی مناسب است اما برای سردردهای تنشی که ناشی از گرفتگی عضلات هستند، کمپرس گرم اثر بهتری دارد.
چند دقیقه باید کمپرس سرد را روی پیشانی گذاشت؟
هر بار حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه کافی است. پس از آن باید کمپرس برداشته شود و در صورت ادامه درد، پس از ۳۰ تا ۴۵ دقیقه دوباره استفاده شود.
آیا میتوان یخ را مستقیم روی پوست گذاشت؟
یخ یا کمپرس خیلی سرد باید داخل حوله یا پارچه نازک پیچیده شود تا تماس مستقیم با پوست نداشته باشد و خطر سرمازدگی کاهش پیدا کند.
آیا کمپرس سرد باعث بدتر شدن سردرد میشود؟
در سردردهای تنشی یا در افرادی که حساسیت به سرما دارند، کمپرس سرد موجب انقباض بیشتر عضلات یا تحریک پوست میشود و شدت درد را افزایش میدهد.
چه افرادی نباید از کمپرس سرد برای سردرد استفاده کنند؟
افراد با مشکلات گردش خون، دیابت، نوروپاتی، پوست حساس یا کسانی که سردرد آنها با سرما تشدید میشود، نباید از کمپرس سرد استفاده کنند یا با احتیاط کامل آن را به کار ببرند.
کمپرس سرد چگونه باعث کاهش درد میشود؟
سرما باعث تنگ شدن عروق خونی و کاهش التهاب میگردد، فشار روی عصبها کمتر میشود و در نتیجه درد سردرد کاهش پیدا میکند.
لینک های مفید:
کما چیست و چگونه درمان میشود؟