فنر زدن قلب یعنی چه؟
فنر زدن قلب اصطلاحی عامیانه است که در زبان مردم برای قرار دادن استنت (Stent) داخل رگهای کرونری قلب به کار میرود. از نظر علمی، به این روش «استنتگذاری عروق کرونر» گفته میشود، اما چون شکل استنت شبیه یک فنر فلزی کوچک است، در بین مردم به نام فنر زدن قلب شناخته شده است.
به زبان ساده، وقتی یکی از رگهای قلب به دلیل رسوب چربی یا پلاک تنگ میشود، خون بهخوبی به قلب نمیرسد. در این شرایط، پزشک با استفاده از آنژیوگرافی، محل تنگی رگ را شناسایی کرده و یک استنت را در همان ناحیه قرار میدهد تا رگ باز بماند و جریان خون به حالت طبیعی برگردد.
فنر زدن رگهای قلب روشی برای باز کردن گرفتگی عروق کرونری با استفاده از استنت می باشد. نام دیگر این عمل آنژیوپلاستی(Angioplasty) می باشد. در گذشته آنژیوپلاستی به وسیله بالنهای مخصوص انجام می شد اما در سالهای اخیر علاوه بر بالن از فنر یا stent هم استفاده میشود. استنت یا فنر، لوله توری نازکی از جنس فلز است که با کمک ابزارهای خاص در رگهای تنگ شده، قرار میگیرد و از انقباض و چسبندگی دیواره رگها جلوگیری میکند.
فنر زدن قلب چگونه انجام میشود؟ (در آنژیوگرافی)
استنت یک لوله تو خالی و بلند (کاتتر) است که به درون شریانی از مچ دست یا کشاله ران وارد شده و به کمک تصویر برداری اشعه ایکس به محل رگ تنگ شده می رود. پس از این که پزشک در کلینیک قلب تهران از قرار گیری فنر و بالون در محل مناسب اطمینانحاصل کرد، آن را باد کرده و رگ گشاد می شود. سپس، بالون تورم خود را از دست داده اما استنت پس از بزرگ شدن و اتصال به دیواره شریان، به حالت قبل باز نمی گردد. در این مرحله، بالون و سیم از بدن بیمار خارج شده و استنت یا فنر در جای خود باقی می ماند. این فرایند معمولا ۳۰ تا ۶۰ دقیقه به طول می انجامد.
روند انجام فنر زدن قلب بهصورت خلاصه شامل مراحل زیر است:
ابتدا بیمار تحت بیحسی موضعی قرار میگیرد و نیازی به بیهوشی کامل نیست. سپس پزشک متخصص قلب از طریق رگ دست یا کشاله ران، یک لوله باریک (کاتتر) را وارد رگ کرده و آن را به سمت قلب هدایت میکند. با تزریق ماده حاجب، محل دقیق تنگی رگ مشخص میشود.
در مرحله بعد، استنت که به شکل یک فنر بسیار کوچک است، روی یک بالون قرار داده شده و به محل تنگی رگ هدایت میشود. با باد شدن بالون، فنر در محل باز میشود و رگ را از داخل باز نگه میدارد. پس از آن، بالون خارج میشود اما استنت در رگ باقی میماند تا جریان خون بهصورت پایدار برقرار بماند.
نکته مهم این است که فنر زدن قلب یک روش کم تهاجمی محسوب میشود و در مقایسه با جراحی قلب باز، فشار بسیار کمتری به بیمار وارد میکند. به همین دلیل، در بسیاری از موارد انتخاب اول متخصصان قلب برای درمان تنگی عروق کرونر است.
فنر زدن قلب چقدر طول میکشد؟
یکی از پرتکرارترین سوالات بیماران این است که فنر زدن قلب چقدر زمان میبرد و آیا نیاز به بستری طولانی دارد یا خیر.
بهطور معمول:
- خود فرآیند فنر زدن قلب بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول میکشد
- اگر همراه با آنژیوگرافی انجام شود، ممکن است کمی بیشتر زمان ببرد
- در اغلب موارد، بیمار یک شب بستری میشود و روز بعد مرخص خواهد شد
پس از انجام فنر زدن قلب، بیمار برای چند ساعت تحت نظر قرار میگیرد تا وضعیت عمومی، محل ورود کاتتر و علائم حیاتی بررسی شود. اگر شرایط پایدار باشد، نیازی به بستری طولانیمدت نیست.
بازگشت به فعالیتهای روزمره نیز معمولاً سریعتر از آن چیزی است که بسیاری تصور میکنند. اغلب بیماران میتوانند طی چند روز تا یک هفته، با رعایت توصیههای پزشک، به زندگی عادی خود بازگردند. البته زمان دقیق بازگشت به فعالیت به شرایط قلبی، تعداد فنرهای گذاشتهشده و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد.
در کلینیک آرام، قبل از انجام فنر زدن قلب، این موارد بهصورت شفاف برای بیمار توضیح داده میشود تا با آگاهی کامل و بدون اضطراب وارد روند درمان شود.
فرق بین فنر زدن و بالن قلب چیست؟
متخصص قلب و عروق در برخی مواقع تشخیص می دهد که رگی در بدن بیمار گرفته است و در این شرایط ممکن است بالن قلب یا همان آنژیوپلاستی را تجویز کند. بالن قلب، مثل یک بادکنک خالی از هوا به سر کاتتر وصل میشود و وقتی به قسمت مسدودشده رگ می رسد، توسط پزشک باد میشود.
حال گاهی پزشک تشخیص میدهد که بخش از رگ مسدود شده دیواره محکمی ندارد و در این صورت استنت قلب را تجویز میکند. استنت قلب یا فنر مانند لولهای مشبکی است و به دیواره رگ کمک میکند تا محکم سرجایش بایستند و مواد در آن قسمت تجمع پیدا نکنند. استنت به همراه بالن قلب، درون رگ جاسازی میشود. پس از جایگذاری درست استنت، بالن خالیشده و به همراه کاتتر از رگ خارج میشود. اما استنت درون رگ بیمار باقی میماند.
مراقبت های قبل از فنر زدن قلب
قبل از انجام این روش پزشک از بیمار آزمایش خون، الکتروکاردیوگرام و عکس گرفتن از قفسه سینه را درخواست می کند زیرا برای انجام این عمل، خون بیمار باید کاملا رقیق باشد. به همین دلیل پزشک مدتی پیش از عمل برای بیمار آسپرین و داروهای رقیق کننده خون تجویز میکند. بیمار یک روز قبل از عمل در بیمارستان بستری شود و صبح ناشتا این عمل را انجام می دهد.
طول عمر فنر قلب چقدر است؟
«طول عمر فنر قلب» پرتکرارترین سوال کاربران درباره این روش درمانی است و پاسخ آن به چند عامل مهم بستگی دارد. بهطور کلی، فنری که داخل رگ قلب قرار داده میشود دائمی است و نیازی به تعویض دورهای ندارد، اما عملکرد طولانیمدت آن به شرایط بیمار و نوع استنت وابسته است.
در حال حاضر، دو نوع اصلی فنر (استنت) در درمان بیماریهای عروق کرونر استفاده میشود:
استنت دارویی
این نوع فنرها بهتدریج دارو آزاد میکنند و احتمال تنگ شدن مجدد رگ را بهطور قابلتوجهی کاهش میدهند.
در بیشتر بیماران، طول عمر استنت دارویی بسیار بالا است و در صورت رعایت توصیههای پزشکی، میتواند تا پایان عمر بدون مشکل باقی بماند.
استنت فلزی (معمولی)
این نوع استنتها نیز دائمی هستند، اما احتمال تنگی مجدد رگ در آنها کمی بیشتر از نوع دارویی است. به همین دلیل، امروزه در اغلب موارد از استنتهای دارویی استفاده میشود.
چه عواملی روی طول عمر فنر قلب تأثیر میگذارند؟
- مصرف منظم داروهای تجویزشده (بهویژه داروهای ضد پلاکت)
- کنترل فشار خون، دیابت و چربی خون
- ترک سیگار
- اصلاح سبک زندگی و تغذیه
- پیگیری منظم با متخصص قلب
در واقع، میتوان گفت طول عمر فنر قلب فقط به خود فنر بستگی ندارد، بلکه همکاری بیمار با روند درمان نقش تعیینکنندهای دارد.
در زمان بروز مشکلات قلبی به دکتر قلب و عروق مراجعه کنید گاهی اوقات فرد علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس دارد که نشانه ی انسداد عروق است و در صورتی که درمان نشود می تواند منجر به سکته قلبی یا سکته مغزی شود. اغلب مواقع انجام عمل بالن پس از سکته قلبی به منظور کاهش آسیب های بافت قلب و بهبود جریان خون هم صورت می گیرد.
معمولا دکتر قلب خوب، زمانی از استنت یا فنر استفاده می کنند که عملکرد عروق با مشکل روبرو شده و به جهت جلوگیری از گرفتگی مجدد از فنر استفاده می نمایند.